تاب‌آوری نظام سلامت در شرایط بحران باید تقویت شود

محمدرضا ظفرقندی، در حاشیه اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور در مشهد، درباره آخرین وضعیت اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع اظهار کرد: این برنامه در حال حاضر به‌صورت آزمایشی در ۶۴ شهر کشور آغاز شده و تجربه اجرای آن در این شهرها در حال بررسی و ارزیابی است.

وی افزود: اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی سراسر کشور در مشهد فرصتی برای بررسی مهم‌ترین مسائل نظام سلامت است و طی دو روز برگزاری آن، علاوه بر برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع، موضوعاتی همچون تاب‌آوری نظام سلامت، نحوه سازماندهی خدمات پزشکی در شرایط بحرانی و تجربه مدیریت نظام سلامت در دوران جنگ مورد بررسی قرار می‌گیرد.

پزشک خانواده؛ مسیر ساماندهی خدمات سلامت

وزیر بهداشت با اشاره به جایگاه برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در قانون برنامه هفتم توسعه، گفت: اجرای این برنامه علاوه بر آنکه یک تکلیف قانونی است، از نظر منطقی نیز برای ایجاد نظم و انسجام در نظام ارائه خدمات سلامت ضرورت دارد.

ظفرقندی ادامه داد: تجربه بسیاری از کشورهای جهان نشان داده است که نظام سلامت بدون تعیین مسیر مشخص برای مراجعه بیماران، با مشکلاتی مانند مراجعات غیرضروری، افزایش هزینه‌ها، پراکندگی خدمات و استفاده نامتناسب از ظرفیت‌های تخصصی مواجه می‌شود.

وی افزود: در نظام پزشک خانواده، هر فرد از روستا تا شهر دارای یک پزشک خانواده مشخص خواهد بود و در صورت بروز بیماری، مراجعه اولیه به پزشک خانواده انجام می‌شود. در صورتی که وضعیت بیمار نیازمند خدمات تخصصی باشد، پزشک خانواده او را به سطح بعدی خدمات ارجاع خواهد داد.

ارجاع مرحله‌ای بیماران از پزشک خانواده تا بستری

وزیر بهداشت درباره سازوکار این نظام توضیح داد: مسیر درمان در این مدل به شکل مرحله‌ای طراحی شده است. بیمار ابتدا به پزشک خانواده مراجعه می‌کند و در صورت نیاز، از سوی پزشک خانواده به سطح دوم، یعنی پزشک متخصص، ارجاع داده می‌شود.

وی ادامه داد: اگر مشکل بیمار در سطح خدمات تخصصی نیز برطرف نشود و نیاز به بستری یا خدمات پیشرفته‌تر وجود داشته باشد، بیمار به سطح سوم ارجاع خواهد شد. به این ترتیب، فرآیند درمان از ابتدا تا مراحل تخصصی‌تر، در یک چارچوب مشخص و سازمان‌یافته دنبال می‌شود.

ظفرقندی خاطرنشان کرد: در چنین ساختاری، بیمار سرگردان نخواهد بود که برای پیدا کردن پزشک یا مرکز درمانی مناسب به مراکز مختلف مراجعه کند؛ بلکه مسیر دریافت خدمات برای او مشخص است و ارجاع نیز بر اساس نیاز واقعی بیمار انجام می‌شود.

کاهش هزینه‌ها و جلوگیری از هدررفت منابع

وزیر بهداشت یکی از آثار اجرای پزشک خانواده و نظام ارجاع را کاهش هزینه‌های غیرضروری در نظام سلامت دانست و گفت: این شیوه می‌تواند از مراجعات و اقدامات غیرضروری جلوگیری کند و موجب شود منابع نظام سلامت هدفمندتر مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: در کنار مدیریت هزینه‌ها، حفظ کرامت و احترام بیمار نیز یکی از اهداف مهم این برنامه است. بیمار باید بداند برای دریافت خدمات مورد نیاز خود از چه مسیری استفاده کند و در هر مرحله، چه خدماتی را باید دریافت کند.

ظفرقندی تأکید کرد: ساماندهی فرآیند درمان، هم برای بیمار اهمیت دارد و هم به نظام سلامت کمک می‌کند تا منابع محدود موجود را با بهره‌وری بیشتری در اختیار مردم قرار دهد.

اجرای پایلوت در ۶۴ شهر

وزیر بهداشت با اشاره به آغاز اجرای آزمایشی این برنامه در کشور اظهار کرد: در مرحله نخست، ۶۴ شهر به عنوان شهرهای پایلوت انتخاب شده‌اند تا نقاط قوت و ضعف طرح در جریان اجرا شناسایی شود.

وی ادامه داد: تجربه به‌دست‌آمده از این شهرها در اجلاس رؤسای دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی مورد بررسی قرار می‌گیرد تا مشخص شود چه بخش‌هایی از برنامه نیازمند اصلاح یا تقویت است و چگونه می‌توان زمینه توسعه آن را فراهم کرد.

ظفرقندی افزود: اجرای آزمایشی به این دلیل اهمیت دارد که پیش از توسعه گسترده برنامه، مشکلات احتمالی در مرحله اجرا شناسایی و برطرف شود و زیرساخت‌های لازم برای گسترش آن فراهم شود.

وی با اشاره به اینکه پزشک خانواده و نظام ارجاع در بیش از ۱۰۰ کشور جهان تجربه شده است، گفت: هدف این است که با استفاده از تجربیات موجود و متناسب با شرایط نظام سلامت کشور، این مدل به شکل مؤثرتری در ایران اجرا شود.

توسعه طرح در گرو تأمین منابع

وزیر بهداشت تأکید کرد: افزایش تعداد شهرهای تحت پوشش پزشک خانواده و نظام ارجاع نیازمند تأمین منابع و فراهم شدن الزامات اجرایی است.

وی اظهار امیدواری کرد با تأمین منابع مورد نیاز، روند توسعه این برنامه سرعت بگیرد و تعداد شهرهای مجری از ۶۴ شهر افزایش پیدا کند.

ظفرقندی گفت: هدف نهایی این است که اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع به تدریج گسترش یابد و نظام سلامت کشور به سمت ساختاری منسجم‌تر، قابل پیش‌بینی‌تر و سازمان‌یافته‌تر حرکت کند.

بازآرایی نظام سلامت برای شرایط بحران

وزیر بهداشت به موضوع تاب‌آوری نظام سلامت پرداخت و گفت: یکی از محورهای مهم اجلاس رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی، بررسی تجربه سازماندهی نظام سلامت در شرایط بحران و جنگ است.

وی افزود: در شرایط بحرانی، همکاری و هماهنگی میان گروه‌های پزشکی، بیمارستان‌ها و دانشگاه‌های علوم پزشکی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند و لازم است سازوکارهای موجود به‌صورت مستمر مورد بازبینی قرار گیرند.

ظفرقندی ادامه داد: یکی از موضوعات مورد بررسی در این زمینه، نحوه فعالیت بیمارستان‌های معین و چگونگی توزیع و تأمین اقلام حیاتی مورد نیاز نظام سلامت است.

وی گفت: موضوعاتی مانند دارو، سرم، خون و سایر نیازهای ضروری مراکز درمانی باید در شرایط بحران با برنامه‌ریزی دقیق مدیریت شوند تا ارائه خدمات درمانی با اختلال مواجه نشود.

تقویت آمادگی نظام سلامت در شرایط بحرانی

وزیر بهداشت با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختارهای موجود گفت: تجربه بحران‌ها نشان می‌دهد که نظام سلامت باید بتواند در شرایط غیرعادی، ظرفیت‌های خود را به سرعت سازماندهی و متناسب با نیازهای جدید بازآرایی کند.

وی افزود: دانشگاه‌های علوم پزشکی، بیمارستان‌ها و گروه‌های پزشکی باید برای شرایط مختلف از پیش برنامه داشته باشند تا در صورت بروز بحران، تصمیم‌گیری‌ها سریع‌تر و هماهنگ‌تر انجام شود.

ظفرقندی خاطرنشان کرد: بررسی تجربه‌های گذشته و شناسایی نقاط ضعف و قوت، یکی از راه‌های افزایش تاب‌آوری نظام سلامت است و اجلاس رؤسای دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز با همین رویکرد، موضوعات مرتبط با مدیریت بحران و سازماندهی خدمات سلامت را دنبال می‌کند.

حرکت به سمت نظام سلامت منسجم‌تر

وزیر بهداشت  تأکید کرد: اجرای پزشک خانواده و نظام ارجاع بخشی از مسیر اصلاح و ساماندهی نظام سلامت کشور است و باید به گونه‌ای پیش برود که دسترسی مردم به خدمات مورد نیاز تسهیل شود.

وی گفت: در صورت فراهم شدن منابع و زیرساخت‌های لازم، می‌توان اجرای آزمایشی طرح در ۶۴ شهر را به‌تدریج به شهرهای بیشتری تعمیم داد.

ظفرقندی ابراز امیدواری کرد اجرای این برنامه در نهایت به شکل‌گیری نظامی منسجم‌تر منجر شود؛ نظامی که در آن مسیر دریافت خدمات برای بیمار روشن باشد، ارجاع‌ها بر اساس نیاز واقعی انجام شود، منابع درمانی هدفمندتر مصرف شوند و کرامت بیماران در تمام مراحل ارائه خدمات مورد توجه قرار گیرد.