هوش مصنوعی، پیشران بازآفرینی مدرسه و تربیت نیروی انسانی برای اقتصاد دیجیتال است

احمد محمودزاده، در ادامه سفر به آذربایجان‌غربی، در نشست خبری با اصحاب رسانه، با تشریح برنامه‌های این سازمان برای توسعه آموزش هوش مصنوعی در مدارس غیردولتی، اظهار کرد: کار بزرگی را در حوزه هوش مصنوعی آغاز کرده‌ایم و افتتاح قطب نهایی این طرح در آذربایجان‌غربی، بخشی از یک برنامه ملی برای آماده‌سازی نسل آینده و سرمایه انسانی کشور در مواجهه با تحولات فناورانه و الزامات اقتصاد دیجیتال است.

وی با اشاره به اینکه تحولات شتابان فناوری، عرصه‌های مختلف علمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را تحت تأثیر قرار داده است، افزود: نظام تعلیم و تربیت به‌عنوان مهم‌ترین نهاد پرورش سرمایه انسانی، نمی‌تواند نسبت به این دگرگونی بنیادین بی‌تفاوت باشد؛ ازاین‌رو، آموزش هوش مصنوعی باید از مدرسه آغاز شود و دانش‌آموزان، متناسب با سن و اقتضائات تربیتی خود، علاوه بر آشنایی با فناوری، مهارت بهره‌گیری صحیح، مسئولانه و خلاقانه از آن را فراگیرند.

محمودزاده با تشریح ابعاد طرح ملی آموزش هوش مصنوعی گفت: این برنامه در پنج قطب کشوری دنبال می‌شود و جامعه هدف آن حدود یک میلیون دانش‌آموز مدارس غیردولتی است. آموزش دانش‌آموزان در چهار مرحله پیش‌بینی شده و در کنار آموزش‌های تخصصی، فرآیندهای رقابتی، مقایسه‌ای و بازی‌وارسازی نیز برای شناسایی استعدادها و ظرفیت‌های برتر مورد توجه قرار گرفته است.

رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی ادامه داد: از میان یک میلیون دانش‌آموز تحت پوشش این طرح، در نهایت یک‌هزار نفر به‌عنوان برگزیدگان شناسایی و در جشنواره‌ای ملی مورد تقدیر قرار خواهند گرفت؛ دانش‌آموزانی که می‌توانند در آینده در زمره نیروهای پیشرو و اثرگذار در اقتصاد دیجیتال و زیست‌بوم فناوری کشور قرار گیرند.

وی تربیت نیروی انسانی متناسب با اقتصاد دیجیتال را از مأموریت‌های راهبردی آموزش و پرورش دانست و تصریح کرد: بر اساس تکالیف پیش‌بینی‌شده در برنامه هفتم توسعه، باید برای تربیت نیروی انسانی مورد نیاز اقتصاد دیجیتال و دانش‌بنیان برنامه‌ریزی کنیم و آموزش هوش مصنوعی یکی از مهم‌ترین مسیرهای تحقق این هدف به شمار می‌رود.

محمودزاده با تأکید بر اینکه این تحول بدون توانمندسازی معلمان به سرانجام نخواهد رسید، گفت: آموزش و پرورش را با معلم می‌شناسیم و کیفیت تعلیم و تربیت نیز پیوندی مستقیم با کیفیت و توانمندی نیروی انسانی دارد؛ بنابراین دانش‌افزایی، مهارت‌آموزی و ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان، در کنار منزلت و معیشت آنان، از ارکان اصلی سیاست‌های آموزش و پرورش است.

وی افزود: در بخش معلمان، آموزش ۱۰ هزار نفر در سه مرحله پیش‌بینی شده است و پس از طی فرآیند آموزشی و ارزیابی، ۵۰۰ نفر به‌عنوان مدرس و منتور تخصصی تربیت خواهند شد. این افراد پس از بازگشت به استان‌های خود، مسئولیت تعمیق و توسعه آموزش‌های هوش مصنوعی و فناوری‌محور را بر عهده خواهند گرفت تا دانش و مهارت‌های کسب‌شده به معلمان و دانش‌آموزان انتقال یابد و یک زنجیره باثبات و مستمر از آموزش و توانمندسازی شکل گیرد.

معاون وزیر آموزش و پرورش با اشاره به ترکیبی بودن این آموزش‌ها خاطرنشان کرد: بخشی از دوره‌ها به‌صورت مجازی و بخشی به شکل حضوری برگزار می‌شود تا ضمن پوشش حداکثری جامعه هدف، آموزش‌ها از سطح انتقال مفاهیم فراتر رفته و به تجربه، تمرین و کاربرد در میدان واقعی مدرسه منتهی شود.

وی درباره نسبت هوش مصنوعی و نقش معلم نیز اظهار کرد: هدف از ورود هوش مصنوعی به آموزش و پرورش، جایگزینی معلم نیست؛ بلکه فناوری باید در خدمت توانمندسازی معلم، تولید و غنی‌سازی محتوا، تسهیل یادگیری، بهبود تصمیم‌گیری آموزشی و افزایش اثربخشی فرآیند تدریس قرار گیرد. معلم همچنان محور اصلی فرآیند تربیت است و فناوری باید ظرفیت‌های حرفه‌ای او را توسعه دهد.

محمودزاده با اشاره به چشم‌انداز مدرسه آینده گفت: مدرسه آینده صرفاً مدرسه‌ای مجهز به فناوری نیست؛ بلکه مدرسه‌ای است که از آموزش محتوامحور و انتقال صرف دانش به سمت پرورش توانایی، یادگیری مسئله‌محور و پروژه‌محور، تفکر انتقادی، پرسشگری، خلاقیت، حل مسئله و طراحی راه‌حل حرکت می‌کند. در چنین مدرسه‌ای، دانش‌آموز باید از مصرف‌کننده فناوری به خالق و حل‌کننده مسائل تبدیل شود.

رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی، سواد داده، سواد هوش مصنوعی و سواد الگوریتمی را از شایستگی‌های ضروری نسل آینده دانست و افزود: دانش‌آموز امروز باید برای زندگی و مشاغل آینده آماده شود و یادگیری شخصی‌سازی‌شده و هوشمند می‌تواند متناسب با استعدادها و نیازهای فردی دانش‌آموزان، حتی در مناطق حاشیه‌ای و کم‌برخوردار، فرصت‌های جدیدی برای یادگیری ایجاد کند.

وی یکی از ظرفیت‌های مهم هوش مصنوعی را کمک به تحقق عدالت آموزشی عنوان کرد و گفت: فناوری‌های نوین می‌توانند دسترسی به آموزش باکیفیت را از مراکز برخوردار به مناطق دورافتاده و روستایی تسری دهند. دیگر کیفیت آموزشی نباید صرفاً در اختیار دانش‌آموزان پایتخت یا کلان‌شهرها باشد؛ دانش‌آموزی در یک منطقه دورافتاده نیز می‌تواند از طریق ظرفیت‌های دیجیتال به منابع آموزشی باکیفیت دسترسی پیدا کند.

محمودزاده با اشاره به تغییرات ایجادشده در پراکندگی رتبه‌های برتر کنکور طی سال‌های اخیر اظهار کرد: امروز دیگر همه رتبه‌های برتر و زیر هزار کنکور متعلق به تهران نیستند و این تغییر می‌تواند نشانه‌ای از اثرگذاری توسعه دسترسی به منابع آموزشی و فناوری‌های دیجیتال در نقاط مختلف کشور باشد.

وی در ادامه بر ضرورت استفاده هدفمند معلمان از فناوری تأکید کرد و گفت: معلمان می‌توانند از ظرفیت هوش مصنوعی در تولید و غنی‌سازی محتوا، ارائه مطالب، طراحی فعالیت‌های آموزشی و گفتمان‌سازی بهره بگیرند تا انتقال مفاهیم با کیفیت، دقت و اثربخشی بیشتری صورت گیرد.

معاون وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه تحول فناورانه باید هم‌زمان با تحول تربیتی پیش برود، افزود: برنامه‌های سازمان مدارس و مراکز غیردولتی تنها به هوش مصنوعی محدود نیست و توانمندسازی و دانش‌افزایی معلمان، حوزه کتاب و محتوا، تربیت دینی و اخلاقی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی نیز در این منظومه جایگاه ویژه‌ای دارد.

محمودزاده با اشاره به سه طرح مورد توجه در این حوزه، از برنامه‌های مرتبط با آموزش و ترویج نماز و نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان «نماد» یاد کرد و گفت: در چارچوب طرح نماد، رصد، پایش و غربالگری دانش‌آموزان انجام شده و بر اساس داده‌های حاصل، فراوانی و وضعیت آسیب‌های اجتماعی شناسایی می‌شود تا مداخلات متناسب با گروه‌های هدف و نیازهای واقعی دانش‌آموزان شکل گیرد.

وی ادامه داد: در گام بعد، آموزش تخصصی مشاوران آغاز شده است تا آنان بتوانند یافته‌ها و مهارت‌های لازم را به مدیران، معلمان، مربیان، خانواده‌ها و دانش‌آموزان منتقل کنند و نظام پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی از مرحله شناسایی و غربالگری تا مداخله مؤثر، انسجام و کارآمدی بیشتری پیدا کند.

رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی همچنین بر ضرورت تقویت تربیت دینی و اخلاقی در کنار توسعه شایستگی‌های علمی و فناورانه تأکید کرد و گفت: یکی از ارکان اساسی تربیت، شکل‌دهی شخصیت متوازن دانش‌آموز است؛ ازاین‌رو، توسعه فناوری باید در کنار تقویت مؤلفه‌های اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و علمی دنبال شود تا دانش‌آموز تراز نظام تعلیم و تربیت، ضمن برخورداری از توانمندی فناورانه، از هویت و بنیان‌های اخلاقی و اعتقادی مستحکم نیز برخوردار باشد.

محمودزاده رسانه را نیز یکی از ارکان اثرگذار تربیت در زیست‌بوم جدید دانست و خاطرنشان کرد: امروز تربیت دانش‌آموز در مرزهای مدرسه متوقف نمی‌شود و رسانه، خانواده و فضای دیجیتال نیز در شکل‌گیری نگرش و شخصیت نسل جدید سهم دارند؛ بنابراین باید با ایجاد ادبیاتی مشترک میان مدرسه، خانواده و رسانه، زمینه تربیت نسلی آگاه، اخلاق‌مدار، خلاق، دانش‌محور و برخوردار از برجستگی‌های علمی و اعتقادی فراهم شود.

وی با اشاره به ظرفیت مدارس غیردولتی در پیشبرد این رویکرد گفت: مدارس و مراکز غیردولتی به واسطه ظرفیت‌های مدیریتی، انسانی و نوآورانه خود می‌توانند در خط مقدم تحول آموزشی قرار گیرند و الگوهای موفق بهره‌گیری از فناوری را به عرصه تعلیم و تربیت عرضه کنند.

معاون وزیر آموزش و پرورش خاطرنشان  کرد: آنچه امروز در حوزه هوش مصنوعی آغاز شده، یک برنامه مقطعی نیست؛ بلکه حرکتی برای بازتعریف مدرسه، بازآرایی شایستگی‌های معلم و آماده‌سازی سرمایه انسانی کشور برای زیست‌بوم آینده است؛ آینده‌ای که در آن، دانش، فناوری، خلاقیت، اخلاق و توان حل مسئله باید در کنار یکدیگر، بنیان تربیت نسل آینده ایران را شکل دهند.