نظام سلامت در جنگ آزمون خود را پس داد

محمدرضا ظفرقندی، در اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور در مشهد، با تشریح عملکرد نظام سلامت در جریان بحران‌های اخیر، از اقدامات انجام‌شده برای تأمین اقلام حیاتی و حفظ آمادگی مراکز درمانی خبر داد و گفت: پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، با توجه به برآوردهای انجام‌شده درباره نیازهای احتمالی نظام سلامت، ۱۰ میلیون لیتر سرم از ترکیه وارد کشور شد تا در صورت بروز بحران، تأمین این قلم حیاتی با مشکل مواجه نشود.

وی اظهار کرد: نتیجه این پیش‌بینی و تأمین ذخایر آن بود که در جریان جنگ، کمبود قابل توجهی در زمینه سرم ایجاد نشد و نظام سلامت توانست نیاز مراکز درمانی را تأمین کند.

تاب‌آوری نظام سلامت در آزمون بحران

وزیر بهداشت با اشاره به شرایط جنگی کشور گفت: درگیری‌های ۱۲ و ۴۰ روزه، آزمونی جدی برای مجموعه نظام سلامت بود و عملکرد نیروهای این حوزه نشان داد که جامعه پزشکی و درمانی کشور در شرایط سخت نیز مسئولیت خود را رها نمی‌کند.

ظفرقندی افزود: از نگهبان بیمارستان گرفته تا پرستار، پزشک و سایر کارکنان حوزه سلامت، در این شرایط در میدان خدمت حضور داشتند و وظایف خود را انجام دادند.

وی با بیان اینکه عیار  هر مجموعه‌ای در شرایط دشوار مشخص می‌شود، ادامه داد: جامعه سلامت در بحران اخیر نیز مانند دوره‌های گذشته نشان داد که وجدان حرفه‌ای و احساس مسئولیت نسبت به مردم، بخش جدایی‌ناپذیر از هویت این جامعه است.

وزیر بهداشت تأکید کرد: نیروهای سلامت در این شرایط، با وجود فشارهای فراوان، پرچم خدمت، علاقه و تعهد خود به مردم را بالا نگه داشتند.

تجربه دفاع مقدس و کرونا در کنار تجربه جنگ اخیر

ظفرقندی با اشاره به سابقه حضور جامعه پزشکی در بحران‌های کشور اظهار کرد: این نخستین بار نیست که نیروهای نظام سلامت در شرایط دشوار در کنار مردم قرار می‌گیرند.

وی افزود: در دوران دفاع مقدس، هنگامی که به دلیل بمباران، ترکش و خمپاره حتی امکان دسترسی به مجروحان یا انتقال آنان وجود نداشت، تیم‌های پزشکی و نیروهای امدادی در خطوط مقدم حضور پیدا می‌کردند و به انجام وظایف خود ادامه می‌دادند.

وزیر بهداشت تجربه همه‌گیری کرونا را نیز نمونه دیگری از این مسئولیت‌پذیری دانست و گفت: در دوران کرونا، خانواده‌ها به دلیل خطر ابتلا گاهی امکان حضور بر بالین بیماران را نداشتند، اما پزشکان، پرستاران و سایر نیروهای درمانی در کنار بیماران حاضر می‌شدند.

وی ادامه داد: همین وجدان حرفه‌ای است که در شرایط بحران از جامعه سلامت انتظار می‌رود و در جنگ‌های اخیر نیز بار دیگر خود را نشان داد.

تلاش کادر درمان برای نجات بیماران در شرایط جنگی

ظفرقندی با اشاره به صحنه‌هایی از فعالیت کادر درمان در جریان جنگ گفت: در روزهای جنگ، مواردی را شاهد بودیم که پرستاران و کارکنان درمانی در شرایط بسیار دشوار، برای نجات مجروحان، کودکان و بیماران تلاش می‌کردند.

وی افزود: بسیاری از این اقدامات ثبت و تصویربرداری نشده است و آنچه دیده‌ایم تنها بخش کوچکی از تلاش‌های گسترده جامعه سلامت در این دوره بوده است.

وزیر بهداشت با تأکید بر ضرورت توجه به وضعیت معیشتی کارکنان سلامت اظهار کرد: میان میزان دریافتی برخی از این نیروها و حجم مسئولیت و کاری که در شرایط عادی و به‌ویژه بحران انجام می‌دهند، تناسب کافی وجود ندارد و این موضوع باید مورد توجه قرار گیرد.

درمان رایگان ۶۶ هزار مجروح

وزیر بهداشت در ادامه با ارائه آماری از خدمات درمانی ارائه‌شده در دوره جنگ گفت: از ابتدای جنگ ۱۲ روزه تاکنون، ۶۶ هزار مجروح به‌صورت رایگان در مراکز درمانی تحت پوشش نظام سلامت درمان شده‌اند.

وی همچنین از آسیب به زیرساخت‌های درمانی خبر داد و افزود: بیش از ۳۰۰ دستگاه آمبولانس در جریان این حوادث تخریب شده و بیش از ۲۰۰ بیمارستان نیز آسیب دیده‌اند که برخی از آنها با خسارت‌های جدی مواجه شده‌اند.

ظفرقندی با اشاره به وضعیت بیمارستان اندیمشک گفت: این بیمارستان به جز بخش اورژانس دیگر امکان استفاده عادی ندارد و در نتیجه، بیماران و مجروحان این منطقه ناچارند برای دریافت خدمات درمانی به دزفول یا اهواز مراجعه کنند.

وی تصریح کرد: با وجود چنین خسارت‌هایی، نظام سلامت توانست خدمات خود را ادامه دهد و سطح بالایی از تاب‌آوری را در برابر شرایط بحرانی به نمایش بگذارد.

آمادگی برای بحران نباید متوقف شود

وزیر بهداشت با تأکید بر اینکه پایان یک مرحله از بحران به معنای پایان آمادگی نیست، گفت: برخی ممکن است تصور کنند پس از عبور از مرحله‌ای از جنگ، زمان بازگشت کامل به شرایط عادی و کنار گذاشتن برنامه‌های آمادگی فرا رسیده است؛ در حالی که نظام سلامت باید در هر شرایط سیاسی و نظامی آمادگی خود را حفظ کند.

ظفرقندی افزود: پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، نیازهای احتمالی کشور در زمینه اقلام حیاتی شناسایی شد و بر همین اساس، تأمین سرم و خون در اولویت قرار گرفت.

وی ادامه داد: واردات ۱۰ میلیون لیتر سرم از ترکیه پیش از شروع جنگ، بخشی از همین برنامه‌ریزی بود و باعث شد در زمان بحران، کمبود جدی در این زمینه ایجاد نشود.

وزیر بهداشت همچنین از تعیین استان‌ها، شهرها و بیمارستان‌های معین خبر داد و گفت: این ساختارها از قبل تعریف و ابلاغ شده‌اند و لازم است همکاری میان آنها برای حفظ آمادگی در شرایط مختلف ادامه پیدا کند.

مناطق محروم؛ مشکل فقط کمبود پزشک نیست

ظفرقندی با اشاره به چالش تأمین نیروی متخصص در مناطق محروم اظهار کرد: افزایش ظرفیت پزشکی به تنهایی نمی‌تواند مشکل دسترسی مناطق محروم به پزشکان متخصص را حل کند.

وی افزود: این تصور که اگر ظرفیت پزشکی کشور چند برابر شود، مشکل مناطق محروم نیز خودبه‌خود برطرف خواهد شد، با واقعیت‌های موجود و تجربه میدانی سازگار نیست.

وزیر بهداشت ادامه داد: برای ماندگاری نیروی متخصص در مناطق محروم باید مجموعه‌ای از مشوق‌ها و زیرساخت‌ها فراهم شود؛ از جمله مسکن یا پانسیون مناسب، تأمین معیشت، پرداخت به‌موقع و ایجاد شرایطی که پزشک بتواند با اطمینان در این مناطق خدمت کند.

وی با اشاره به بررسی وضعیت برخی مناطق از جمله بوشهر، فارس، برازجان و خورموج گفت: در برخی مناطق پزشک متخصص حضور دارد، اما در رشته‌هایی مانند بیهوشی همچنان با کمبود مواجه هستیم.

ظفرقندی یکی از راهکارهای فوری را افزایش تعرفه و پرداخت مناسب برای پزشکانی دانست که حاضر به خدمت در مناطق محروم هستند و گفت: باید برای افرادی که بخشی از زمان و توان تخصصی خود را در این مناطق اختصاص می‌دهند، مشوق‌های مالی مناسبی در نظر گرفته شود.

شناسایی دقیق نیاز مناطق محروم با سامانه جدید

وی از برنامه وزارت بهداشت برای راه‌اندازی سامانه‌ای به منظور شناسایی کمبودهای تخصصی مناطق محروم خبر داد و گفت: لازم است به‌صورت دقیق مشخص شود که در کدام منطقه به متخصص بیهوشی، جراح یا سایر تخصص‌ها نیاز داریم.

وزیر بهداشت افزود: پس از شناسایی این نیازها، می‌توان پزشکانی را که آمادگی خدمت در مناطق محروم دارند، با پرداخت مناسب جذب کرد.

ظفرقندی خاطرنشان کرد: برای اجرای این برنامه باید بودجه مشخصی در اختیار وزارت بهداشت قرار گیرد، اما منابع مورد نیاز در مقایسه با بودجه کل کشور رقم بزرگی نیست و می‌توان با اختصاص هدفمند آن، بخش قابل توجهی از نیاز مناطق محروم را برطرف کرد.

ضرورت حفظ انسجام در جامعه

وزیر بهداشت  بر اهمیت انسجام اجتماعی در شرایط دشوار کشور تأکید کرد و گفت: امروز وحدت و انسجام بیش از گذشته یک ضرورت است.

وی افزود: دانشگاه‌های علوم پزشکی باید در کنار فعالیت‌های تخصصی، در حوزه اجتماعی و فرهنگی نیز نقش‌آفرینی کنند و با استادان و دانشجویان درباره ضرورت گفت‌وگو، تعامل و همراهی بیشتر سخن بگویند.

ظفرقندی ادامه داد: فشارهای اقتصادی می‌تواند زمینه‌ساز برخی مشکلات اجتماعی شود و در چنین شرایطی، همه گروه‌ها باید از رفتارهایی که موجب تشدید اختلاف و تفرقه می‌شود، پرهیز کنند.

وی تألیف قلوب  و تقویت همدلی را از نیازهای مهم جامعه دانست و گفت: اختلاف نظر میان افراد طبیعی است، اما هنگامی که جامعه با یک نیاز اساسی مانند حفظ انسجام مواجه است، باید این ضرورت مورد توجه همه قرار گیرد.

دانشگاه علوم پزشکی نباید فقط به درمان محدود شود

وزیر بهداشت همچنین بر ضرورت نقش‌آفرینی دانشگاه‌های علوم پزشکی در مسائل کلان کشور تأکید کرد و اظهار کرد: دانشگاه‌ها نباید فعالیت خود را تنها به طبابت، درمان و امور حرفه‌ای محدود کنند.

وی گفت: حوزه سلامت با مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ارتباط مستقیم دارد و دانشگاه‌های علوم پزشکی باید در این حوزه‌ها نیز حضور مؤثر داشته باشند.

ظفرقندی افزود: اگر قانونی در حال تصویب باشد که بتواند مسیر توسعه علمی کشور را متوقف کند یا ارتباط دانشگاه‌ها و مراکز علمی ایران با مجامع علمی بین‌المللی را آسیب بزند، جامعه دانشگاهی باید پیش از تصویب درباره آثار آن صحبت و روشنگری کند.

وی تأکید کرد: سلامت، یکی از زیرساخت‌های اصلی توسعه پایدار و متوازن است و توسعه علمی، اقتصادی، سلامت و سرمایه اجتماعی باید همزمان و در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.

پزشک خانواده؛ تغییر مسیر ارائه خدمات سلامت

وزیر بهداشت در ادامه به برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع اشاره کرد و گفت: اجرای این برنامه به نوعی ریل‌گذاری جدید در نظام سلامت محسوب می‌شود و برای موفقیت آن باید فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی کافی انجام شود.

ظفرقندی افزود: هدف نخست این طرح، حفظ کرامت بیماران و به‌ویژه افراد نیازمند است و نباید بیمار برای دریافت خدمات درمانی میان مراکز مختلف سرگردان باشد.

وی توضیح داد: در این نظام، بیمار از روستا یا شهر ابتدا به پزشک خانواده مراجعه می‌کند، در صورت نیاز به سطح تخصصی ارجاع می‌شود و برای دریافت خدمات تخصصی نیز نوبت او از مسیر مشخصی تعیین خواهد شد.

وزیر بهداشت گفت: چهار ویزیت نخست در این فرآیند رایگان است و در مراحل بعد نیز سهم پرداختی بیمار کاهش پیدا می‌کند و در نهایت، بستری برای بیمار تحت پوشش این طرح رایگان خواهد بود.

اجرای موفق طرح در ۶۴ شهر

ظفرقندی با اشاره به آغاز اجرای پزشک خانواده در ۶۴ شهر اظهار کرد: ارزیابی‌های انجام‌شده از روند اجرای این برنامه در شهرهای منتخب، نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است.

وی با اشاره به بازدید خود از برازجان گفت: در یکی از درمانگاه‌های سطح دو، فرآیند ارجاع به شکل منظم انجام می‌شد؛ بیماران از سطح یک دریافت می‌شدند، نوبت‌گیری برای آنها صورت می‌گرفت و متخصصان نیز زمان مراجعه بیماران را مشخص می‌کردند.

وزیر بهداشت در پایان اظهار امیدواری کرد با همکاری مجموعه نظام سلامت، دانشگاه‌های علوم پزشکی و کارکنان این حوزه، بتوان در شرایط دشوار کشور گام‌های مؤثری برای حفظ سلامت مردم برداشت و عملکردی ارائه کرد که هم رضایت مردم و هم رضایت الهی را به همراه داشته باشد.