۵ راهبرد اصلی معاونت آموزش متوسطه / هر دانش‌آموز باید یک مهارت بیاموزد

سیدمصطفی آذرکیش در سی‌ونهمین اجلاس سراسری  رؤسای آموزش و پرورش کشور، ضمن گرامی‌داشت یاد و خاطره شهدا، امام شهدا، فرماندهان و سرداران شهید و شهدای دانش‌آموز، معلم و مردم، اظهار کرد: رسالت آموزش و پرورش امروز بیش از هر زمان دیگری، ساختن آینده‌ای امیدوار و مقتدر برای ایران عزیز است.

وی افزود: در شرایط پساجنگ، تقویت هویت ملی و دینی، افزایش امید و همبستگی اجتماعی و تربیت نسلی مسئولیت‌پذیر، خلاق، نوآور و امیدوار، از مأموریت‌های اصلی آموزش و پرورش است و این مسیر با جدیت دنبال خواهد شد.

پنج راهبرد اصلی آموزش متوسطه

آذرکیش با اشاره به راهبردهای پنجگانه معاونت آموزش متوسطه گفت: توسعه عدالت آموزشی، کیفیت‌بخشی به آموزش، مهارت‌آموزی و آموزش کارآفرینی، نوآوری و ارتقای نظام خلاقیت و همچنین نظارت، پایش و تضمین کیفیت، در چارچوب سند تحول بنیادین، سیاست‌های کلی ابلاغی مقام معظم رهبری و برنامه‌های توسعه‌ای کشور در دستور کار معاونت آموزش متوسطه قرار دارد.

معاون آموزش متوسطه همچنین چهار اصل عدالت، مشارکت، روابط بین‌بخشی و بهره‌گیری از فناوری مناسب را از اصول مورد توجه در برنامه‌های این معاونت عنوان کرد.

وی با اشاره به استقرار برنامه‌های معاونت در سامانه برنامه‌ریزی وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: این برنامه‌ها در قالب برش‌های ستادی، استانی، منطقه‌ای و مدرسه‌ای دنبال می‌شوند و مدیران و رؤسای آموزش و پرورش مناطق می‌توانند روند اجرای برنامه‌ها را در این سامانه پیگیری کنند.

مهارت‌آموزی؛ اولویت آموزش متوسطه

آذرکیش توسعه آموزش‌های مهارتی را یکی از اولویت‌های جدی آموزش متوسطه دانست و گفت: افزایش سهم آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش، توسعه آموزش‌های مهارتی در همه دوره‌های تحصیلی، آموزش یک مهارت به همه دانش‌آموزان و ارتقای توان کارآفرینی آنان از اولویت‌های برنامه‌ریزی آموزش متوسطه است.

وی افزود: مهارت، فصل مشترک توسعه اشتغال، مسئولیت‌پذیری و اقتدار ملی است و هر نوجوان و جوان ماهر، یک فرصت برای ایران محسوب می‌شود. آینده، آینده رقابت بین مهارت‌هاست، نه رقابت بین منابع.

معاون آموزش متوسطه، توسعه هنرستان‌های جوار کارخانه، هنرستان‌های وابسته و استفاده از ظرفیت‌های مشترک در طرح «همنوا» با سازمان آموزش فنی‌وحرفه‌ای را از جمله برنامه‌های توسعه آموزش‌های مهارتی عنوان کرد و افزود: برون‌سپاری آموزش‌های مهارتی نیز یکی از ظرفیت‌هایی است که می‌توان در کنار توسعه فضاها و زیرساخت‌های آموزشی مورد استفاده قرار داد.

تحول در کلاس درس، مسیر اصلی ارتقای کیفیت آموزش

آذرکیش با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت آموزش گفت: این موضوع را از دو مسیر تحول در کانون کلاس درس و تحول در مدیریت آموزشگاهی دنبال می‌کنیم.

وی ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای و تخصصی معلمان، مدیران و کارشناسان را از برنامه‌های معاونت آموزش متوسطه دانست و افزود: اصلاح و به‌روزرسانی روش‌های تعلیم و تربیت با تأکید بر روش‌های فعال، کار گروهی، خلاقیت و نقش الگویی معلم در دستور کار قرار دارد.

معاون آموزش متوسطه با اشاره به برنامه‌هایی همچون «سفر یادگیری» و «شبکه ملی یادگیری معلمان ـ شمیم» اظهار کرد: این برنامه‌ها با هدف بهبود فرایند یاددهی و یادگیری در کلاس درس و ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای و تخصصی معلمان اجرا می‌شوند.

وی همچنین بر توسعه تفکر حل مسئله، تفکر انتقادی و کار تیمی تأکید کرد و گفت: دبیرخانه‌های راهبری درس‌پژوهی و درس‌ورزی نیز برای شکل‌گیری اجتماعات یادگیری معلمان، شناسایی مسائل آموزشی و ارائه راهکار در دستور کار قرار دارند.

پژوهش‌سراها؛ بستری برای تقویت خلاقیت و پژوهش‌محوری

آذرکیش توسعه و تقویت پژوهش‌سراهای دانش‌آموزی را از دیگر برنامه‌های آموزش متوسطه عنوان کرد و گفت: پژوهش‌سراها فرصت مناسبی برای خروج از حافظه‌محوری و حرکت به سمت پژوهش‌محوری فراهم می‌کنند و می‌توانند زمینه رشد خلاقیت، نوآوری و روحیه پژوهشگری دانش‌آموزان را فراهم سازند.

معاون آموزش متوسطه تصریح کرد: پیشنهاد ما برای سال تحصیلی پیش‌رو این است که هر منطقه آموزش و پرورش، یک مسئله اولویت‌دار، واقعی و قابل اندازه‌گیری را در حوزه آموزش متوسطه، متناسب با شرایط و اقتضائات خود انتخاب کند و برای آن، یک راه‌حل نوآورانه، عملیاتی و قابل ارزیابی طراحی و اجرا کند و نتایج این تجربه از طریق اداره کل آموزش و پرورش استان در اختیار معاونت آموزش متوسطه قرار گیرد.

آذرکیش خاطرنشان کرد: با شناسایی مسائل واقعی از سطح مدرسه و منطقه، طراحی راهکارهای بومی و اثربخش و به اشتراک گذاشتن تجربه‌های موفق، می‌توان ظرفیت مناطق را به بستری برای حل مسائل آموزش متوسطه و تولید الگوهای ملی تبدیل کرد؛ بنابراین مسیر پیش‌رو، حرکت از «برنامه‌محوری به مسئله‌محوری» و تمرکز هرچه بیشتر بر مدرسه و کلاس درس به عنوان کانون اصلی تربیت، یادگیری و تحقق عدالت آموزشی است.

وی تعامل مؤثر با شرکت‌های دانش‌بنیان، پارک‌های علم و فناوری و دانشگاه‌ها را از مأموریت‌های مهم پژوهش‌سراها دانست و افزود: رؤسای آموزش و پرورش مناطق به عنوان رؤسای هیئت‌امنای پژوهش‌سراها، در توسعه روابط بین‌بخشی و استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناورانه نقش مؤثری دارند.

توسعه فناوری‌های نوین و آموزش هوش مصنوعی

معاون آموزش متوسطه با اشاره به ضرورت بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های نوین، اظهار کرد: برنامه‌هایی همچون «ایران دیجیتال»، توسعه مهارت‌های دیجیتال و آموزش هوش مصنوعی در دستور کار معاونت آموزش متوسطه قرار دارد.

وی از مدیران و رؤسای آموزش و پرورش مناطق خواست در حوزه مهارت‌آموزی و توسعه آموزش‌های نوین، برای دانش‌آموزان و معلمان برنامه‌های تفصیلی بیشتری در طول سال تحصیلی اجرا کنند و زمینه بهره‌گیری هدفمند و هوشمندانه از فناوری‌های نوین را در فرایند یاددهی ـ یادگیری فراهم آورند.

کاهش بازماندگی و ترک تحصیل؛ مطالبه برنامه هفتم توسعه

آذرکیش کاهش نرخ بازماندگی از تحصیل و ترک تحصیل دانش‌آموزان را از تکالیف مهم برنامه هفتم توسعه برشمرد و گفت: در چارچوب سیاست‌های پروژه مهر و اجرای برنامه‌های عملیاتی برنامه هفتم توسعه، باید برای بهبود این شاخص‌ها اقدامات هدفمند و اثربخش انجام شود.

وی همچنین ارتقای جایگاه علمی کشور در ارزیابی‌های بین‌المللی را مورد تأکید قرار داد و افزود: تحول در کانون کلاس درس می‌تواند نقش مهمی در ارتقای جایگاه علمی کشور داشته باشد و در این مسیر، درس‌های ریاضی، علوم و ادبیات فارسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند؛ هرچند این رویکرد باید در همه دروس جاری شود.

مدرسه؛ محیطی هویت‌ساز و امیدآفرین

معاون آموزش متوسطه بر ضرورت نظارت میدانی، تصمیم‌گیری اثربخش و برنامه‌ریزی هدفمند مدیران تأکید کرد و گفت: با ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای و تخصصی معلمان و مدیران، استفاده از ظرفیت خانواده‌ها و دستگاه‌های اجرایی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، باید زمینه ارتقای کیفیت یادگیری، توسعه عدالت آموزشی و ایجاد نشاط، شادابی، پویایی و تحرک در دانش‌آموزان فراهم شود.

آذرکیش با قدردانی از تلاش و هم‌افزایی مدیران و کارکنان آموزش متوسطه تصریح کرد: دستاوردهای ارزشمند این معاونت حاصل همدلی، تلاش و هم‌افزایی مجموعه آموزش و پرورش است؛ اما در مسیر پیش‌رو بیش از گذشته به نوآوری، هم‌افزایی، تصمیم‌های اثربخش و تمرکز بر مدرسه و کلاس درس به عنوان کانون تربیت محله نیاز داریم.

وی خاطرنشان کرد: مدارس ما محیط‌های هویت‌ساز و امیدآفرین هستند و باید برای تحقق «مدرسه توانمند، دانش‌آموز هویتمند و ایران مقتدر و سرافراز» تلاش کنیم.

از برنامه‌محوری به مسئله‌محوری؛ هر منطقه یک مسئله، یک راه‌حل

معاون آموزش متوسطه در ادامه با تشریح رویکرد این معاونت برای سال تحصیلی پیش‌رو، بر ضرورت حرکت از برنامه‌محوری به سمت مسئله‌محوری تأکید کرد و گفت: برنامه‌ها زمانی اثربخش خواهند بود که از مسائل واقعی مدرسه و منطقه آغاز شوند و نتیجه آنها در شاخص‌های قابل سنجش و در زندگی و یادگیری دانش‌آموزان قابل مشاهده باشد.

آذرکیش افزود: در یک پایش میدانی با هماهنگی معاونان آموزش متوسطه و ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها، از بیش از ۳۰۰ رئیس آموزش و پرورش منطقه در سراسر کشور درباره مهم‌ترین چالش‌ها و راهکارهای آموزش متوسطه درخواست اعلام نظر شد که هر یک از رؤسای مناطق، به طور معمول سه تا پنج چالش کلیدی منطقه خود را مطرح کردند.

وی ادامه داد: پس از پالایش این موارد در سطح استان‌ها، ادارات کل آموزش و پرورش استان‌ها پنج چالش و راهکار اولویت‌دار خود را به حوزه ستادی ارسال کردند و در نتیجه، تصویری کلان از مهم‌ترین چالش‌ها و راهکارهای آموزش متوسطه در قالب پنج محور و بر اساس پرتکرارترین مسائل به دست آمد.

معاون آموزش متوسطه اظهار کرد: در این پایش، موضوعاتی همچون افت یادگیری، ترک تحصیل و بازماندگی از تحصیل، مهارت‌آموزی، هدایت تحصیلی، کاربرد هوش مصنوعی در یادگیری، کیفیت تدریس و ارتقای کیفیت فرایند یاددهی ـ یادگیری، از جمله مسائل پرتکرار مطرح‌شده از سوی مناطق بود و مقرر است این مسائل با توجه به اقتضائات، ظرفیت‌ها و شرایط اقتصادی و اجتماعی هر منطقه، مورد توجه و برنامه‌ریزی قرار گیرند.

آذرکیش با تأکید بر ضرورت سنجش اثر واقعی اقدامات افزود: برای ارزیابی میزان موفقیت اقدامات آموزش متوسطه، پنج شاخص «یادگیری، عدالت، مهارت، آمادگی برای آینده و ماندگاری دانش‌آموزان» باید مورد توجه قرار گیرد و برنامه‌ها بر اساس میزان تأثیرگذاری آنها بر این شاخص‌ها ارزیابی شوند.

وی این رویکرد را یک مدل تحول‌آفرین برای آموزش متوسطه دانست و گفت: در این مسیر، هدف آن است که «هر مدرسه یک مسئله، هر منطقه یک راه‌حل، هر استان چند تجربه و هر تجربه موفق یک الگوی ملی» باشد.