در گفتوگو با پانا عنوان شد؛
«شمشیرها» روایت آدمهایی که در دوراهی حق و باطل دچار تردیدند
تهران (پانا) - صادق شمسایی نویسنده نمایش «شمشیرها» میگوید در این نمایش سعی شده از شعارزدگی دوری شود زیرا در خیلی از نمایشهای دینی، گاهاً مداحی و روضه دیده میشود که خیلی خوب است اما این گروه سعی کرده است تئاتر بسازند که ویژگیهای یک تئاتر شسته و رفته کلاسیک داشته باشد که نگاهی به واقعه عاشورا و رگههای دینی دارد.
نمایش «شمشیرها» به نویسندگی صادق شمسایی و کارگردانی امیرحسین غفاری از ۱۵ تا ۲۹ شهریور در پردیس تئاتر تهران (خاوران) روی صحنه رفت.
این نمایش، داستان آدمهایی را روایت میکند که در دوراهی حق و باطل دچار تردیدند و همین تردیدها مسیر تاریخ را به گونهای دیگر رقم میزند. در خلاصه داستان نمایش آمده است: «شمشیرها» روایت آهنگری نصرانی است که در کوفه به شمشیرسازی شهرت دارد و هانی بن عروه به او سفارش شمشیر میدهد اما پس از شهادت مسلم اوضاع کوفه تغییر میکند و ماجراهایی در بازار آهنگران کوفه رقم میخورد. در ادامه با صادق شمسایی نویسنده این نمایش گفتوگو داشتیم که آن را میخوانید.
صادق شمسایی نویسنده نمایش «شمشیرها» در گفتوگو با پانا درباره ایده اولیه این نمایش توضیح داد: «ایده اولیه این نمایش به داستانی برمیگردد که شنیدهام؛ زمان که امام حسین (ع) میخواست حرکت کند بازار آهنگرها رونق پیدا کرد و شروع به ساخت شمشیر و سلاح کردند. جرقه اولیه نمایش از اینجا آغاز شد که در واقع میتواند ملودرامی شکل بگیرد تا بازار آهنگری با آدمهایی که دچار تردید میشوند که شمشیری که ساخته میشود آیا تفاوت میکند که در دست چه کسی باشد!؟ و از طرف دیگر خون چه کسی ریخته شود؟ ایده اولیه و درونمایه نمایش «شمشیرها» را این روایت تشکیل داد.»
وی گفت: «این نمایش روایت آدمهایی است که گاهاً از کنار مسائل روزمره بهراحتی عبور نمیکنند و در مورد اینکه بازتاب آثار و بازخورد اعمال و رفتارشان چیست، حساسیت دارند. شخصیت اصلی این نمایش، شعون نصرانی مسیحی است هیچ عرق دینی و هیچ شناختی از اسلام ندارد اما تلنگری به او میخورد که آیا اگر نجار بودی، صلیبی میساختی که مسیح را با آن به صلیب بکشند؟ این باعث میشود که نقطه عطف داستان شکل بگیرد و شخصیت شمعون دچار دگرگونی شود و برایش مهم باشد که شمشیر را برای چه کسی میسازد و اگر خون مظلومی ریخته شود آیا من هم در ریختن خون او شریک هستم یا خیر. شمعون در کوفه زندگی میکرده و شاهد ماجراهای ان دوره بوده است، خودش را در مقام قضاوت قرار میدهد و به این نتیجه میرسد که میتواند حق و باطل را از هم تمیز دهد و طرفدار حق باشد.»
شمسایی درباره نقش این نوع نمایشها در ترویج فرهنگ حسینی بیان کرد: «طیف وسیعی از ما جامعه شیعی نسبت به اهل بیت (ع) محبت دارند، نمونه بارزش اربعین و عزاداریهای حسینی است و اغلب مخاطبان نمایشهای آیینی نیز این قشر مذهبی هستند اما اتفاقی که در این نمایش افتاد این بود که ما شاهد حضور مخاطب غیرهیاتی و مذهبی بودیم؛ آدمهایی که جزو طبقهای قرار میگیرند که نمایش مذهبی و تعزیه جزو اولویتهایشان نیست. بازخورد خوبی از این قشر مخاطبان داشتم و نظرشان این بود که واقعه عاشورا از زاویه دیگری تماشا کرده بودند.»
وی تصریح کرد: «ما در این نمایش سعی کردیم از شعارزدگی دوری کنیم و در خیلی از نمایشهای دینی، گاهاً مداحی و روضه میبینیم که خیلی خوب است اما ما سعی کردیم تئاتر بسازیم و ویژگیهای یک تئاتر شسته و رفته کلاسیک بسازیم که به واقعه عاشورا و رگههای دینی دارد.»
این نویسنده تئاتر همچنین درباره اینکه روایت پیشگویانه شخصیتهای تعزیه چقدر میتواند باعث شود مخاطب نتواند ارتباط درستی با اثر برقرار کند، گفت: «من نمیتوانم درباره تعزیه اظهارنظر کنم چون در فرهنگ ما نهادینه است و مخاطب خودش را دارد اما گاهاً به دلیل ادبیاتی که در نسخ تعزیه بهکار میرود و نوع گویش، همه نوع مخاطبی با آن ارتباط برقرار نمیکند و این نقدی است که من به تعزیه دارم گرچه علاقهمند به تعزیه هستم و در اجرای آن نیز تجربه دارم. شاید یک نوجوان نتواند ارتباط معنایی با تعزیه برقرار کند و شاید تحت تاثیر فرم و اجرا و حرکات و دستگاه آوازی تعزیه شود و موثر است اما هر مخاطبی نمیتواند ارتباط معنایی برقرار کند و گاهاً آن چیزی را در تعزیه میبینیم که در مقتل و روضه میشنویم و تکرار مکرراتی جذاب است. اما تئاتر «شمشیرها» بهسمت مسائلی رفت که در واقعه عاشورا بازگو نشده است؛ از جمله آدمهایی که دچار تردید شدند و کوفیانی که همیشه شنیدیم خیانت کردند و بیعت شکستند. در واقع بیعت شکستن کوفیان موشکافی نشده است و هیچوقت با آدمی که بر سر دو راهی است، همذاتپنداری نکردیم.»
وی عنوان کرد: «در نمایش کمتر اتفاق افتاده که از این منظر به عاشورا نگاه کنیم و همیشه اشقیای آدمهای بد و منفور با گریمهای بد و تیپ ثابتی هستند اما همه افرادی که باعث به وجود آمدن واقعه عاشورا شدند، اشقیاء نبودند، خواص و آدمهای عادی بودند که عکسالعملی نشان نداند و در تاریخ نیز آمده که آدمهای بیتفاوت، نقشی موثر در به وجود آمدن فجایع داشتند و ما نیز در این نمایش آدمهای بیتفاوت را پررنگ کردیم، چراکه بیتفاوتی آدمها گاهی جبهه باطل را تقویت میکند. طیف وسیع هجده هزار نفری که در کوفه با مسلم بن عقیل بیعت کردند اما بعد بیعت شکستند و به یاری امام حسین نرفتند و نظارهگر بودند، امام حسین (ع) را تنها گذاشتند و کاری نکردند. گاهی تعلل فاجعه به بار میآورد.»
نویسنده نمایش «شمشیرها» در پایان از آمادگی برای اجرای هر سال این نمایش خبر داد.
ارسال دیدگاه