تشریح ابعاد «الگوی پرورشی نوین»/ فعالیت‌های پرورشی باید از «فوق‌برنامه» به متن برنامه درسی منتقل شود

به گزارش پانا، صادق حسین‌زاده ملکی امروز چهارشنبه یازدهم شهریورماه در نخستین روز گردهمایی معاونان پرورشی و فرهنگی آموزش‌وپرورش سراسر کشور، با تبیین رویکردهای جدید این معاونت در سال تحصیلی جاری، اظهار کرد: الگوی برنامه تحول و انتقال پرورشی بر مبنای توسعه و تقویت عدالت، کیفیت و هویت تربیتی و مبتنی بر سند تحول بنیادین، به‌صورت مستمر در حال ارتقاست و «پرورشی نوین» نیز بر همین اساس طراحی شده است. این الگو بر شناخت و فهم زیست‌بوم تربیتی کشور، محتوا و فناوری‌های پرورشی، برنامه درسی ملی و آینده‌نگاری استوار است و هدف آن، ایجاد یک نگاه جامع و آینده‌محور به امر تربیت در نظام تعلیم و تربیت است.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به مفهوم آینده‌نگاری گفت: آینده‌نگاری با آینده‌نگری و آینده‌پژوهی متفاوت است؛ در آینده‌نگاری تلاش می‌کنیم آینده مطلوب را از میان آینده‌های ممکن استخراج و سپس برای تحقق آن در زمان حال برنامه‌ریزی کنیم. در الگوی «پرورشی نوین» باید مشخص کنیم ایران ۲۰ سال آینده چه ویژگی‌هایی خواهد داشت، مدرسه چگونه باید باشد و دانش‌آموزِ امروز چگونه باید تربیت شود تا بتواند آینده مطلوب کشور را بسازد.

وی با تأکید بر ضرورت فراگیرسازی فعالیت‌های تربیتی گفت: همه دانش‌آموزان، مربیان، مشاوران، معلمان و تشکل‌های دانش‌آموزی باید در این الگو دیده شوند و امکان مشارکت برای همه دانش‌آموزان در فعالیت‌های تربیتی فراهم شود. مدارس نیز می‌توانند متناسب با ظرفیت خود، فعالیت‌های تخصصی‌تر و گسترده‌تری داشته باشند.

ظرفیت‌های فرهنگی و تربیتی باید به یکدیگر متصل شوند

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش درباره فناوری پرورشی نیز توضیح داد: فناوری صرفاً هوش مصنوعی یا ابزارهای سخت‌افزاری نیست؛ دانش کاربردی، روش‌ها، سازوکارها، محصولات و خدمات نیز می‌توانند در حوزه فناوری قرار گیرند. فناوری نرم، سخت‌افزار، نرم‌افزار، انسان‌افزار و حتی فکر‌افزار، همگی در این حوزه قابل توجه هستند.

حرکت از «فوق‌برنامه» به متن برنامه رسمی

حسین زاده ملکی با تأکید بر ضرورت بازگرداندن فعالیت‌های تربیتی به متن برنامه رسمی مدرسه گفت: در یک سال گذشته تلاش کرده‌ایم حرکت از «فوق‌برنامه» به «متن برنامه رسمی» در نظام تعلیم و تربیت را دنبال کنیم. یکی از نمونه‌های این رویکرد، توجه به شاخص‌های پرورشی در انتخاب و انتصاب معاونان پرورشی و مدیران مدارس است که اکنون در سامانه‌های مربوط نیز مورد توجه قرار گرفته است. این تغییرات حتی اگر به‌صورت غیرمستقیم اتفاق بیفتد، می‌تواند جایگاه امور تربیتی را در نظام تعلیم و تربیت تقویت کند. در نهایت باید به جایی برسیم که فعالیت‌های تربیتی بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه رسمی مدرسه باشد.

وی با اشاره به برنامه درسی ملی گفت: فردی به‌صورت متمرکز بر موضوع برنامه درسی ملی مأمور شده است و تعامل با سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در این زمینه در حال انجام است تا جایگاه امر تربیت در برنامه درسی ملی به‌صورت دقیق تبیین شود.

آموزش و پرورش؛ ۲ روش مکمل برای تحقق تربیت

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش یکی از مهم‌ترین مباحث «پرورشی نوین» را تبیین تفاوت آموزش و پرورش دانست و گفت: تفاوت آموزش و پرورش در موضوعات نیست، بلکه در روش‌های تربیتی است و این دو، مکمل یکدیگر برای تحقق تربیت هستند. قرآن و عترت، نماز، انقلاب اسلامی، هویت ایرانی و اسلامی و سایر موضوعات، هم می‌توانند موضوع آموزش باشند و هم موضوع پرورش. بنابراین اینکه برخی موضوعات را صرفاً پرورشی و برخی دیگر را صرفاً آموزشی بدانیم، برداشت درستی نیست.

حسین‌زاده ملکی افزود: اگر آموزش را بر پایه کلاس درس، با محوریت معلم و با هدف انتقال جذاب و تعاملی مجموعه‌ای از شایستگی‌ها و محتواهای مفید به دانش‌آموز بدانیم، پرورش بر پایه چالش‌ها و موقعیت‌های تربیتی، با محوریت دانش‌آموز و با هدف بروز و ظهور توانمندی‌های او در محیط پیرامونی شکل می‌گیرد. معلم، مدیر و سایر عوامل مدرسه نیز در کنار مربی پرورشی، دارای شأن تربیتی هستند و نباید امر پرورش را محدود به مربی امور تربیتی دانست.

«پرورش» باید به آزمایشگاه زندگی دانش‌آموز تبدیل شود

وی با بیان اینکه پرورش باید زمینه رویش درونی دانش‌آموز را فراهم کند، گفت: اگر آزمایشگاه فیزیک و شیمی داریم، پرورش باید «آزمایشگاه زندگی» باشد؛ دانش‌آموز باید در مدرسه فرصت تجربه، تمرین، خطا، نقش‌آفرینی و کسب مهارت‌هایی را پیدا کند که در زندگی آینده به آن‌ها نیاز دارد. در «پرورشی نوین» به دنبال پرورش خرد و مهارت‌های خوشبختی و زندگی هستیم. آموزش بخشی از پرورش است و آموزش و پرورش دو بالی هستند که در کنار یکدیگر می‌توانند به تحقق تربیت منجر شوند.

 سرگرمی‌های مفید؛ نخستین لایه ارتباط دانش‌آموز با پرورش

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به ضرورت تغییر تصویر دانش‌آموزان از فعالیت‌های پرورشی اظهار کرد: باید برای ۱۶ میلیون دانش‌آموز کاری کنیم که وقتی واژه پرورش را می‌شنوند، نخستین تصویری که در ذهنشان شکل می‌گیرد، سرگرمی‌های مفید گروهی و فردی باشد. منظور از سرگرمی، فعالیت‌هایی است که علاوه بر جذابیت و نشاط، محتوای تربیتی داشته و فرصت ارتباط اجتماعی، کارِ گروهی، تجربه و یادگیری را فراهم کند.

حسین‌زاده ملکی از برنامه‌ریزی برای توسعه سرگرمی‌های گروهی مفید در مدارس و اردوگاه‌ها خبر داد و گفت: حرکت خود را از اردوگاه‌ها آغاز کرده‌ایم و باید این رویکرد را به درون مدارس ببریم.

«نقشینه»؛ زیرساخت مشارکت و نقش‌آفرینی دانش‌آموزان

وی با اشاره به برنامه «نقشینه» گفت: یکی از لایه‌های عمیق‌تر «پرورشی نوین»، مشارکت و نقش‌آفرینی اجتماعی دانش‌آموزان است. الگوی نقشینه در آینده می‌تواند به پلتفرم و زیرساخت فعالیت‌های پرورشی و حتی تربیتی تبدیل شود، هرچند تحقق کامل این هدف به زمان نیاز دارد.

حسین‌زاده ملکی سه ضلع اصلی نقشینه را شامل «مسابقات و جشنواره‌های درون‌مدرسه‌ای، نقش‌ها و مسئولیت‌های دانش‌آموزی و تشکل‌های دانش‌آموزی» عنوان کرد و افزود: باید به سمتی برویم که هیچ دانش‌آموزی در مدرسه نباشد مگر اینکه در یکی از مسابقات، جشنواره‌ها، مسئولیت‌ها یا تشکل‌های دانش‌آموزی مشارکت داشته باشد. مدیر مدرسه باید بتواند برای تعداد قابل توجهی از دانش‌آموزان، نقش و مسئولیت تعریف کند. تشکل‌های دانش‌آموزی نیز باید به «کارخانه تولید نقش» در مدرسه تبدیل شوند و زمینه مشارکت واقعی دانش‌آموزان را فراهم کنند.

استعدادیابی و هدایت رشد تربیتی دانش‌آموزان

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش یکی دیگر از لایه‌های «پرورشی نوین» را استعدادیابی و هدایت رشد تربیتی دانست و گفت: باید به ازای هر دانش‌آموز، علایق، تجربه‌ها، توانایی‌ها و استعدادهای او شناسایی شود و این اطلاعات در پروفایل دانش‌آموز، مدیر، مربی و خانواده قرار گیرد. در آینده، بر اساس علایق و استعدادهای هر دانش‌آموز، فرصت‌ها، مسابقات و فعالیت‌های متناسب به او معرفی خواهد شد تا زمینه بروز و ظهور استعدادهایش در مدرسه و خارج از مدرسه فراهم شود.

 ۶ محور برای فعالیت‌های همگانی پرورشی

حسین‌زاده ملکی با اشاره به طراحی فعالیت‌های همگانی پرورشی برای همه دانش‌آموزان اظهار کرد: فعالیت‌های همگانی پرورشی باید شامل خوشه‌های مطالعات غیردرسی، مشارکت و مسئولیت‌های اجتماعی، مشاهده و بازدید و اردو و خلق تجربیات حقیقی و میدانی، فعالیت‌های خانوادگی، مهارت‌های فردی و گروهی و توجه به مناسبت‌های اسلامی، ایرانی و انقلابی باشد. در کنار فعالیت‌های همگانی، فعالیت‌های تخصصی نیز باید متناسب با استعداد و علاقه دانش‌آموزان طراحی شود؛ برای مثال دانش‌آموزی که استعداد قرآنی دارد، باید از حمایت و پشتیبانی دارالقرآن برخوردار شود.

کانون‌ها و دارالقرآن‌ها باید پشتیبان تربیتی مدارس باشند

وی با تأکید بر نقش کانون‌های فرهنگی تربیتی و دارالقرآن‌ها گفت: در الگوی تحول، کانون‌ها و دارالقرآن‌ها باید به‌عنوان پشتیبان فرهنگی و تربیتی تعدادی از مدارس مشخص شوند و ارتباط آن‌ها با مدرسه به‌صورت هدفمند شکل بگیرد. این مراکز باید بخشی از ظرفیت خود را به مدرسه منتقل کنند و در برگزاری رویدادها و فعالیت‌های تربیتی مدرسه نقش‌آفرین باشند.

پنج نظام برای استقرار «پرورشی نوین»

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش در ادامه، استقرار پنج نظام را برای تحقق پرورشی نوین ضروری دانست و گفت: نظام مراقبت‌های اجتماعی دانش‌آموزان، نظام نقش‌آفرینی و مشارکت دانش‌آموزان، نظام محتوا، فناوری و مصرف فرهنگی دانش‌آموزان، نظام استعدادیابی و هدایت رشد تربیتی و نظام پرورشی در برنامه درسی ملی، پنج نظامی هستند که باید به‌تدریج در تعلیم و تربیت مستقر شوند.

وی با بیان اینکه ساختارهای سازمانی باید متناسب با این نظام‌ها بازآرایی شوند، تصریح کرد: این به معنای ایجاد اداره‌کل برای هر یک از این موضوعات نیست، بلکه باید منطق این نظام‌ها در ساختار موجود آموزش‌وپرورش محقق شود.

«پرورشی نوین» از اردوگاه تا مدرسه دنبال می‌شود

حسین‌زاده ملکی با اشاره به برنامه‌های سال تحصیلی جدید گفت: امسال اردوهای قطبی و ملی، دوره‌های ویژه مربیان تربیتی و دوره‌های تخصصی برای مشاوران در دستور کار قرار دارد و تلاش می‌کنیم در حوزه محتوا، پیام، فناوری فرهنگی و پرورشی و برنامه درسی، حرکت جدیدی را دنبال کنیم.

معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش‌وپرورش خاطرنشان کرد: «پرورشی نوین» یک پروژه کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه مسیری برای بازآرایی امر تربیت در نظام تعلیم و تربیت است و تحقق آن به همراهی همه بخش‌های آموزش‌وپرورش، مدیران، معلمان، مربیان، مشاوران، خانواده‌ها و خود دانش‌آموزان نیاز دارد.