یک روانشناس کودک و نوجوان در گفتوگو با پانا:
هوش مصنوعی نباید جای دوست و خانواده را برای نوجوان بگیرد
تهران (پانا) - یک روانشناس کودک و نوجوان با اشاره به اینکه ترس از قضاوت شدن یکی از مهمترین دغدغههای نوجوانان در روابط است، گفت: هوش مصنوعی به دلیل در دسترس بودن دائمی و نداشتن قضاوت، میتواند برای نوجوان به فضایی امن تبدیل شود، اما اگر از یک ابزار شناختی به پناهگاه عاطفی تبدیل شود، احتمال کاهش تحمل نوجوان برای مواجهه با پیچیدگیهای روابط انسانی افزایش مییابد.
فاطمه لاروئی، در گفتوگو با پانا با اشاره به رابطه نوجوانان با هوش مصنوعی اظهار کرد: «بزرگترین ترس نوجوان، قضاوت شدن است؛ او ممکن است نگران باشد که اگر حرفش را بزند، مورد ملامت یا تحقیر قرار بگیرد. هوش مصنوعی اما خسته، عصبانی یا قضاوتکننده نیست و همین موضوع میتواند برای نوجوان فضایی امن و بدون ریسک ایجاد کند.»
وی افزود: «در گفتوگو با هوش مصنوعی، نوجوان احساس میکند کنترل بیشتری بر رابطه دارد؛ چراکه هر زمان بخواهد میتواند موضوع را تغییر دهد یا گفتوگو را متوقف کند. در روابط انسانی، افراد ممکن است خسته، مشغول یا بیحوصله باشند، اما هوش مصنوعی همیشه آماده پاسخگویی است و همین دسترسی دائمی میتواند بخشی از نیاز نوجوان به توجه را تأمین کند.»
هوش مصنوعی؛ کمککننده شناختی یا پناهگاه عاطفی؟
لاروئی درباره مرز استفاده مفید از هوش مصنوعی و وابستگی عاطفی به این ابزار گفت: «هوش مصنوعی زمانی میتواند مفید باشد که به عنوان یک کمککننده شناختی مورد استفاده قرار گیرد؛ برای مثال نوجوان میتواند از آن برای یادگیری، سازماندهی افکار، حل مسائل منطقی یا تمرین مهارتهایی مانند زبانآموزی استفاده کند.»
این روانشناس ادامه داد: «در این شرایط، هوش مصنوعی مانند یک کتابخانه هوشمند عمل میکند، اما زمانی که از نقش کمککننده خارج و به پناهگاه عاطفی تبدیل شود، مسئله متفاوت خواهد بود. اگر نوجوان برای درک شدن، کاهش احساس تنهایی یا دریافت تأیید عاطفی به هوش مصنوعی پناه ببرد، این ابزار عملاً به شبیهساز دوست یا همراه تبدیل شده است.»
کاهش تحمل نوجوان برای روابط واقعی
وی با هشدار نسبت به احتمال تشدید احساس تنهایی در اثر استفاده نادرست از هوش مصنوعی گفت: «روابط انسانی واقعی، همراه با چالش، سوءتفاهم، انتظار و همدلی دوطرفه است، در حالی که هوش مصنوعی همیشه در دسترس و آماده پاسخگویی است.»
لاروئی توضیح داد: «وقتی نوجوان یاد میگیرد نیازهای عاطفی و ذهنی خود را از طریق یک ابزار هوشمند برطرف کند، ممکن است تحمل او برای مواجهه با پیچیدگیهای روابط انسانی کاهش پیدا کند؛ برای مثال تحمل شنیدن نظر مخالف یک دوست یا صبر کردن برای دریافت پاسخ از یک همکلاسی برای او دشوارتر شود.»
نشانههای وابستگی عاطفی به هوش مصنوعی چیست؟
این روانشناس کودک و نوجوان یکی از نشانههای قابل توجه را اولویت دادن به گفتوگو با هوش مصنوعی به جای انسانهای واقعی دانست و گفت: «اگر نوجوان برای حل مسائل روزمره یا حتی مسائل عاطفی کوچک، بدون فکر کردن به دوستان، والدین یا مشاور، بلافاصله به سراغ هوش مصنوعی میرود، باید به این رفتار توجه کرد.»
وی افزود: «کاهش تحمل در روابط واقعی نیز میتواند نشانه دیگری باشد. اگر نوجوان در محیطهای اجتماعی بیحوصله شود و احساس کند دوستانش او را درک نمیکنند یا ارتباط با آنها خستهکننده است، لازم است الگوی ارتباطی او بررسی شود.»
لاروئی ادامه داد: «ایدهآلگرایی افراطی در روابط نیز میتواند یک علامت هشدار باشد؛ برای مثال نوجوان انتظار داشته باشد دوستانش همیشه سریع، مؤدب و بدون خطا رفتار کنند. همچنین اگر هنگام قطع دسترسی به ابزارهای هوشمند، اضطراب شدید یا پرخاشگری غیرعادی نشان دهد، این موضوع میتواند نیازمند توجه بیشتر والدین باشد.»
نباید با فناوری جنگید؛ باید برای آن مرز تعیین کرد
وی درباره نقش والدین در مدیریت این مسئله بیان کرد: «در تجربه سالهای کاریام به این نتیجه رسیدهام که نباید با فناوری بجنگیم، بلکه باید برای آن مرز تعیین کنیم.»
این روانشناس پیشنهاد کرد والدین قانون تفکیک اطلاعات از احساسات را برای نوجوانان تعریف کنند و گفت: «باید به نوجوان آموزش داد که هوش مصنوعی برای دانستن است؛ یعنی تحقیق، حل تمرین یا کدنویسی، اما انسانها برای بودن هستند؛ یعنی درک احساسات، حل تعارضات عاطفی و اشتراکگذاری تجربه.»
لاروئی با تأکید بر اهمیت ارتباط نوجوان با انسانهای واقعی گفت: «والدین میتوانند «قانون اول انسان» را اجرا کنند؛ به این معنا که نوجوان پیش از مطرح کردن یک سؤال عاطفی یا اجتماعی با هوش مصنوعی، ابتدا با یک انسان واقعی مانند دوست، والدین یا مشاور گفتوگو کند و هوش مصنوعی گزینه دوم باشد، نه گزینه اول.»
هوش مصنوعی را به فعالیتی گروهی تبدیل کنیم
وی همچنین پیشنهاد کرد والدین استفاده از هوش مصنوعی را به یک فعالیت گروهی تبدیل کنند و گفت: «بهتر است نوجوان همیشه به تنهایی و در اتاق دربسته از هوش مصنوعی استفاده نکند. والدین میتوانند گاهی از فرزندشان بخواهند سؤال خود را از هوش مصنوعی بپرسد و سپس درباره پاسخ دریافتشده با یکدیگر گفتوگو کنند. این کار باعث میشود رابطه نوجوان با فناوری، جایگزین رابطه انسانی نشود.»
لاروئی ایجاد زمانهای آفلاین در خانه را نیز ضروری دانست و افزود: «میتوان زمانهایی مانند هنگام شام یا ساعتهای مشخصی از شب را به عنوان زمانهای انسانمحور تعیین کرد تا استفاده از هوش مصنوعی و سایر ابزارهای دیجیتال در آن ساعات کنار گذاشته شود و نوجوان فرصت بیشتری برای ارتباط با محیط واقعی و اطرافیان داشته باشد.»
وی خاطرنشان کرد: «هدف، حذف هوش مصنوعی از زندگی نوجوان نیست، بلکه باید نقش آن را تثبیت کنیم؛ ابزار باید در خدمت نوجوان باشد، نه نوجوان در خدمت ابزار. هرگاه والدین احساس کردند استفاده از هوش مصنوعی باعث کاهش صبر، تحمل ابهام یا مهارت گفتوگو در فرزندشان شده است، باید آن را یک زنگ خطر تلقی کنند.»
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه