روایتی از دیروز برای امروز در آبراه کوچکی در میان هور

مستندسازی با موضوع جنگ و مسائل سیاسی، در ایران کار دشواریست. این دشواری فقط در بخش تدارک و هماهنگی و دسترسی به آرشیو خلاصه نمی‌شود، بخش مهم مقوله ارتباط مخاطب با فیلم و تداوم زندگی اثر هنری در جهان مخاطبان است.

با نگاه به کارنامه مرتضی پایه‌شناس، اغلب آثار او در نگاه اول رنگ و بوی جنگ و سیاست دارند. اما مخاطبی که فارغ از هیاهوها، حتی جوایز پرشمار این فیلمساز و سوابق تهیه‌کنندگان آثارش به تماشای این فیلم‌ها بنشیند با یک نگاه ویژه مواجه می‌شود که از آغاز با او بوده: نگاه انسانی به پدیده‌های سیاسی، ملی و استراتژیک.

نخستین فیلم مهم کارنامه پایه شناس، فیلم ناتمامی برای سمیه که بارها از تلویزیون پخش شده و در دسترس است، بهترین مستندی است که درباره ماهیت فرقه منافقان ساخته شده، یک مستند انسانی که با تمرکز بر روابط پدر و فرزندی، تماشاگر را با خود همراه کرده و تصویری واقعی، تکان دهنده و منحصر به فرد از جهان تیره منافقان ارائه می‌دهد.

فیلم مهم بعدی کارنامه پایه‌شناس که تدوینگری خلاق است، درباره یک موضوع حساس دیگر است. گلوله باران، درباره فیلمبردارانی است که به سوریه رفته‌اند، آنها خیلی زود مجروح می‌شوند و ماموریتشان نیمه کاره می‌ماند. گلوله باران هم در هنر و تجربه اکران شده، هم در شبکه نمایش خانگی در دسترس است، با دیدن این مستند متوجه می‌شوید مضامین ایدئولوژیک چگونه می‌توانند دستمایه ساخت فیلمی متفاوت با ساختاری خاص شوند.

فیلم تازه پایه‌شناس که فیلمسازی سختگیر و کم‌کار است، باز هم موضوعی سیاسی دارد. در نگاه اول آبراه کوچکی در میان هور، درباره گروه شناسایی در جنگ و فرمانده علی هاشمی است. اما فیلم که شروع می‌شود تماشاگر با فضایی جذاب و تصاویری واقعی از جوانانی روبرو می‌شود که پیشتر در هیچ فیلمی ندیده‌ایم. فیلمساز موفق می‌شود لایه سیاست و جنگ را کنار بزند، بدون آنکه شعار بدهد از دفاع و وطن بگوید. فیلم پایه‌شناس پر از جزییات و ارجاع‌های هوشمندانه است اما حتی یک اشاره مستقیم به هیچ یک از مفاهیم سیاسی و ایدئولوژیک ندارد. آبراه کوچکی در میان هور، مثل همه فیلم‌های خوب و شاخص سینمای جنگ در ستایش انسانی است که در بحران، جان خود را فدای آزادی، وطن و هموطنانش می‌کند.

این روزها که ایران مانند دهه ۶۰ درگیر دفاع است، تماشای مستند آبراه کوچکی در میان هور، حس و حال آن روزها را زنده می‌کند. عرضه آنلاین این فیلم در این روزها می‌تواند باعث دیده شدن این فیلم خوب شود.

استفاده هنرمندانه از آرشیو (تخصص همیشگی پایه‌شناس)، روایت غیرخطی و بازیگوشانه و پیوند دیروز به امروز، آبراه کوچکی در میان هور را به اثری تماشایی تبدیل کرده است. این روزها که بازار اکران آنلاین مستندهایی با محور جنگ و حماسه، داغ است جای آبراه کوچکی در میان هور، در تلویزیون و شبکه نمایش خانگی خالیست.