در گفتوگو با پانا:
علیرضا داوودنژاد: مدارس باید «زنگ سینما» داشته باشند/ بخش خصوصی نمیتواند برای کودکان فیلم بسازد و ورشکست شود
علیرضا داوودنژاد: جشنواره کودک باید به تولید فیلم برای کودکان و نوجوانان کمک کند / همه ما به سینما مبتلا هستیم
تهران (پانا) - علیرضا داوودنژاد با تأکید بر اینکه احیای سینمای کودک بدون خروج کلیت سینما از وضعیت اقتصادی نامتعادل امکانپذیر نیست، گفت بخش خصوصی بهتنهایی نمیتواند مسئولیت فرهنگی نهادهای متولی را برعهده بگیرد. این کارگردان پیشکسوت همچنین پیشنهاد کرد «زنگ سینما» به برنامه مدارس اضافه شود تا کودکان و نوجوانان با زبان تصویر، رسانه و سازوکار تولید محتوای صوتیـتصویری آشنا شوند.
علیرضا داوودنژاد، کارگردان و تهیهکننده باسابقه سینمای ایران، در گفتوگو با پانا، درباره وضعیت سینمای کودک و نوجوان اظهار کرد: «اگر میخواهیم کودکان و نوجوانان فیلمی متناسب با نیازها، مسائل و دنیای خود داشته باشند، پیش از هر چیز باید برای آنها فیلم تولید شود؛ اما شرایط تولید بهگونهای شده است که تنها بخش محدودی از فیلمهایی که در طول سال ساخته میشوند، میتوانند سرمایه خود را بازگردانند یا به سود برسند.»
وی ادامه داد: «حتی تعداد فیلمهایی که فقط هزینه تولید خود را جبران میکنند، زیاد نیست. برخی آثار نیز نمیتوانند هزینههای تبلیغاتشان را به دست بیاورند. در چنین شرایطی، ساخت فیلمهایی که بر اساس ضرورتهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی تولید میشوند، به سرمایهگذاری جدی نیاز دارد.»
بخش خصوصی نمیتواند مسئولیت نهادهای فرهنگی را برعهده بگیرد
داوودنژاد با بیان اینکه نمیتوان تمام مسئولیت تولید فیلم کودک و نوجوان را بر دوش بخش خصوصی گذاشت، گفت: «بخش خصوصی نمیتواند مسئولیتی را که برعهده نهادهای فرهنگی است، بهتنهایی قبول کند؛ نمیشود از یک سرمایهگذار خصوصی انتظار داشت برای کودکان و نوجوانان فیلم بسازد و در نهایت نیز ورشکست شود.»
این فیلمساز با اشاره به موفقیت برخی تولیدات پویانمایی افزود: «در سالهای اخیر تعدادی انیمیشن تولید شده که اتفاق خوبی است، اما سینمای کودک فقط به انیمیشن محدود نمیشود. زندگی روزمره کودکان و نوجوانان، روابط خانوادگی، دغدغهها، مسائل و مشکلات آنها نیز باید دیده و به فیلمنامه تبدیل شود و برای تولید چنین آثاری سرمایهگذاری صورت بگیرد.»
وی تأکید کرد: «اینکه انتظار داشته باشیم بخش خصوصی در شرایط اقتصادی فعلی سینما، همه این مسئولیت را به دوش بکشد، انتظار زیادی است؛ زیرا با سینمایی مواجه هستیم که از نظر اقتصادی در وضعیت مناسبی قرار ندارد.»
احیای سینمای کودک به نجات اقتصاد سینما وابسته است
کارگردان «نیاز» درباره راهکار برونرفت از این وضعیت توضیح داد: «اگر میخواهیم سینمای کودک و نوجوان، سینمای اجتماعی، سینمای مفرح، سینمای تاریخی و انواع دیگر آثار را برای مخاطبان مختلف داشته باشیم، ابتدا باید کلیت سینما از وضعیت ورشکستگی و عدم تعادل اقتصادی خارج شود.»
داوودنژاد بخش مهمی از مسئولیت اصلاح این وضعیت را متوجه سیاستگذاران دانست و گفت: «این اتفاق به تمهیدات و مقدماتی نیاز دارد که بخش زیادی از آن به دولت مربوط میشود. تا زمانی که مدیران و تصمیمگیران به ارزش دانایی سینمایی و ضرورت آن پی نبرند، اقدام مؤثری نیز صورت نخواهد گرفت.»
وی افزود: «سینما این توانایی را دارد که مفاهیم و دانایی موردنیاز جامعه را در قالبی باورپذیر، صوتی و تصویری عرضه کند. این ظرفیت هم در هنر و هم در رسانه اهمیت دارد و شناختن جایگاه و ضرورت آن، موضوعی اساسی است.»
مدارس باید «زنگ سینما» داشته باشند
داوودنژاد با اشاره به تأثیر گسترده محتوای تصویری بر زندگی نسل جدید، پیشنهاد کرد: «به نظر من مدارس باید زنگ سینما داشته باشند. کودکان و نوجوانان باید بدانند وقتی وارد جهان نور، صدا و تصویر میشوند، با چه فضایی روبهرو هستند.»
وی ادامه داد: «ورود به جهان صوتیـتصویری، بهنوعی شبیه مهاجرت به جهانی دیگر است. دانشآموزان باید این جهان را بشناسند، نسبت به آن خودآگاهی پیدا کنند و بدانند تصاویر چگونه ساخته میشوند و چگونه میتوانند بر ذهن و باور انسان اثر بگذارند.»
این کارگردان پیشکسوت خاطرنشان کرد: «سینما هنری است که میتواند بستهبندیهای صوتیـتصویری و محتوای رسانهای را باورپذیر کند. کودکان و نوجوانان باید این هنر و زبان آن را بشناسند؛ به همین دلیل پیشنهاد من ایجاد زنگ سینما در مدارس است.»
هیچچیز مهمتر از خانواده نیست
داوودنژاد در بخش دیگری از این گفتوگو، درباره جایگاه پررنگ خانواده در آثارش بیان کرد: «خانواده جایی است که انسان در آن هویت خود را پیدا و تثبیت میکند. اگر فرد خانواده نداشته باشد، ممکن است در جامعه و مناسبات اجتماعی گم شود.»
وی افزود: «در خانواده است که هر فرد جایگاهی مستقل پیدا میکند و میتواند در ارتباط با جامعه و سازمانهای اجتماعی، به هویت خود تکیه کند. انسان ابتدا در خانواده خودش را پیدا میکند و میشناسد و سپس “من” او در ارتباط با اجتماع شکل میگیرد.»
این فیلمساز تأکید کرد: «خانواده جایی است که هویت انسانی و فردی ما در آن تألیف میشود؛ بنابراین در زندگی اجتماعی، هیچچیز را مهمتر از خانواده نمیدانم.»
همه ما به سینما مبتلا هستیم
داوودنژاد درباره حضور اعضای خانوادهاش در سینما و تأثیر فضای خانوادگی بر مسیر هنری فرزندانش گفت: «ما همه به سینما مبتلا هستیم. این علاقه از نسل پدر و مادرم آغاز شد. زمانی که کودک بودیم، آنها درباره سینما و بازیگران موردعلاقه خود با یکدیگر بحث میکردند و ما در چنین فضایی بزرگ شدیم.»
وی ادامه داد: «بهنوعی از همان ابتدا به درون سینما پرتاب شدیم. شاید بتوان آن را تقدیر یا سرنوشت دانست. طبیعی است که علاقه من به سینما نیز بر فرزندانم تأثیر گذاشته باشد؛ زیرا علاقه یا بیعلاقگی پدر و مادر بر مسیر فرزندان اثر میگذارد.»
زهرا بازیگر درجهیکی است؛ از بازی رضا الهام میگیرم
این کارگردان درباره تواناییهای بازیگری فرزندانش اظهار کرد: «زهرا از نظر من بازیگر درجهیکی است. رضا نیز بازیگر بسیار خوبی بود و سبک و شیوه ویژه خودش را داشت.»
وی با اشاره به ویژگی بازی زندهیاد رضا داوودنژاد افزود: «رضا اهل بداهه بود و روش خاصی در بازیگری داشت. زهرا نیز در این زمینه بسیار قوی است. من حتی از بازی آنها الهام میگیرم و از شیوه بازیگریشان میآموزم.»
سینما نباید فقط در خدمت سیاست و سرمایه باشد
داوودنژاد در ادامه با انتقاد از محدود شدن کارکرد سینما به منافع اقتصادی و سیاسی گفت: «وقتی سینما فقط موظف باشد به سیاست یا سرمایه خدمات بدهد، هنر و خلاقیت از وضعیت طبیعی خود خارج میشود. سینماگر باید بتواند با زندگی واقعی و جامعه ارتباطی آزاد و مستقیم داشته باشد.»
وی افزود: «اگر این ارتباط آزاد میان فیلمساز و زندگی مردم قطع شود، سینماگر بهجای الهام گرفتن از واقعیتهای پیرامون خود، به تقلید از نمونههای دیگر سوق پیدا میکند. بخش مهمی از سینمای اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فیلمساز بتواند بدون فاصله و واسطه، زندگی مردم را ببیند و روایت کند.»
این فیلمساز با اشاره به عمومیشدن ابزارهای تولید و انتشار تصویر تصریح کرد: «امروز ابزار تولید، تدوین، تکثیر، توزیع و نمایش از انحصار خارج شده است و افراد حتی با تلفن همراه یا دوربین عکاسی میتوانند فیلم بسازند و آن را منتشر کنند. در چنین شرایطی، مراقبتها و محدودیتهای قدیمی دیگر کارایی گذشته را ندارند.»
وی ادامه داد: «من درباره پروانه نمایش بحث جداگانهای دارم، اما معتقدم الزام پروانه ساخت در شرایط امروز نیازمند بازنگری است. وقتی ابزار تولید در اختیار همگان قرار گرفته است، نمیتوان با همان سازوکارهای گذشته با سینما و تولید محتوای تصویری برخورد کرد.»
ناامنی، فیلمسازان اجتماعی را از میدان دور میکند
داوودنژاد با اشاره به کمکاری برخی فیلمسازان اجتماعی گفت: «وقتی اثری ساخته میشود اما مسیر اکران و نمایش آن روشن نیست، نوعی ناامنی برای سینماگر به وجود میآید. در چنین شرایطی نمیتوان انتظار داشت فیلمساز اجتماعی با آرامش و استمرار به فعالیت خود ادامه دهد.»
وی در پایان تأکید کرد: «سینمای اجتماعی زمانی زنده و اثرگذار خواهد بود که فیلمساز بتواند از زندگی مردم الهام بگیرد، برداشت خود را به فیلم تبدیل کند و مطمئن باشد اثرش امکان نمایش و ارتباط با مخاطب را خواهد داشت. بازگشت سینما به وضعیت طبیعی و متعادل، شرط اصلی تولید آثار متنوع برای کودکان، نوجوانان و سایر گروههای جامعه است.»
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه