امروز: دوشنبه 18 فروردین 1399 - 07:04 تبلیغات

عباس عبدی

کرونا و مفهوم عدالت

مفاهیمی چون عدالت و آزادی را می‌توان از دو منظر تعریف و تحلیل کرد. اول از زاویه ارزش بودن آنها و دوم از زاویه ضروری بودنشان است. گرچه مخالف بحث از زاویه ارزش و مطلوبیت آنها نیستم، ولی آن را کافی نمی‌دانم.

پاسخ به یک پرسش

پس از انتشار فایل صوتی گفت‌وگوی خلبان هواپیمایی آسمان با برج مراقبت؛ این پرسش از سوی یکی از خوانندگان محترم و در یک گروه تلگرامی از یکی از دوستان بنده پرسیده شده است.

فرهنگ ابتذال

یکی از نکاتی که در تحلیل جامعه‌شناسی مهم است، استنتاج‌های کلی از پدیده‌های منفرد است. برای نمونه هنگامی که می‌بینیم مردم در سوگ یک خواننده مشارکت گسترده‌ای می‌کنند که این حضور قابل انتظار نبود، چه نتیجه‌ای باید گرفت؟ مسلم است که نمی‌توان گفت این یک پدیده خاص و منفرد است و هیچ معنای دیگری ندارد.

تطهیر یا تصحیح؟

اخیرا متنی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است که نشان‌دهنده اِعمال برخی از تغییرات در کتاب تاریخ و در خصوص روابط تاریخی ایران با روسیه است. برخی از منتقدین نوشته‌اند که این تغییرات در جهت تطهیر سابقه روسیه در ایران است.

ناسازگاری متن و زمینه

در روزهای گذشته خبری منتشر شد که یک ماهنامه ارتباطی از 59 خبرنگار زن شاغل در رسانه‌های ایران سؤال‌هایی را پرسیده که براساس آن 90 درصد از این خبرنگاران حداقل یک‌بار در راه تهیه خبر با مزاحمت جنسی روبه‌رو شده‌اند.

یک پرسش ساده

کسانی که در مقام سیاستگذاری قرار دارند به‌طور طبیعی پس از توصیف وضع موجود از زمینه مورد نظرشان، اهداف مطلوبی را تعیین می‌کنند سپس طریقه رسیدن به آن اهداف را روشن کرده و ابزار و امکانات و نیروی انسانی مناسب را برای گام گذاشتن در این راه به‌کار می‌گیرند.

سرنوشت محتوم

درباره مجلس و انتخابات آن سخن بسیار است. از جمله اینکه برخی معتقدند که احراز صلاحیت و شیوه عمل هیات‌های نظارت منطبق بر قانون نیست. به‌ویژه مصوبه 1378/7/21 مجمع تشخیص مصلحت به‌خوبی نشان می‌دهد که بخشی از رفتارهای موجود در جمع‌آوری مدارک و نیز احراز صلاحیت به‌کلی غیرقانونی است.

سالبه به انتفاء موضوع برای اصلاح‌طلبان

تهران (پانا) - مشارکت با حداقل‌ها و حداقلی‌ها تمام کنشگری سیاسی اصلاح‌طلبان در دوم اسفند خواهد بود. هرچند ممکن است تا 22 بهمن و رسیدگی نهایی به اعتراض ردصلاحیت‌شدگان‌، یکی، دو نفر دیگر هم به این داشته‌های اندک‌شان اضافه شود، اما به‌هر روی تکلیف مدت‌ها پیش‌تر از فرارسیدن هفته نخستین اسفند روشن است.

زمینه‌های نفوذ

آقای محمد یزدی در سخنانی اظهار کرده است که:«دشمن با پول، زن و مقام به‌دنبال نفوذ در جمهوری اسلامی است.» با توجه به حضور انحصاری مردان در جایگاه مدیریت کشور، این گزاره درست است و 3 نقطه‌‌ضعف اساسی مردان را به تصویر می‌کشد. هر چند اقدامات برای نفوذ منحصر به این 3 مورد نمی‌شود و شاید بتوان گفت، موارد مهم‌تری هم وجود دارد که چون ایشان اشاره نکرده یا نخواسته اشاره کند یا توجه به آن نداشته‌اند در این یادداشت به تحلیل همین 3 مورد پرداخته می‌شود.

قدرت و خیانت به قدرت

خیانت به حکومت یا به هر چیز دیگر بار معنایی سنگینی دارد ولی بد نیست بار معنایی جزیی‌تری از کلمه خیانت نیز ارایه شود. باری که معطوف به صاحبان علم است. کسانی‌که به‌موجب حدیث منقول از امام: «اگر دانشمندان نصیحت را پنهان دارند، خیانت کرده‌اند.  اگر سرگشته گمراهی را دیدند و او را راهنمایی نکردند و یا (دل) مرده‌ای را زنده ننمودند، وه که چه کار زشتی کرده‌اند!»

طلاق در پیمایش ملی خانواده

در گذشته در کمتر خانواده‌ای بود که طلاق رخ داده باشد و طلاق امر مذمومی تلقی می‌شد. ولی الان کمتر خانواده‌ای را می‌توان یافت که حداقل یک طلاق را تجربه نکرده باشند.

فرد یا سازمان

پس از هر حادثه‌ای که رخ می‌دهد اولین پرسش این است که مسوولیت و تقصیر رخ دادن این حادثه به‌عهده کیست؟ چه کسانی را باید تحت پیگرد قضایی یا سیاسی و اخلاقی قرار داد؟ آیا در جامعه مدرن چیزی به‌عنوان خطای فردی داریم؟ و اگر داریم حدودش چگونه است؟ این مساله نه فقط در ایران، بلکه در سطح جهان نیز مورد توجه است؟ از ساده‌ترین آنها شروع می‌کنیم. مسوولیت تصادفات رانندگی متوجه کیست؟ هر مورد تصادفی که رخ می‌دهد، پلیس و کارشناسان اقدام به شناسایی مقصر می‌کنند.

در باب مسوولیت

پس از آنکه پذیرفته شد موشک به هواپیما اصابت کرده است کلیه کسانی‌که پیش از آن چنین مساله‌ای را رد و نقد می‌کردند، دچار یک مشکل جدی اخلاقی و مدیریتی شدند.

سناریویی احتمالی

در یادداشت دیروز به (سه وجه ماجرا) اشاره کردم که: «حتی ممکن است فرضیه‌های خرابکاری خارجی در وقوع این حادثه را مورد بحث قرار داد به ویژه آنکه شواهد و قرائن (بدون اظهارنظر درباره اعتبار یا دقت آنها) در این زمینه وجود دارد که امکان بررسی آنها هست.»

سه وجه مهم ماجرا

اتفاق تاسف‌بار سقوط هواپیما سه وجه برجسته اصلی و چند وجه محدودتر و فرعی داشت که باید میان آنها تمایز قائل شد.

جعبه سیاه خبر

بنده معمولا در مراحل اولیه هر رخداد پیگیر اخبار آن نیستم، زیرا با وجود فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی چنان اخبار و تحلیل‌های ضد و نقیضی منتشر می‌شود که خواندن آنها جز اتلاف‌وقت و نیز اغتشاش روح و روان نتیجه دیگری ندارد. بنابراین صبر می‌کنم تا ابعاد ماجرا روشن شود بعد داوری یا اظهارنظر کنم. ولی در این مورد خاص قضیه متفاوت بود. چون برخی از نزدیکانم پیگیر ماجرا بودند، سعی کردم که مساله را حداقل برای خودم روشن کنم. هر چند نکته‌ای که از ابتدا برایم قطعی می‌نمود، این است که دروغگویی در این مورد عملی احمقانه است. شاید دروغگویی درباره زندانیان عجیب نباشد، چون تجربه چنین دروغ‌هایی را علیه خودم داشته‌ام؛ زیرا کسی آنجا نیست که حقیقت را برملا کند، خدا هم که آنجاست، ظاهرا در این دنیا اقدامی نمی‌کند، همه را گذاشته برای آن دنیا، ولی این مورد قابل کتمان نبود و دیر یا زود مساله روشن می‌شد.

محیط آشوبناک

تا چند دهه پیش تصور غالبی که از محیط بیرونی و عینی وجود داشت این بود که تعدادی عوامل و سیستم‌ها وجود دارند که مطابق قوانین مشخص و قابل پیش‌بینی عمل می‌کنند و آینده امور کمابیش و متناسب با میزان دقتی که در شناخت عوامل اثرگذار داریم پیش‌بینی‌پذیر هستند.

انتقام سخت

ترور سردار سلیمانی و واکنش افکار عمومی و مسوولان نسبت به این اقدام به‌ویژه حضور گسترده مردم در مراسم تشییع جنازه، این انتظار را ایجاد کرده که حکومت باید انتقام بگیرد، آن هم انتقامی سخت. تا اینجا چندان اتفاق یا انتظار عجیبی رخ نداده است.

چند نکته حاشیه‌ای

درباره اتفاقات رخ داده در هفته اخیر و احتمالاتی که وجود دارد و اینکه ایران چه موضعی می‌تواند بگیرد یا باید بگیرد، فعلا نمی‌توان حرفی زد و باید امیدوار بود که قدری تأمل و فضا مناسب شود. عجله‌ای نیست و گمان هم می‌کنم مسوولان هم صبر خواهند کرد.

شرم و سیاست

شرم از ویژگی‌های اخلاقی است که هنگام تعارض رفتاری فرد با ارزش‌های انسانی و وجدان باید بروز پیدا کند و مانع از ارتکاب فعل ناپسند و خلاف ارزش‌ها می‌شود. تنها کسانی فاقد این ویژگی اخلاقی هستند که از بنیان آن ارزش‌های اخلاقی را رد کرده باشند و در نتیجه از ارتکاب آنها نیز شرم نمی‌کنند.

چه کسانی باید در انتخابات شرکت کنند؟

انتخابات یک مفهوم و پدیده جدید در تاریخ بشر است، ولی لزوما در قالب صفر و یک نمی‌توان آن را تحلیل کرد. به این معنا که ما یا یک انتخابات کامل و بی‌نقص داریم یا اصلا انتخابات نداریم. مثل گزاره‌های صفر و یکی نیست. یک فرآیند است. در غرب هم که خاستگاه انتخابات است به‌مرور زمان گسترش یافته و به وضعیت امروز رسیده است. چه در حد و حدود انتخاب‌کنندگان و چه در انتخاب‌شوندگان توسعه مفهومی پیدا کرده و در آینده نیز ممکن است دچار تحول شود. انتخابات ایران نیز مستثنا از این قاعده نیست.

تغییر مدل براندازی

یکی از مسوولین محترم سپاه نکته جالبی را اظهار کرده و گفته است که«مدل براندازی غرب در مقابل انقلاب اسلامی تغییر کرده. در این مدل جدید براندازی، تکیه بر افراد فرودست جامعه و کسانی است که محصول حاشیه‌نشینی و بی‌سوادی هستند و در فضای مجازی آلوده شده‌اند.

وجه تشابه دو خبر متفاوت

دو خبر زیر با یکدیگر چه وجه تشابهی دارند؟ ۱- «دادستانی کل عربستان، احکام خود را در مورد عاملان قتل فجیع جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار مخالف محمد بن سلمان صادر کرد. براساس این حکم پنج نفر از عاملان این جنایت، به اعدام و 3 متهم دیگر به حبس تا 24 سال محکوم شدند؛ در حالی‌که یک نفر هم تبرئه شد. سخنگوی دادستانی عربستان در نشستی مطبوعاتی اعلام کرد محاکمه افراد متهم در 9 جلسه برگزار و در جلسه دهم حکم آنها قرائت شد.» ۲- «سعید نمکی وزیر بهداشت گفت: حدود ۱۳۴ دانشجوی آقازاده و خانم‌زاده که از طریق پول و جایگاه والدین خود وارد دانشگاه شده بودند را از دانشگاه بیرون کردیم. پولدارها به شرط دانایی و نخبگی می‌توانند بر صندلی دانشگاه بنشینند. من پدرم راننده کامیون و مادرم قالیباف بود و اگر اینجا به‌عنوان وزیر ایستادم به‌خاطر این بود که من فقیرزاده هم توانستم درس بخوانم. باید فضایی ایجاد شود تا همه بتوانند تحصیل کنند نه فقط آقازاده‌ها درس بخوانند.»

بی‌توجهی به تاخیر تادیه

یکـی از بـدتریـن و پرمشکل‌ترین نهادهای اقتصادی ایران نظام بانکی و موسسات اعتباری و پولی است که تقریبا قریب به اتفاق فسادها به نحوی یا از بانک‌ها و موسسات اعتباری غیرقانونی شروع می‌شود یا در میانه راه سری هم به این موسسات می‌زنند! این موسسات آنقدر سود و رانت داشتند که با انواع و اقسام ترفندها، موسسات غیرمجاز را راه انداختند و در نهایت با ورشکستگی آنها در سال 1394 کار آنها متوقف شد و با اعتراض‌شان در دی ماه 96 بزرگ‌ترین بحران کشور را رقم زدند. در پرونده‌های فساد نیز همه جا رد پای نهادهای مرتبط با نظام پولی و بانکی دیده می‌شود. این وضعیت ناشی از چند علت است. اول و مهم‌تر از همه عدم شفافیت است که پشت صحنه نظام بانکی هر اتفاقی که می‌افتد، مردم و جامعه از آن مطلع نمی‌شوند. دوم نظارت‌ناپذیری موسسات مزبور است که می‌توانند از طریق اعطای وام‌های کلان و با سودهای پایین نهادهای نظارتی را دور بزنند ضمن اینکه بخشی از آنها به افراد قدرتمند وصل می‌شوند و از ابتدا خود را از دایره نظارت‌پذیری بیرون می‌برند.

نگاه مردم به اعتراضات

نتایج اولین نظرسنجی از حوادث آبان ماه که از سوی موسسه نظرسنجی ایسپا انجام شد، در اختیار پژوهشگران و تحلیلگران قرار گرفت و طی دو نشست در انجمن جامعه‌شناسی ایران ارزیابی و تحلیل شد. این نظرسنجی فقط در سطح استان تهران انجام شده است، امید داریم که نظرسنجی‌های دیگر نیز بدون دستکاری در اختیار افکار عمومی قرار گیرند. این به نفع همه است؛ نظرسنجی‌ها واقعیت را ایجاد نمی‌کنند، بلکه آن را نشان می‌دهند. مثل زخمی که در بدن است و با درآوردن لباس می‌توان ابعاد و کیفیت زخم را دید ولی اگر لباس همچنان در تن باشد زخم فقط دیده نمی‌شود، نه تنها عوارض آن وجود دارد، چه بسا بدتر هم بشود.

ضرورت ادغام حاشیه‌ در متن

از چند سال پیش پنج موضوع اجتماعی به‌عنوان مسائل محوری و با اولویت بالای جامعه ایران تعیین و قرار بود که برای آنها فکری شود.

چرا اکران دوبارۀ «خانۀ پدری» خبر خوبی است؟

توقیف «فیلم پدری» کارگردانان و سناریست‌ها را از سوژه‌های تأمل برانگیز به سوی فیلم‌های سطحی سوق می‌داد و جالب این که کسانی هم از توقیف حمایت می‌کنند و هم از لودگی در سینما می‌نالند.

سردرگمی فلسفه مجازات(۲)

روز گذشته بخش اول نقد طرح کاهش مجازات حبس تقدیم شد و اکنون بخش دوم و پایانی آن تقدیم می‌شود.