عدالت آموزشی و تحول پرورشی در اولویت برنامه‌های آموزش و پرورش/ الگوی ده‌ساله «پرورشی نوین» در مدارس کشور عملیاتی می‌شود

به گزارش پانا، نشست خبری صادق حسین‌زاده ملکی معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با موضوع هفته امور تربیتی و تربیت اسلامی، صبح امروز ۵ اسفند ماه در دبیرستان دخترانه شهدای هفتم تیر در حال برگزاری است.

صادق حسین‌زاده ملکی در این نشست با تبریک فرا رسیدن ماه مبارک رمضان و گرامی‌داشت یاد و خاطره شهدا، گفت: اهمیت هفته امور تربیتی به دلایل مختلف بسیار زیاد است. از یک منظر، در این هفته با مجموعه‌ای متنوع از ظرفیت‌ها و استعدادهای کم‌نظیری مواجه هستیم که در ایران عزیزمان وجود دارد؛ ظرفیت‌هایی که بسیار مهم‌تر از منابع نفتی و زیرزمینی هستند. بزرگ‌ترین دارایی ایران، نوجوانان، جوانان و دانش‌آموزان هستند. استعدادها، توانایی‌ها و انگیزه‌های نسل جدید، نویدبخش بسیاری از اتفاقات درخشان در آینده ایران عزیز است.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: امور تربیتی، هفته‌ای است که از یک منظر باید به آسیب‌شناسی مجموعه فعالیت‌های نظام تعلیم و تربیت بپردازد و از منظری دیگر، زمینه‌ساز طرح ایده‌ها، بازنگری‌ها و گفت‌وگوها درباره آن وظیفه خطیری باشد که برای آماده‌سازی نسل عزیز و ارزشمند امروز و آینده ایران بر عهده داریم. ان‌شاءالله در این هفته باید مجموعه‌ای از برنامه‌ها مورد بازنگری قرار گیرد.

وی با بیان اینکه آغاز سال فعالیت‌های پرورشی را از تاریخ ۸ اسفند می‌دانیم، اظهار کرد: در همین روزهای اخیر جلسات متعددی برای نقد و بررسی بسیاری از فعالیت‌ها و جمع‌بندی برنامه‌های سال آینده برگزار کرده‌ایم. البته حوزه امور تربیتی، حوزه‌ای فرادستگاهی و فرادولتی است و طبیعتا با همه اقشار جامعه ارتباط دارد. مهم‌ترین و موثرترین رکن تربیت، بدون تردید خانواده‌ها هستند و نظام تعلیم و تربیت، نظامی مکمل برای فعالیت‌های حوزه خانواده به شمار می‌رود.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش افزود: این روزها و به برکت عنایت و توجه ویژه رئیس‌جمهور دکتر پزشکیان، به حوزه آموزش و پرورش، موضوع عدالت آموزشی و ارتقاء کیفیت آموزشی جزو اولویت‌های اصلی دولت قرار گرفته است. بسیاری از دولت‌ها به‌طور طبیعی دغدغه مسائل زودگذر و زودبازده را دارند، اما اینکه دولتی جرئت کند از امروز برای دهه‌های آینده بیندیشد و برای حل مسائل مرتبط با دانش‌آموزان تلاش کند، خود اتفاقی قابل توجه و ارزشمند است.

یکی از مهم‌ترین گزاره‌هایی که می‌تواند کیفیت آموزشی را ارتقا دهد، تحول و ارتقاء فعالیت‌های پرورشی است

وی ادامه داد: یکی از موضوعاتی که بسیار درباره آن می‌شنویم، بحث ارتقاء کیفیت آموزشی است. معتقدیم یکی از مهم‌ترین گزاره‌هایی که می‌تواند کیفیت آموزشی را ارتقا دهد و متحول کند، تحول و ارتقاء فعالیت‌های پرورشی است؛ چرا که بسیاری از مهارت‌های زندگی و مهارت‌های خوشبختی در کلاس‌های درس ما آموزش داده نمی‌شود.

حسین‌زاده ملکی اظهار کرد: فرصت، فرصت فعالیت‌های پرورشی است که امکان تمرین این مهارت‌ها را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کند. شما ساعت‌ها درباره اهمیت تعامل، گفت‌وگو و ارتباطات مختلف برای دانش‌آموزان صحبت می‌کنید، اما اگر فرصت گفت‌وگو، تعامل، تمرین کار اجتماعی و کارِ گروهی را در فعالیت‌های پرورشی برای دانش‌آموزان فراهم نکنیم، قطعا آن بخش آموزش هم، اگر نگوییم بی‌نتیجه، حتما کم‌نتیجه خواهد بود.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: در الگوی جدیدی که بر اساس مجموعه متنوعی از پژوهش‌ها در حوزه پرورش دنبال می‌کنیم، الگویی را مدنظر داریم که اولا مبتنی بر همان الگوی اولیه و بر اساس همان اصولی است که شهیدان رجایی و باهنر در بازمهندسی امور تربیتی در دوره انقلاب اسلامی رقم زدند، اما در عین حال بر اساس مقتضیات زمان، مبتنی بر لبه‌های فناوری، مبتنی بر مسائل روز و نیازهای نوجوان طراحی شده است.

وی افزود: بر همین اساس، تعبیری را به‌عنوان شعار هفته امور تربیتی مطرح کردیم و تمرکز را در این حوزه قرار دادیم که از آن با عنوان «پرورشی نوین» یاد می‌کنیم. البته حوزه تحول و ارتقاء فعالیت‌های پرورشی، امری بسیار زمان‌بر، پیچیده و حساس است، اما مهم این است که در همان مسیر درست، کار را دنبال کنیم و مسئله را به‌درستی بشناسیم.

الگوی ده‌ساله «پرورشی نوین» در مدارس کشور عملیاتی می‌شود

حسین‌زاده ملکی بیان کرد: پژوهش‌های مختلفی را تحلیل و بررسی کردیم، نمونه‌های متعددی از برترین تجربیات جهانی را مورد مطالعه قرار دادیم و در نهایت به جمع‌بندی الگوها و فراهم‌سازی سازوکار اجرایی رسیدیم. این الگو، یک الگوی ده‌ساله است، اما با برش‌های یک‌ساله؛ چرا که معتقدیم نه باید آن‌قدر بلندمدت فکر کرد که امروز را از دست بدهیم و نه آن‌چنان درگیر مسائل روز شویم که آینده‌ای را که می‌تواند به‌تدریج ساخته شود، مورد کم‌توجهی قرار دهیم.

وی با طرح این سوال که پرورشی نوین از منظر و دیدگاه دانش‌آموز چگونه خواهد بود؟ اظهار کرد: معمولا از منظر نظامات اجرایی، برنامه‌ای و راهبردی به حوزه پرورش نگاه می‌کنیم که این یک سبک نگاه است؛ اما وقتی می‌خواهیم از منظر دانش‌آموز نگاه کنیم، باید ببینیم دانش‌آموزان ما در چند سال آینده با چه تصویری از حوزه پرورشی مواجه خواهند بود و نظام تعلیم و تربیت باید چه سازوکاری را برای این حوزه فراهم کند.

لایه بیرونی بسیاری از فعالیت‌های پرورشی در سال‌های آینده، بر پایه سرگرمی‌های مفید گروهی و فردی خواهد بود

حسین‌زاده ملکی ادامه داد: معتقدم آن لایه بیرونی و ارتباط مستقیمی که دانش‌آموزان ما هم به آن نیاز دارند و هم به آن علاقه دارند، و اتفاقا جزو اولویت‌های حوزه پرورشی است، مفهومی به نام «سرگرمی» است. ما نسبت به موضوع سرگرمی دچار غفلت شده‌ایم و در این حوزه کم‌کاری کرده‌ایم. البته مسئله سرگرمی محدود به بازی نیست؛ بازی فقط یکی از وجوه سرگرمی است. لذا معتقدیم که لایه بیرونی بسیاری از فعالیت‌های پرورشی در سال‌های آینده، بر پایه سرگرمی‌های مفید گروهی و فردی خواهد بود. به همین دلیل، در برخی از طرح‌هایی که امسال با دقت، آرامش و تدبیر شروع کردیم ـ مثل الگوی «ایرانمون» که بسته‌های فرهنگی و تربیتی ویژه مدرسه بود، سازوکاری برای اجرا در نظر گرفتیم که مبتنی بر انتخاب‌گری مربیان و مجموعه‌ای از دقت‌ها و ملاحظات اجرایی بود.

وی افزود: الگویی که در آن دنبال شد، مبتنی بر سرگرمی‌های گروهی و فردی بود. به‌عنوان نمونه، در کتابچه «فانوس»، مجموعه‌ای از سرگرمی‌هایی که با حداقل امکانات می‌توان در مدرسه اجرا کرد، به مربیان پرورشی عزیز پیشنهاد شد. البته ما همچنان نیازمند اتفاقات مهمی در نظام تعلیم و تربیت هستیم تا فضا برای فعالیت‌های پرورشی بیش از پیش باز شود.

حسین‌زاده ملکی با بیان اینکه لایه بعدی که دانش‌آموزان پس از بهره‌مندی از این فضاهای سرگرمی‌های مفید گروهی و فردی با آن مواجه خواهند شد، موضوع مشارکت و نقش‌آفرینی اجتماعی است، گفت: این موضوع، کار بسیار سختی است؛ چرا که به دلایل مختلف، فرصت و امکان نقش‌آفرینی دانش‌آموزان در برنامه‌های نظام تعلیم و تربیت، به‌تدریج کمرنگ‌تر شده است.

وی ادامه داد: اخیرا در جلسه‌ای خدمت دکتر پزشکیان عرض کردم که زمانی که نوجوان بودم، در دهه ۷۰، توانستم در انتخاب رئیس‌جمهور این کشور نقش داشته باشم و حق رای داشتم؛ اما امروز بسیاری از دانش‌آموزان ما حتی امکان بسیاری از انتخاب‌گری‌ها و نقش‌آفرینی‌ها را در فضای مدرسه و فرامدرسه ندارند، در حالی که این امکان می‌تواند فراهم باشد.

معا‌ون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش اظهار کرد: یکی از دلایل این مسئله، برنامه‌های آموزشی ما است. از زمانی که پنجشنبه‌ها تعطیل شد، بار آموزشی به پنج روز دیگر منتقل شد. از سوی دیگر، تعطیلی‌های متعدد، چه به دلیل سرما و چه به دلیل گرما، فشار مضاعفی به برنامه‌های آموزشی وارد کرد، به‌گونه‌ای که معلمان حتی فرصت کافی برای آموزش دروس خود را هم ندارند. طبیعتا اولین چیزی که در این مسیر حذف می‌شود، همین فرصت‌های نقش‌آفرینی دانش‌آموزان در فضای مدرسه است.

وی افزود: سازوکار مدرسه باید تغییر کند و بخشی از این تغییر، نیازمند فرهنگ‌سازی است. امسال یکی از کارهایی که تلاش کردیم انجام دهیم و خوشبختانه تا حد زیادی با موفقیت آغاز شد، هرچند هنوز در گام‌های اولیه است، این بود که تغییر نگاه در حوزه پرورشی آغاز شود. به‌طوری که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی مدارس و فعالیت‌های پرورشی، میزان و درصد مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌های مختلف قرار گیرد.

حسین‌زاده ملکی بیان کرد: اگر دانش‌آموز ما در دوره نوجوانی بسیاری از فعالیت‌ها، چالش‌ها و مسائل را تجربه نکند، قطعا در دوره‌های بعدی زندگی با مخاطرات جدی مواجه خواهد شد.

وی با بیان اینکه لایه بعدی، مصرف فرهنگی و تربیتی است، گفت: دانش‌آموزان ما باید فرصت گفت‌وگو، تامل و تفکر را پیدا کنند. در بسیاری از برنامه‌های فرهنگی و تربیتی حوزه پرورشی، این محتوا باید در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرد. در بسته‌های «ایرانمون»، شما نمونه‌هایی از این الگوهای محتوایی را مشاهده کردید؛ اینکه چگونه بسته‌های کنش‌آفرین درون‌مدرسه‌ای، مانند بسته‌های نمایشگاهی، با قدرت در اختیار مدارس قرار گرفت.

حسین‌زاده ملکی افزود: در نهایت، لایه درونی‌ترِ پرورش، همان حوزه‌ای است که هم‌اکنون نیز بر اساس مجموعه متنوعی از پژوهش‌های برترین اساتید دانشگاه‌های کشور در حال پیگیری آن هستیم.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش به حوزه نماد اشاره کرد و گفت: چتر حمایتی دولت و حاکمیت، به‌ویژه وزارت آموزش و پرورش، برای مراقبت از دانش‌آموزان در برابر آسیب‌های اجتماعی، علی‌رغم همه محدودیت‌ها در منابع انسانی و امکانات، به‌طور قابل‌توجهی گسترش یافته است. ائتلاف ملی میان دستگاه‌های مختلف، از جمله؛ سازمان بهزیستی، کمیته امداد، وزارت بهداشت و در مواردی قوه قضائیه، شکل گرفته و فعالیت‌های متنوعی را در این حوزه دنبال می‌کند.

وی تصریح کرد: در سال گذشته، حدود هشت میلیون دانش‌آموز غربالگری شدند و در کمتر از یک سال، بیش از ۳۷۷ هزار دانش‌آموز که نیاز به رسیدگی‌های فوری روان‌شناختی داشتند، در مدارس خدمات ویژه دریافت کردند. این خدمات با کمک مشاوران مدارس ارائه شد؛ مشاورانی که با حداقل امکانات و با وجود کمبود شدید نیروی انسانی، تلاش‌های ارزشمندی انجام می‌دهند و صمیمانه باید از آن‌ها قدردانی کرد.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش اظهار کرد: واقعیت این است که نظام اداری و استخدامی کشور در تامین تعداد کافی مشاوران و مربیان پرورشی بدهکار است و امیدواریم با همکاری‌های شکل‌گرفته میان وزارت آموزش و پرورش و سازمان اداری و استخدامی، بخشی از این کمبودها جبران شود. البته در یکی دو سال اخیر، اتفاقات مثبتی نیز در این زمینه رخ داده است.

وی ادامه داد: علاوه بر خدمات درون‌مدرسه‌ای، بیش از ۱۰۷ هزار دانش‌آموز در مراکز خدمات مشاوره‌ای مورد رسیدگی قرار گرفته‌اند که عدد قابل توجهی است. نکته مهم‌تر، تقویت سازوکار ائتلاف میان دستگاه‌ها است. در همین مدت، بیش از ۲۶ هزار دانش‌آموز به دستگاه‌های مختلف حمایتی ارجاع داده شدند. از این تعداد، حدود ۹ هزار پرونده به مرحله پیگیری‌های تکمیلی رسیده و حدود ۷ هزار پرونده نیز به‌طور کامل مختومه شده است.

حسین‌زاده ملکی افزود: فرآیند کار به این صورت است که پس از ارجاع دانش‌آموز به دستگاه مربوطه، مراحل رسیدگی، مراقبتی و درمانی انجام می‌شود و حتی تا شش ماه پس از اعلام پایان کار از سوی دستگاه، پیگیری‌ها ادامه پیدا می‌کند تا در صورت بازگشت مشکل، مداخله مجدد صورت گیرد. البته با وجود همه این اقدامات، هنوز تا نقطه مطلوب فاصله داریم. امکانات دستگاه‌ها محدود است و حجم مشکلات در جامعه بالا است، اما مهم‌تر از اعداد و آمار، کیفیت این ارتباط و همکاری میان دستگاه‌ها برای مراقبت از دانش‌آموزان است. این الگوی همکاری بین‌بخشی، به‌ویژه در چارچوب دولت وفاق ملی، تجربه‌ای ارزشمند و امیدوارکننده برای حل مسائل دانش‌آموزان به‌شمار می‌آید.

افزایش مشارکت دانش‌آموزان در مراسم اعتکاف

وی با بیان اینکه موضوع دیگری که تمرکز ویژه‌ای بر آن داشته‌ایم، بحث تسهیل‌گری و مانع‌زدایی از مشارکت دانش‌آموزان در فعالیت‌ها و برنامه‌های مختلف است، گفت: به اعتقاد من، همیشه لازم نیست اقدامات پیچیده‌ای انجام دهیم؛ گاهی کافی است موانع را برداریم و مسیر را هموار کنیم. نمونه روشن این رویکرد را در اعتکاف دانش‌آموزی شاهد بودیم. همه برآوردها نشان می‌داد که امسال، به‌دلیل هم‌زمانی با امتحانات و محدودیت امکانات مساجد، باید با کاهش مشارکت دانش‌آموزان مواجه شویم؛ اما با تسهیل‌گری انجام‌شده، اتفاقی قابل توجه رقم خورد و مشارکت دانش‌آموزان برخلاف پیش‌بینی‌ها افزایش یافت.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش به برنامه ملی با انرژی‌ها، اشاره کرد و گفت: معتقدیم که باید یک اتفاق اجتماعی در حوزه دانش‌آموزی، در نسبت با مسائل مرتبط با آب و انرژی و استفاده بهینه از آن‌ها رخ بدهد. همچنین بر این باوریم که این بار دانش‌آموزان ما نه‌فقط مخاطب، بلکه می‌توانند کنشگر باشند. ما به ذهن، تلاش و فکر دانش‌آموزان اعتماد داریم؛ فقط باید فضا را در مدرسه، محله و منزل فراهم کنیم.

پیوستن ۲۵۰۰ مدرسه به برنامه باانرژی‌ها

وی ادامه داد: مراحل اولیه این برنامه با محوریت انرژی‌ها، اخیرا آغاز شده است. در همین یکی‌دو هفته‌ای که این طرح شروع شده، بیش از ۲۵۰۰ مدرسه به این جریان پیوسته‌اند. در الگوی «با انرژی‌ها»، یکی از اتفاقاتی که می‌افتد این است که فعالیت‌ها به‌صورت جمعی در درون مدرسه شکل می‌گیرد و چالش‌های متنوعی را شامل می‌شود؛ از انواع چالش‌های درون‌مدرسه‌ای گرفته تا چالش‌های برون‌مدرسه‌ای که هرکدام در جای خود محل بحث هستند.

حسین‌زاده ملکی اظهار کرد: در نمایشگاه قرآن نیز بخشی از این برنامه را ارائه کرده‌ایم، یکی از اتفاقات مهم این الگو، آن است که در تعدادی از مدارس، گروه‌هایی تشکیل می‌شود و دانش‌آموزان خودشان الگوی مصرف آب و انرژی در مدرسه را تحلیل می‌کنند. آن‌ها بر اساس اطلاعات، محتواها و چالش‌هایی که از طریق فضای مجازی در اختیارشان قرار می‌گیرد، به راه‌حل‌هایی می‌رسند تا بتوانند کاهش مصرف آب و انرژی را در مدرسه محقق کنند.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: اگر این راهکارها اجرا شود، طبیعتا مدرسه نشانه‌هایی از موفقیت دریافت می‌کند و مزیت‌هایی نیز برای آن در نظر گرفته می‌شود. وزارت نیرو و بخش‌های مختلف سازوکارهای کشور نیز آمادگی دارند که برای مدارسی که در این موضوع موفق‌تر عمل می‌کنند و برای دانش‌آموزانی که اثرگذاری بیشتری دارند، مزیت‌های جدی در حوزه فناوری و زیرساخت مدرسه فراهم کنند.

وی تصریح کرد: این الگو به‌تدریج در منازل نیز دنبال خواهد شد؛ به شکلی که هم نوع مصرف توسط دانش‌آموزان تحلیل می‌شود، هم راهکارهای کاهش مصرف استخراج می‌‌شود. همچنین در فرایند این موفقیت، می‌توان کاهش مصرف آب و انرژی در مدرسه، سپس در منزل و ان‌شاءالله در آینده در محله را نیز سنجید؛ به کمک الگوهایی که برای بررسی قبض‌ها در نظر گرفته‌ایم.

حسین‌زاده ملکی افزود: مهم‌تر از نتایج کاهش مصرف آب و انرژی که قطعا شاهد آن خواهیم بود، جریان‌سازی و نقش‌آفرینی گروهی دانش‌آموزان است؛ جریانی که آن‌ها با استفاده از الگوها، فعالیت‌های متنوع و ظرفیت‌هایی که در اختیارشان قرار می‌گیرد، آن را دنبال می‌کنند.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش در پاسخ به خبرنگار پانا درباره پویش مدرسه همدل، گفت: در پویش «مدرسه همدل» که در ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود، هدف این است که با همکاری و همراهی یکدیگر به گره‌گشایی از نیازمندان بپردازیم. در همین راستا، مدارس در پویش ملی «ایران همدل» شرکت می‌کنند.

حسین‌زاده ملکی ادامه داد: مشارکت مدارس در این پویش از دو مسیر دنبال می‌شود. مسیر اول «رویداد همدلی» است. در این مسیر، مدارس به‌ویژه در ماه مبارک رمضان، رویدادهای خیریه برگزار می‌کنند. کمک‌های اولیای دانش‌آموزان در این رویدادها جمع‌آوری می‌شود و با مشارکت خود دانش‌آموزان، مسئولان مدرسه و با شناسایی افراد نیازمند، این کمک‌ها به دست آنان می‌رسد.

وی افزود: این کمک‌ها لزوما و صرفا مادی نیست و می‌تواند شامل هدایا، توانمندی‌ها و یا خدمات مختلف باشد؛ از جمله کمک‌های تحصیلی و سایر حمایت‌ها در موضوعات متنوع. انواع مختلفی از رویدادها در این مدل پیش‌بینی شده است و مدارس نیز می‌توانند با ابتکار خود، نوع رویداد خیریه را انتخاب کرده و آن را در چارچوب پویش «ایران همدل» اجرا کنند.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش ادامه داد: وجه دوم این پویش، «پیام همدلی» است. در این بخش، دانش‌آموزان پیام‌های همدلی خود را ثبت می‌کنند؛ چه در فضای مجازی و چه روی تابلوهای داخل مدرسه. این پیام‌ها با تکمیل جمله‌ای مانند «من برای گره‌گشایی از اطرافیانم این کار را انجام می‌دهم» بیان می‌شود.

وی تصریح کرد: پیام همدلی نیز ذیل این پویش دنبال می‌شود و از جنبه فرهنگی و همچنین از منظر کنشگری اجتماعی دانش‌آموزان اهمیت دارد. هدف آن است که دانش‌آموزان نسبت به رسیدگی به هم‌وطنان و گره‌گشایی از اطرافیان خود اقدام کنند. این موارد، کلیت برنامه «مدرسه همدل» را تشکیل می‌دهد.