گفتگوی «پانا» با برگزیده هفتمین جشنواره تئاتر منطقهای افراد دارای معلولیت کویر:
علیرضا ترابی: تئاتر معلولین ضرورت اجتماعی است
هر هنری میتواند زندگی افراد را دگرگون کند
تهران (پانا) - علیرضا ترابی، کارگردان نمایش «هولوگرام»درباره مسیر خلق اثر، چالشها، نقش جشنوارهها و رسانهها در تئاتر معلولین و اهمیت کشف استعدادهای هنری افراد دارای معلولیت سخن گفت.
علیرضا ترابی، کارگردان نمایش «هولوگرام» معتقد است تئاتر معلولین نه تنها انتخاب هنری، بلکه یک ضرورت اجتماعی است که میتواند اعتماد به نفس و حضور اجتماعی این افراد را تقویت کند.
نمایش «هولوگرام» به کارگردانی مشترک علیرضا ترابی و دانیال قاسمیان، پس از درخشش در بخش نمایش صحنهای هفتمین جشنواره منطقهای تئاتر افراد دارای معلولیت «کویر» در کرمان، جواز حضور در جشنواره بینالمللی تئاتر فجر را به دست آورد. موفقیت این اثر و همچنین دستاوردهای گروه تئاتر سالمندان با نمایش «سمفونی یادگار» نشاندهنده ظرفیتهای گسترده هنری در میان افراد دارای معلولیت و سالمندان است. علیرضا ترابی، یکی از کارگردانان نمایش «هولوگرام» در این جشنواره، در گفتگویی صریح و تفصیلی با پانا، به بیان تجربههای شخصی، ضرورتهای اجتماعی، و چالشهای موجود در تئاتر معلولین پرداخت.
موضوعات ساده و ظاهراً کماهمیت در زندگی میتوانند تاثیرات عمیق و حتی مخرب بر زندگی افراد داشته باشند
لطفاً خودتان، استان محل فعالیت و نمایش حاضر در جشنواره را بهاختصار معرفی کنید.
سلام، من علیرضا ترابی هستم و در استان خراسان رضوی، شهر مشهد فعالیت میکنم. برای این جشنواره منطقهای «کویر» در کرمان، که از تاریخ دهه ۱۴۰۱۴ تا ۴۱۰ ۱۴۰۱۴ برگزار شد، نمایش «هولوگرام» را نوشتم و به همراه دانیال قاسمیان کارگردانی مشترک آن را برعهده داشتم. حقیقت این است که در ابتدا رمانی را مطالعه میکردم و از آنجا که موضوعی در آن رمان برایم جذاب بود و دغدغه ذهنی من نیز با آن همخوانی داشت، شروع به نوشتن نمایش کردم. لازم به ذکر است که هیچ تقلیدی از رمان صورت نگرفته و صرفاً ایدهای از مضمون آن برداشت شد. دغدغه اصلی من این بود که موضوعات ساده و ظاهراً کماهمیت در زندگی میتوانند تاثیرات عمیق و حتی مخرب بر زندگی افراد داشته باشند، بهویژه زمانی که فناوریهای دیجیتال مانند تلویزیون، گوشی و سایر وسایل ساده به درون زندگیها وارد میشوند و اگر بهدرستی مورد استفاده قرار نگیرند، میتوانند زندگیها را تحت تأثیر قرار دهند. گاهی ظاهر زندگیها به نظر پایدار میرسد، اما از درون دچار بحران است و این دقیقاً جایی است که تئاتر میتواند نقش مؤثری ایفا کند.
تئاتر معلولین را هم ضرورت اجتماعی میدانم هم انتخاب هنری
برای شما تئاتر معلولین بیشتر یک ضرورت اجتماعی است یا یک انتخاب هنری آگاهانه؟ چرا؟
برای من هر دو است. من از کودکی به هنر علاقه داشتم، تقلید صدا و بازیگری در رادیو برایم جذاب بود و همیشه به دنبال فرصتی برای ورود به عرصه هنر بودم. محدودیتهای جسمی و معلولیت باعث شد که دسترسی به فضاهای هنری و رسانهای برای من دشوار باشد و دیرتر از دیگران بتوانم وارد این حوزه شوم. با این حال، وقتی وارد تئاتر معلولین شدم، متوجه شدم که این کار نه تنها یک انتخاب هنری آگاهانه است بلکه یک ضرورت اجتماعی نیز هست. ما باید فاصلهها را کم کنیم، چرا که جامعه و گروههای معلولین از یکدیگر جدا شدهاند و نگاه هنرمندان و جامعه به تئاتر معلولین هنوز با نگاه به یک گروه «دیگری» همراه است. تئاتر برای تمام جامعه، و بهویژه برای افراد دارای معلولیت، ابزار تقویت اعتماد به نفس و حضور اجتماعی است. این هنر به افراد کمک میکند تا استعدادهای درونی خود را کشف و بروز دهند و حس کنند که میتوانند زنده و فعال باشند.
تئاتر زندگی افراد دارای معلولیت را متحول میکند
هنر نمایش چه تأثیری میتواند بر کیفیت زندگی افراد دارای معلولیت داشته باشد؟
هنر، چه تئاتر، چه موسیقی، چه نقاشی، به افراد دارای معلولیت این فرصت را میدهد که استعدادهای خود را که شاید هرگز خودشان متوجه آن نشدهاند، بروز دهند. این امر باعث میشود اعتماد به نفس آنها افزایش یابد و جامعه نیز بهتر آنان را بپذیرد. وقتی فردی با معلولیت میتواند در تئاتر یا هر هنر دیگری حضور یابد، احساس میکند که زنده است و زندگی خود را ادامه میدهد. هنر انگیزهای برای زندگی کردن و کشف بعد جدیدی از وجود فرد است و به او امکان میدهد تواناییهای نهفته خود را به جامعه نشان دهد.
در خلق اثرم از تجربه انسانی و دغدغههای مشترک همه مردم الهام گرفتم
در فرآیند خلق این اثر، بیشترین تأثیر را از کدام تجربه انسانی یا زیسته گرفتهاید؟
تجربه انسانی که بیشترین تأثیر را بر من گذاشت، دغدغههای مشترک همه اقشار جامعه بود. ما در نمایش باید به موضوعاتی بپردازیم که در زندگی همه افراد وجود دارد، مانند ازدواج، دغدغه تأمین معاش، حسادت، رفاقت و چالشهای فضای مجازی. این مسائل از جنس اجتماعی و انسانی است و نه تنها محدود به افراد دارای معلولیت. بنابراین نمایش «هولوگرام» به زبان و تجربه خودم و بازیگران معلول، این مسائل را بازتاب میدهد و نشان میدهد که تفاوتهای جسمی هیچگاه مانع بروز انسانیت و احساسات مشترک نمیشود.
تئاتر معلولین اعتماد به نفس و نظم را به وجود میآورد
مهمترین تفاوت کارگردانی در تئاتر معلولین با سایر تجربههای نمایشی شما چیست؟
تفاوت اصلی کار با افراد دارای معلولیت در این است که ابتدا باید علاقه ایجاد شود، اعتمادسازی صورت گیرد و باورپذیری و اعتماد به نفس افزایش یابد. در گروههای معمولی، افراد آموزش دیده و آماده حضور هستند، اما در تئاتر معلولین، باید این فرآیند به تدریج شکل گیرد. بازیگران باید معلولیت خود را بپذیرند، خانوادهها حمایت کنند و فرد بتواند نقشی مانند خلبان را روی صحنه باورپذیر بازی کند. این فرآیند نیاز به تجربه، صبر و هدایت دقیق دارد و زمانی که این اعتماد شکل گیرد، میتوانند همانند سایر افراد جامعه در فعالیتهای هنری حضور یابند و موفق شوند.
استان خراسان رضوی استعدادهای بالایی دارد اما حمایت کم است
وضعیت تئاتر معلولین در استان شما امروز در چه جایگاهی قرار دارد؟
خراسان رضوی استانی بسیار مستعد است. در مشهد و شهرستانها گروههای تئاتر معلولین متنوعی فعال هستند، از جمله نابینایان، ناشنوایان، افراد با سندروم داون و دیگران. با این حال، کمبود حمایت مالی و زیرساخت مناسب، محدودیت بزرگی است. سالنها مناسبسازی نشدهاند، و سازمانهایی مانند شهرداری، ارشاد و بهزیستی باید همکاری بیشتری کنند تا فضاهای تمرین و اجرا در دسترس همه افراد باشد. هدف این است که افراد دارای معلولیت بتوانند در محیطی مشابه سایر افراد جامعه فعالیت کنند و محدودیتها مانع حضور و رشد هنری آنها نشود.
حمایت، امکانات و کشف استعدادها پایه پیشرفت تئاتر معلولین است
موانع اصلی رشد تئاتر معلولین در شهر یا استان شما کداماند؟
مهمترین موانع، نبود سالن مناسب، امکانات تمرینی، حمایت مالی، و مناسبسازی محیطها است. برای پیشرفت، نیاز داریم از همان پایه، یعنی مدارس و موسسات توانیاب، استعدادها شناسایی شوند و آموزش درست به مربیان داده شود. افراد باید از کودکی با هنر آشنا شوند، تجربه کسب کنند و در مسیر رشد قرار بگیرند. جشنوارههای منطقهای مانند کویر، زاگرس و کاسپین نقش مهمی در این مسیر دارند؛ آنها فرصتی برای یادگیری، انگیزه گرفتن، کسب تجربه و ایجاد ارتباط میان گروهها فراهم میکنند.
جشنوارهها فرصت یادگیری و همفکری ایجاد میکنند
جشنوارههای منطقهای مانند «کویر» چه نقشی در جریانسازی تئاتر معلولین دارند؟
جشنوارهها شبیه تاتیتاتی کردن هستند، یعنی مراحل اولیه راه رفتن و یادگیری برای گروهها محسوب میشوند. این جشنوارهها به گروهها فرصت میدهند تا خود را نشان دهند، تجربیات خود را با دیگران به اشتراک بگذارند، با فرهنگ یکدیگر آشنا شوند و انگیزه پیدا کنند. پس از این مرحله، گروهها میتوانند به جشنوارههای معتبرتر بروند و در کنار سایر هنرمندان جامعه رقابت کنند.
رسانهها میتوانند فرهنگسازی و معرفی استعدادها را تقویت کنند
رسانهها تا چه اندازه در دیدهشدن تئاتر معلولین نقش داشتهاند؟
رسانهها تاکنون نقش محدودی ایفا کردهاند. چند نفر از هنرمندان به برنامههای تلویزیونی و رادیویی دعوت شدهاند، اما این تعداد بسیار کم است و نمیتواند ظرفیتها و استعدادهای موجود را به نمایش بگذارد. اگر رسانهها نگاهی علمی و دقیق به تئاتر معلولین داشته باشند و هنرمندان نخبه را معرفی کنند، این فضا بسیار قدرتمندتر خواهد شد. معرفی افراد با تجربه، پوشش رسانهای مناسب و فرهنگسازی از طریق تلویزیون، رادیو، شبکههای اجتماعی و رسانههای معتبر، میتواند انگیزه و اعتماد به نفس هنرمندان معلول را افزایش دهد.
نگاه به تئاتر معلولین باید به سوی رقابت و کیفیت برود
چه سیاستها یا اقداماتی میتواند سطح کیفی تولید آثار تئاتر معلولین را در کشور ارتقا دهد؟
ما باید نگاه را از محافظهکاری به سوی رقابت در سطح بالا تغییر دهیم. هنرمندان معلول میتوانند در کنار هنرمندان حرفهای دیگر کار کنند و در جشنوارههای معتبر حضور یابند. کشف استعدادهای اولیه، آموزش درست مربیان، مناسبسازی سالنها، و حمایت مالی و معنوی سازمانها پایههای اصلی ارتقای کیفیت هستند. باید به معلولین اعتماد کنیم تا مدیریت، سیاستگذاری و فعالیتهای اجرایی را برعهده بگیرند و نقش فعال در صحنه هنر داشته باشند.
تئاتر اعتماد به نفس و حضور اجتماعی ایجاد میکند
این تجربه چه تأثیری بر نگاه هنری و اجتماعی شما به تئاتر گذاشته است؟
تجربه کار با افراد معلول، نگاه من را نسبت به هنر و جامعه تغییر داد. اکنون متوجه شدم که تئاتر میتواند به کشف استعدادها، افزایش اعتماد به نفس، پذیرش اجتماعی و تعامل میان افراد جامعه کمک کند. وقتی فردی میبیند که هنرمند معلول میتواند نقش مدیریتی یا رهبری در یک جشنواره داشته باشد، اعتماد به نفسش بالا میرود و انگیزه پیدا میکند تا خود را به جامعه نشان دهد. ما ویترین آمار نیستیم؛ ما هنرمندانی مستقل با احساسات، تفکر و قابلیتهای مدیریتی هستیم و باید در کنار سایر افراد جامعه فعالیت کنیم.
جملهای که باید به مدیران فرهنگی و رسانهای منتقل شود: «ما ویترین شما نیستیم، ما همراه شما هستیم»
اگر قرار باشد یک جمله از دل این جشنواره به مدیران فرهنگی و رسانهای کشور منتقل شود، آن جمله چیست؟
ما ویترین شما نیستیم، ما همراه شما هستیم؛ ما دارای تفکر، احساس و عقاید مستقل هستیم که میتوانیم هم خود و هم جامعه را موفق کنیم. به ما اعتماد کنید، ما را بازی بگیرید و زمینه را برای حضور فعال و موثرمان در هنر، رسانه و جامعه فراهم کنید.
ارسال دیدگاه