پانا گزارش میدهد؛
«معماری آموزشی» بستری مناسب برای رشد فکری و روحی دانشآموزان
تهران (پانا) - معماری آموزشی نوین که با هدف تبدیل فضاهای یادگیری به فضاهایی تربیت و تشویق دانشآموزان به کنجکاوی همکاری و خلاقیت، حوزه نسبتاً جدید و در حال توسعه است به طور فزایندهای مورد توجه قرار گرفته است.
معماری آموزشی؛ فراتر از طراحی و ساخت بناهای آموزشی، به عنوان رشتهای نوظهور و رو به گسترش، در حال متحول کردن نگرشها به محیطهای یادگیری است. پیشتر، تمرکز اصلی معماران و طراحان مدارس، بر رعایت اصول کارایی و ایمنی در فضاهای آموزشی متمرکز بود. اما امروزه، رویکردی متحول شده و اهمیت ایجاد فضاهایی که به طور فعال در فرآیند یادگیری دانشآموزان نقش ایفا کنند، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
به بیان دیگر، معماری آموزشی امروزی، صرفاً ایجاد فضایی برای تدریس و یادگیری نیست، بلکه طراحی محیطی است که به گونهای باشد که حس کنجکاوی، الهام و خلاقیت را در دانشآموزان برمیانگیزد. این فضا باید با در نظر گرفتن نیازهای متفاوت دانشآموزان، بستری مناسب برای رشد فکری و روحی آنان فراهم آورد.
هدف نهایی از معماری آموزشی، تبدیل فضاهای سنتی یادگیری به محیطهایی پویا و تعاملی است که دانشآموزان را به سوی کاوش، همکاری و خلاقیت سوق میدهد.
انواع راهبردهای توسعه معماری آموزشی در مدارس
در راستای تحقق اهداف معماری آموزشی، آموزش و پرورش در کشورمان طرحها و برنامههای متعددی را در این زمینه به اجرا درآورده است که به دو صورت کلی در مدارس اعمال میشوند:
۱.طراحی و ساخت مدارس جدید با رویکرد معماری آموزشی
در این حالت، از همان ابتدای طرح، اصول و مبانی معماری آموزشی در طراحی فضاها لحاظ میشود. یعنی معماران و طراحان، با در نظر گرفتن نیازهای آموزشی و روانی دانشآموزان، فضاهایی را طراحی میکنند که قابلیت ایجاد محیطهای یادگیری پویا، جذاب و الهامبخش را داشته باشند. این رویکرد، امکان پیادهسازی ایدهآلترین طرحها و فضاهای آموزشی را فراهم میآورد.
۲.نوسازی و تجهیز مدارس موجود با رویکرد معماری آموزشی
این روش، شامل بازسازی و ارتقاء مدارس قدیمی و فرسوده یا افزودن تجهیزات و امکانات جدید به آنها، با هدف تطابق با اصول معماری آموزشی است. در این رویکرد، سعی میشود تا با کمترین هزینه و با بهرهگیری از راهکارهای نوآورانه، فضاهای آموزشی به محیطهایی متناسب با نیازهای یادگیری دانشآموزان تبدیل شود. تجهیز مدارس به امکاناتی نظیر کلاسهای چندمنظوره، فضاهای مطالعه گروهی، آزمایشگاههای مجهز و سالنهای ورزشی پیشرفته، از جمله اقدامات انجام شده در این راستاست.
هر یک از این رویکردها، چالشها و فرصتهای خاص خود را به همراه دارند. با این حال، هدف نهایی در هر دو حالت، ایجاد محیطهای یادگیری بهینه و مناسب برای دانشآموزان است.
تشکیل کارگروه تخصصی برای «محرومیتزدایی از تجهیزات مدارس»
به دستور رئیسجمهور، کارگروهی ویژه و تخصصی برای پیگیری توسعه و محرومیتزدایی از تجهیزات مدارس در آموزشوپرورش تشکیل شده که جلسات منظم و مستمری با حضور صاحبنظران و متخصصان حوزه فناوری و هوش مصنوعی برگزار میکند و ابعاد مختلف این موضوع را بررسی و دنبال میکند.
اسماعیل بحریزاده، مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی آموزشوپرورش درباره اقدامات عملی این کارگروه به پانا توضیح داد: یکی از اتفاقات ملموسی که اکنون توسط کارگروه تخصصی محرومیتزدایی مدارس در حال پیگیری و اجراست، این است که تجهیزات و فناوریهای موردنیاز و بهروز دانشآموزان، متناسب با دورههای مختلف تحصیلی شامل؛ دوره اول ابتدایی، دوره دوم ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم، توسط کارشناسان شناسایی شده است.
مدارس تراز سند تحول بنیادین آموزش و پرورش
اگر کمی بیشتر درباره معماری و توسعه عدالت آموزشی تحقیق کنید، قطعا با مفهوم «مدارس تراز سند تحول بنیادین آموزش و پرورش» برخورد خواهید کرد. طرح مدرسه تراز بنا دارد از طریق برنامهریزی راهبردی و تعالیمحور، مدیران را هدفمند کند تا چشماندازی را که برای مدرسه در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ترسیم شده، بهدرستی محقق سازند. در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ حدود ۴۰ درصد مدارس درگیر فرایند اجرایی سازی مدارس تراز سند تحول بنیادین آموزش و پرورش هستند.
در همین رابطه علیرضا کمرئی؛ مشاور وزیر در ارتقای کیفیت آموزش مدارس دولتی با اشاره به اهمیت نقش تعیینکننده مدیران مدارس در طرح مدرسه تراز به پانا توضیح داد: در نظام آموزشی کشور ما و همچنین در سراسر دنیا، مدیران تعیینکنندگان و نگهبانان چشمانداز مدرسه هستند و وظیفه آنهاست که کیفیت و بهبود را در مدرسه ایجاد کنند. از این جهت، ضروری است که مدیران هم بهطور جدی حمایت شوند و هم در حوزه برنامهریزی توانمند شوند.
مدارس هوشمند؛ گامی به سوی آموزش در دنیای مدرن
موضوع تجهیز مدارس در گامهای اخیر خود طوری دنبال شده تا مدارسی، متناسب با نیازهای آموزشی روز طراحی و تجهیز شوند. مدارس هوشمند نیز بهعنوان یکی از شاخصهای تحول در نظام آموزشی، نقش مهمی در این ارتقای کیفیت یادگیری و بهبود فرآیند تدریس دارند. در این مدارس، فناوری اطلاعات و ارتباطات بهصورت هدفمند در مدیریت، آموزش و ارزشیابی به کار گرفته میشود تا آموزش از شکل سنتی و حافظهمحور به سوی یادگیری خلاق، عمیق و مهارتمحور حرکت کند.
در همین راستا، سامانهای برای تدوین و اجرای استانداردهای تجهیزات مدارس راهاندازی شده است تا در هر مدرسه جدید، نحوه بهکارگیری تجهیزات از جمله تلویزیونهای هوشمند بهصورت مشخص و هدفمند لحاظ شود.
علی زرافشان؛ مشاور وزیر در تحقق عدالت آموزشی و تضمین کیفیت یادگیری برای همه دانش آموزان بر تمرکز آموزشوپرورش درباره مدارس هوشمند به پانا گفت: اخیرا با حضور رئیسجمهور در یکی از مدارس، زیرساختهای مبتنی بر تلویزیونهای هوشمند فعال شد و بانک نمونه سؤالات و محتوای تدریس راهاندازی شد. همچنین از ظرفیت هوش مصنوعی در فرآیند آموزش استفاده شده است. استانداردهای این مدرسه بهعنوان الگو، در آینده برای تمامی مدارس سراسر کشور تعمیم خواهد یافت.
نصب پنلهای خورشیدی و توسعه فرهنگ مدارس سبز
موضوع استفاده از پنلهای خورشیدی یکی دیگر از اولویتهای مدنظر وزارت آموزش و پرورش است. در تهران اتفاقات مثبتی در حال وقوع است، بالغ بر یک هزار و ۲۰۰ مدرسه با ظرفیت ۶ مگاواتی در حال برنامهریزی است. برنامه نصب کانالها و پنلهای خورشیدی در حال اجراست که اقدامی بزرگ در حوزه استفاده از انرژیهای نو در مدارس به شمار میآید.
مجید عبداللهی؛ معاون فنی و نظارت سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور از هدفگذاری ساخت و تجهیز حدود ۲ هزار و ۵۰۰ مدرسه خیرساز خبر داد و به پانا گفت: هدفگذاری ساخت و تجهیز حدود ۲ هزار و ۵۰۰ مدرسه در حوزه خیرین صورت گرفته است. سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق کشور نیز همکاری خوبی در این زمینه داشته است.
اجرای طرح شهید عجمیان و طرح شهید سراج
سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور با مشارکت قرارگاه جهادی آموزش و پرورش دو طرح شهید عجمیان و طرح شهید سراج را در مدارس سراسر کشور اجرایی میکند. طرح سراج برای تأمین تجهیزات هوشمندسازی کلاسها، طرح عجمیان برای شادابسازی مدارس شامل تعمیرات و رنگآمیزی، و طرح مدرسه اولیا که با مشارکت اولیا، مدارس و سالنهای جلسات احداث میشود.
در این دو طرح هر فرد میتواند با اعلام آمادگی برای کمک به یک مدرسه یا مشارکت مالی نقدی تا سقف ۵۰ میلیون تومان، در احداث یا تجهیز مدارس شریک شود.
این طرح اثرات مثبت در توسعه عدالت و ارتقاء معماری آموزشی کشور در سطح کلان نظام تعلیم و تربیت کشور دارد. برای مثال از سال ۱۴۰۰ تاکنون ۲۷ هزار کلاس درس به سیستمهای استاندارد سرمایشی و گرمایشی تنها در استان سیستان و بلوچستان تجهیز شدهاند که ۷۷ درصد کلاسهای استان سیستان و بلوچستان را شامل میشود.
کلاسهای مجازی رایگان؛ تلفیق آموزش مجازی و حضوری
شبکه دانشآموزی شاد نیز یکی دیگر از بسترهای این معماری جدید در نظام تعلیم و تربیت کشور است. این شبکه علاوه بر خدمات عمومی نظیر پیامرسانی امن و رایگان برای دانشآموزان و فرهنگیان، ارائه خدمات کمکآموزشی و اطلاع رسانی عمومی فعالیتهای پرورشی و فرامدرسهای به دانشآموزان سراسر کشور باعث شده تا تعطیلی مدارس به دلیل عدم شرایط حضور فیزیکی در کلاس درس این روزها به حداقل خود برسد.
سال گذشته کلاسهای مجازی در بستر شبکه «شاد» فعال شد که در نوع خود امکانی بسیار کاربردی برای آموزش در شرایط مجازی فراهم آورد. کلاس مجازی یک سرویس مستقل است که محیطی کاملاً مشابه سامانه «اسکای روم» دارد و امکانات کاملی برای فعالیت آموزشی دانشآموزان و معلمان فراهم میکند.
این سامانه تلاش دارد همواره خدمات رفاهی بیشتری در اختیار دانشآموزان قرار دهد. زهرا موسوی؛ رئیس کمیته شاد در مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات وزارت آموزش و پرورش در همین رابطه به پانا توضیح داد: هدف وزارت آموزشوپرورش این است که شاد بهعنوان یک پلتفرم جامع، خدمات متنوعتری را به دانشآموزان و فرهنگیان ارائه دهد. در همین راستا، امسال فرایند بیمه دانشآموزی از طریق شاد انجام شد که موجب تسهیل پرداختها شد. همچنین برنامههایی برای ارائه خدماتی نظیر دریافت کارنامه و سایر امور آموزشی و اداری از طریق شاد در دست اجراست.
حرکت در ریلهای معماری نوین آموزشی
نظام تعلیم و تربیت کشور با ارائه خدمات و توسعه زیرساختهای آموزشی کشور نظیر اتصال به فیبرنوری و بروزرسانی سیستمهای فناوری ارتباطات، آموزش معلمان و استفاده از روشهای خلاق و نوین آموزشی و پرورشی و حتی چیدمان کلاسهای درس بر اساس رویکردهای نوین یاددهی ـ یادگیری تلاش کرده تا به سمت معماری نوین آموزشی گام بردارد.
هرچند با وجود این اقدامات همچنان فاصله با ایدهآلهای سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و معماری نوین آموزشی و ملاکهای آموزش هدفمند و کارا وجود دارد اما این شیب مثبت صعودی نشان میدهد که مسیر تعلیم و تربیت کشور در ریل درست قرار گرفته است و باید تا رسیدن به ایدهآلها این روند مثبت را ادامه دهد.
آرمیتا رزاقیان
ارسال دیدگاه