محیط امن پیش‌نیاز تربیت دانش‌آموز تراز است/ معلمان رکن حیاتی تاب‌آوری مدرسه‌اند

به گزارش پانا، سیدمجتبی هاشمی در سی و نهمین اجلاس مدیران و رؤسای ادارات آموزش و پرورش نواحی و مناطق سراسر کشور با تشریح مفهوم امنیت سازمانی اظهار کرد: امنیت، زمینه استمرار ماموریت است و از دارایی‌های سازمان محافظت و از ماموریت آن صیانت می‌کند.

وی با اشاره به گستردگی ماموریت آموزش‌وپرورش افزود: ماموریت تعلیم و تربیت باید در محیطی متغیر و متأثر از عوامل مختلف استمرار یابد و برای این استمرار، امنیت و حفاظت نیازمند ایجاد ظرفیت مواجهه با تهدید و اختلال است.

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش با اشاره به طیف متنوع تهدیدات و مخاطرات پیش روی نظام تعلیم و تربیت، از تهدیدات نظامی، فیزیکی، اطلاعاتی و سایبری تا تهدیدات شناختی و مخاطرات طبیعی، این پرسش را مطرح کرد که اگر شرایط تغییر کند، ماموریت آموزش‌وپرورش چگونه باید ادامه پیدا کند و برنامه این دستگاه برای شروع موفق سال تحصیلی پیش رو چیست؟

تاب‌آوری؛ توان ادامه ماموریت در شرایط غیرعادی

مشاور وزیر آموزش‌وپرورش «تاب‌آوری» را ظرفیت یک سیستم برای مدیریت تهدید، سازمان‌دهی مجدد در جریان تغییر و حفظ کارکردها و ویژگی‌های اساسی خود تعریف کرد و گفت: در سطح سازمان، تاب‌آوری یک فراقابلیت است که از سه مرحله به‌هم‌پیوسته پیش‌نگری، مواجهه و مدیریت، و سازگاری و انطباق تشکیل می‌شود.

هاشمی تاکید کرد: تاب‌آوری یعنی توان ادامه ماموریت‌های اساسی، حتی زمانی که شرایط دیگر عادی نیست.

معلم؛ یکی از حیاتی‌ترین ظرفیت‌های تاب‌آوری مدرسه

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش با بیان اینکه مدرسه خط مقدم تحقق ماموریت تعلیم و تربیت است، تصریح کرد: مدرسه تاب‌آور، بدون زنجیره تاب‌آور پایدار نمی‌ماند.

وی در تشریح سطوح مختلف تاب‌آوری در آموزش‌وپرورش گفت: در سطح ستاد باید توان حفظ و پشتیبانی از سیاست‌ها، خدمات و زیرساخت‌های حیاتی ملی در شرایط تهدید و اختلال و همچنین فراهم کردن امکان تداوم فعالیت سطوح پایین‌تر وجود داشته باشد؛ در سطح استان، استمرار مأموریت‌های استانی، مدیریت تهدید و اختلال در قلمرو استان و پشتیبانی مؤثر از مناطق و مدارس دنبال شود؛ در سطح منطقه، حفظ و هماهنگی فرآیندهای حیاتی تعلیم و تربیت و پشتیبانی مستقیم از مدارس در شرایط تهدید و اختلال مورد توجه باشد و در سطح مدرسه نیز حفظ و استمرار فرآیندهای اصلی تعلیم و تربیت، مدیریت آثار تهدید و اختلال، سازگاری با شرایط و یادگیری از تجربه دنبال شود.

هاشمی با تشریح ویژگی‌های «مدرسه تاب‌آور» اظهار کرد: مدرسه تاب‌آور، مأموریت‌محور، آماده و آینده‌نگر است، ظرفیت استمرار مأموریت را دارد، محیطی امن و حمایتگر ایجاد می‌کند، مشارکت‌پذیر و شبکه‌ای است و از تجربه می‌آموزد و خود را بهبود می‌دهد.

وی با تاکید بر جایگاه معلم در این منظومه افزود: معلم یکی از حیاتی‌ترین ظرفیت‌های تاب‌آوری مدرسه است و صیانت از معلم، به معنای صیانت از ظرفیت استمرار مأموریت تعلیم و تربیت است.

چرخه تاب‌آوری دستگاه تعلیم و تربیت 

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش با تاکید بر اینکه تاب‌آوری یک وضعیت ثابت نیست، گفت: یادگیری و بهبود، پایان چرخه تاب‌آوری نیست؛ بلکه آغاز آمادگی بهتر برای اختلال بعدی است.

هاشمی این چرخه را شامل آمادگی، مواجهه با تهدید، مدیریت آثار تهدید، سازگاری و استمرار کارکردهای اساسی و در نهایت یادگیری و بهبود دانست و تأکید کرد که تاب‌آوری، چرخه‌ای مستمر برای تقویت ظرفیت سازمان در مواجهه با اختلال است.

وی با اشاره به وابستگی متقابل سطوح مختلف نظام تعلیم و تربیت خاطرنشان کرد: تاب‌آوری مسئولیتی مشترک است و از بالا به پایین ساخته و از پایین به بالا تقویت می‌شود.

هاشمی افزود: در این زنجیره، ستاد وظیفه راهبری، سیاست‌گذاری و تأمین ظرفیت‌های ملی را بر عهده دارد؛ استان مسئول هماهنگی، تطبیق، تخصیص و پشتیبانی استانی است؛ منطقه وظیفه پشتیبانی، هماهنگی و حل مسائل اجرایی مدارس را دنبال می‌کند و مدرسه نیز مسئول استمرار فرآیند تعلیم و تربیت و مدیریت مواجهه با اختلال است.

وی نقش حراست را در این زنجیره، تقویت‌ ضریب تاب‌آوری نظام تعلیم و تربیت عنوان کرد و بر اهمیت حمایت و هدایت، دریافت بازخورد و تجربه و استفاده از این داده‌ها برای تقویت تاب‌آوری تاکید کرد.

حراست؛ از پایش تهدید تا صیانت از ماموریت

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش با تشریح نقش این مرکز در نظام تاب‌آوری گفت: نقش حراست، نقشی صیانتی و پیشگیرانه در کاهش آسیب‌پذیری و کمک به حفظ ماموریت است. تحلیل، پایش و رصد پیش‌نگرانه، تبیین، هشدار زودهنگام، تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری صیانتی، پیگیری اقدامات اصلاحی و حفاظتی و دریافت بازخورد و یادگیری از اجزای این نقش هستند. حراست باید از این مسیر به تقویت ظرفیت تاب‌آوری کمک کند.

هاشمی ادامه: تاب‌آوری با برنامه ساخته می‌شود، نه صرفا با آمادگی ذهنی. هر سطح مدیریتی باید ماموریت‌های حیاتی، آسیب‌پذیری‌ها و اقدامات لازم برای استمرار آن‌ها را مشخص کند.

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش برنامه تاب‌آوری را متشکل از «ماموریت، سناریو، آسیب‌پذیری، اقدام، مسئول و سنجه، آزمون و یادگیری» دانست و این فرآیند را در شش گام تشریح کرد: ۱.شناسایی مأموریت‌های حیاتی، ۲.شناسایی سناریوهای اختلال، ۳.شناسایی آسیب‌پذیری و وابستگی، ۴.تعیین اقدامات تاب‌آورکننده، ۵.تعیین مسئولیت و سنجه و در نهایت ۶.آزمون و یادگیری.

مشاور وزیر آموزش‌وپرورش در این چارچوب تاکید کرد: باید مشخص شود «چه چیزی نباید متوقف شود؟»، «چه چیزی می‌تواند آن را مختل کند؟»، «کجا و از چه چیزی آسیب می‌بینیم؟»، «چه چیزی باید تغییر کند؟» و «چه کسی، تا چه زمانی و با چه شاخصی» مسئول انجام اقدام است و در نهایت باید بررسی شود که راهکار طراحی‌شده واقعاً کار می‌کند یا خیر.

نمونه عملی برنامه تاب‌آوری برای برگزاری امتحانات نهایی

هاشمی برای تشریح عملی این مدل، «برگزاری امتحانات نهایی» را به‌عنوان یک مأموریت حیاتی مورد اشاره قرار داد و سناریوی اختلال را «قطع ارتباط با زیرساخت مرکزی» عنوان کرد.

وی وابستگی این فرآیند را، نیاز آن به ارتباط پایدار با زیرساخت مرکزی دانست و برای افزایش تاب‌آوری، «مسیر ارتباطی پشتیبان» و «انتقال خودکار بستر ارتباطی» را به‌عنوان اقدام تاب‌آورکننده مطرح کرد و گفت: بر اساس این مدل، مسئولیت اجرای اقدام بر عهده بخش فناوری قرار می‌گیرد و سنجه نیز میزان اختلال ایجادشده خواهد بود. همچنین برای آزمون راهکار، «مانور قطع عمدی بستر اصلی و بررسی فعال شدن مسیر دوم» پیش‌بینی شده است.

هاشمی تاکید کرد: تاب‌آوری فقط داشتن یک مسیر پشتیبان نیست؛ بلکه از زمانی آغاز می‌شود که مأموریت حیاتی و وابستگی آن شناخته شود و تا زمانی ادامه دارد که راهکار استمرار در عمل آزموده و اصلاح شود.

محیط امن؛ پیش‌نیاز تربیت دانش‌آموز در تراز حیات طیبه

رئیس مرکز حراست آموزش‌وپرورش با تاکید بر جایگاه امنیت در ماموریت تعلیم و تربیت تصریح کرد: اولین پیش‌نیاز تربیت دانش‌آموزانی در تراز حیات طیبه، ایجاد محیطی امن و به دور از تلاطم‌های مخرب است.

وی حراست در دستگاه آموزش‌وپرورش را «مرزبان ساحت‌های تربیتی» دانست و بر نقش این مجموعه در صیانت از ماموریت تعلیم و تربیت تاکید کرد.