روایت پانا از رویکردهایی که معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزشوپرورش برای سال تحصیلی جدید دنبال میکند:
پرورش در سال تحصیلی جدید؛ از نقشآفرینی دانشآموزان تا بازگشت تربیت به متن مدرسه
تهران (پانا) - قرار است سال تحصیلی جدید، برای فعالیتهای پرورشی مدرسه فقط آغاز دوباره یک تقویم اجرایی نباشد، مجموعه برنامههایی که معاونت پرورشی و فرهنگی برای سال ۱۴۰۵-۱۴۰۶ ترسیم کرده است، بر ایجاد میدانهای تازه برای نقشآفرینی دانشآموزان، تقویت تشکلها و مسئولیتهای دانشآموزی و پیوند دادن تربیت با متن زندگی مدرسه استوار شده؛ رویکردی که تلاش میکند دانشآموز را از مخاطب برنامههای پرورشی به یکی از بازیگران اصلی این عرصه تبدیل کند.
به گزارش پانا، در رویکرد جدید معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش، قرار نیست دانشآموز فقط مخاطب برنامهای باشد که از سوی مدرسه طراحی و اجرا میشود؛ بلکه باید برای او «نقش» تعریف شود، فرصت تصمیمگیری و تجربه داشته باشد و بخشی از جریان تربیتی مدرسه را خود پیش ببرد. صادق حسینزاده ملکی در تشریح برنامههای سال تحصیلی جدید از توسعه فرصتهای نقشآفرینی دانشآموزان، تقویت فعالیتهای گروهی، توسعه اردوها، افزایش دسترسی به مربیان امور تربیتی، استعدادیابی و گسترش طرح نماد سخن گفته است.
شاید بتوان مهمترین تغییر مورد تأکید معاون پرورشی و فرهنگی وزیر را در یک جمله خلاصه کرد: موفقیت فعالیت پرورشی دیگر صرفاً با تعداد برنامههای اجراشده سنجیده نمیشود؛ میزان مشارکت دانشآموزان نیز باید دیده شود. در واقع در الگوی جدیدی که برای سال تحصیلی پیشرو ترسیم شده، مشارکت دانشآموزان به یکی از شاخصهای ارزیابی فعالیتهای پرورشی تبدیل شده است. معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش از این رویکرد با عنوان تغییر نگاه به ارزیابی مربیان یاد کرده و «مشارکت دانشآموزان» را معیار اصلی ارزیابی فعالیتهای مربیان پرورشی دانسته است.
این نگاه، در واقع تلاش میکند فعالیت پرورشی را از یک فرآیند یکسویه خارج کند؛ یعنی به جای اینکه مربی برنامه را اجرا کند و دانشآموز صرفاً در آن حضور داشته باشد، خود دانشآموز بخشی از طراحی، اجرا و تجربه فعالیت باشد. از همین منظر است که تعبیر «هر دانشآموز یک نقش و هر دانشآموز یک تشکل» در سخنان معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش برجسته است؛ رویکردی که دانشآموز را یکی از ارکان اصلی فعالیتهای تربیتی میداند و برای او نقش و میدان عمل تعریف میکند.
«نقشینه»، نقشهای برای میداندار شدن دانشآموزان
یکی از کلیدواژههای اصلی برنامه پرورشی سال تحصیلی جدید، «نقشینه» است؛ طرحی که سال گذشته ابلاغ شد و قرار است امسال با جدیت و دامنه بیشتری دنبال شود. حسینزاده ملکی در گفتوگوی خود با مربیان و معاونان پرورشی تأکید کرده است که دستورالعمل نقشینه در سال جدید بهروزرسانی و هر سه ضلع آن مطالبه خواهد شد. در این الگو، مشارکت در جشنوارهها و مسابقات، مسئولیتهای درونمدرسهای و حضور در تشکلهای دانشآموزی، بهعنوان مسیرهایی برای نقشآفرینی دانشآموزان دنبال میشوند.
به این ترتیب، نقشینه را میتوان تلاشی برای ایجاد میدانهای متنوع مشارکت در مدرسه دانست؛ میدانهایی که قرار است دانشآموز با توجه به علاقه، توانایی و ظرفیت خود در آنها حضور پیدا کند.
تشکلها دوباره به متن مدرسه میآیند
در همین مسیر، بازسازی تشکلهای دانشآموزی نیز به یکی از محورهای برنامه سال تحصیلی جدید تبدیل شده است. معاون پرورشی و فرهنگی وزیر از اجرای الگوی «مثلث سهضلعی» برای آغاز سال تحصیلی جدید خبر داده که قاعده آن، شکلگیری یک نقشه جامع برای جریان دانشآموزی است و سه ضلع آن را بازسازی تشکلهای دانشآموزی، بازتعریف سمتها و نقشها و کاهش فاصلههای موجود برای جان گرفتن دوباره تشکلها تشکیل میدهد.
در این نگاه، تشکل دانشآموزی صرفاً محلی برای برگزاری چند برنامه مناسبتی نیست؛ بلکه میتواند یکی از بسترهای اصلی تمرین مسئولیت، کار گروهی، گفتوگو و کنشگری اجتماعی دانشآموز باشد.
بازگشت پرورش از حاشیه به متن مدرسه
تغییر دیگری که به چشم میخورد، تلاش برای پایان دادن به نگاه «فوقبرنامهای» به پرورش است. حسینزاده ملکی تصریح کرده است که فعالیتهای پرورشی در گذر زمان از متن برنامه درسی فاصله گرفته و به فعالیت فوقبرنامه و حتی بیرون از برنامه درسی تبدیل شدهاند و اکنون یکی از مسائل مهم، بازگرداندن پرورش به متن نظام تعلیم و تربیت است.
در الگوی «پرورشی نوین» نیز بر همین موضوع تأکید شده است؛ به این معنا که فعالیتهای تربیتی باید در متن برنامه رسمی مدرسه دیده شوند و همه دانشآموزان، معلمان، مربیان، مشاوران و تشکلهای دانشآموزی در این فرآیند سهم داشته باشند. به بیان دیگر، تربیت قرار نیست فقط مسئولیت معاون یا مربی پرورشی باشد؛ بلکه باید در فضای واقعی مدرسه جریان پیدا کند.
مدرسه، آزمایشگاه زندگی
یکی دیگر از بخشهای این رویکرد، تعریف مدرسه بهعنوان «آزمایشگاه زندگی» است. در این نگاه، دانشآموز باید در مدرسه فرصت داشته باشد فکر کند، تصمیم بگیرد، مسئولیت بپذیرد، با دیگران تعامل کند و حتی اشتباه کند و از پیامد انتخاب خود تجربه به دست آورد. حسینزاده ملکی تأکید کرده است که در فعالیت پرورشی، محور اصلی خود دانشآموز است و مربی باید نقش تسهیلگر و میدانگشا را داشته باشد.
این نگاه، فعالیت پرورشی را از یک مجموعه دستورالعمل و برنامه مناسبتی فراتر میبرد و آن را به بخشی از تجربه روزمره دانشآموز در مدرسه تبدیل میکند؛ تجربهای که در آن مهارتهای زندگی نه فقط گفته، بلکه تمرین میشوند.
اردو، موقعیتی تربیتی
همین رویکرد در برنامه اردوهای دانشآموزی نیز دنبال میشود. معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزش و پرورش همچنین تاکید کرده که هر دانشآموز باید حداقل یک روز در سال از فرصت اردو استفاده کند و برای اردوی راهیاننور نیز بر طراحی مقصد، محتوا، مسیر و فعالیتهای تربیتی تأکید کرده است. در این نگاه، حتی مسیر اردو باید جذاب، بانشاط و سرشار از نقشهای دانشآموزی باشد؛ یعنی اردو نیز به یک موقعیت تربیتی برای تجربه، مشارکت و نقشآفرینی تبدیل شود.
این تغییر رویکرد در حالی وارد سال تحصیلی جدید میشود که کلیات «نظام جامع امور تربیتی» یا «پرورشی نوین» در شورای عالی آموزشوپرورش به تصویب رسیده است. حسینزاده ملکی این مصوبه را اتفاقی مهم برای حوزه پرورشی دانسته و تأکید کرده است که این نظام، فعالیتهای پرورشی را از پشتوانه قانونی برخوردار و مسیر پیشرو را تثبیت میکند. به گفته وی، این مسیر فقط به گفتمانسازی محدود نمانده و پروژههای اجرایی آن نیز دنبال شده است.
به این ترتیب، سال تحصیلی جدید برای پرورش، فقط آغاز اجرای چند برنامه تازه نیست؛ بلکه قرار است بخشی از یک تغییر ساختاری در نگاه به تربیت دانشآموز باشد. در این چارچوب، مدرسه قرار نیست جزیرهای جدا از محیط پیرامون خود باشد. حسینزاده ملکی بر استفاده از ظرفیت مدرسه برای تحقق الگوی محلهمحوری و مسجدمحوری تأکید کرده و مدرسه را بهعنوان یکی از کانونهای مؤثر در جریان فرهنگی و تربیتی محله مورد توجه قرار داده است. این نگاه، دامنه فعالیت پرورشی را از فضای کلاس و مدرسه فراتر میبرد و ارتباط دانشآموز با خانواده، محله و جامعه را نیز بخشی از تجربه تربیتی او میداند.
دانشآموز فقط مصرفکننده محتوا نیست
یکی دیگر از محورهای قابل توجه در سخنان معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش، توجه به هویت، روایتگری و تولید محتوای فرهنگی است. حسینزاده ملکی از تولید بیش از ۴۰۰ محصول فرهنگی و تربیتی در جریان جنگ اخیر خبر داده و تأکید کرده است که ظرفیت مدارس، مناطق و استانها در تولید این محصولات به کار گرفته شده است. در این نگاه، دانشآموز قرار نیست فقط مصرفکننده محتوای فرهنگی باشد؛ بلکه میتواند در تولید، روایت و انتقال تجربههای اجتماعی و ملی نیز نقش داشته باشد.
یک روز متفاوت در مدرسه
همچنین در برنامههای اعلامشده برای آغاز سال تحصیلی جدید، اختصاص یک روز پرورشی و ورزشی در نیمه نخست مهر نیز مطرح شده است؛ موضوعی که در کنار توسعه فعالیتهای گروهی، استعدادیابی، افزایش دسترسی به مربیان امور تربیتی و گسترش طرح نماد، تصویری از برنامههای عملیاتیتر معاونت پرورشی در ابتدای سال تحصیلی ارائه میدهد اما وجه مشترک این برنامهها، بیش از خودِ عنوان برنامه، به نحوه حضور دانشآموز بازمیگردد؛ اینکه دانشآموز تا چه اندازه در آنها حضور واقعی دارد، چه نقشی میپذیرد و چه تجربهای از آن به دست میآورد.
سال تحصیلی جدید، سال عبور از «برنامه برای دانشآموز» به «برنامه با دانشآموز»
مرور مجموعه اظهارات صادق حسینزاده ملکی، معاون پرورشی و فرهنگی وزیر آموزشوپرورش در آستانه سال تحصیلی جدید نشان میدهد که واژههایی همچون نقشآفرینی، مشارکت، مسئولیت، تشکل، تجربه، موقعیت تربیتی و متن مدرسه بیش از همه تکرار شده است. از این رو در چنین چارچوبی، پرورش دیگر صرفاً فهرستی از برنامههایی نیست که باید در طول سال اجرا شوند؛ بلکه قرار است مدرسه به محیطی تبدیل شود که دانشآموز در آن زندگی را تمرین کند؛ مسئولیت بپذیرد، کارِ گروهی را تجربه کند، استعداد خود را بشناسد، در تشکلها نقش بگیرد، در فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مشارکت کند و آموختههایش را در موقعیتهای واقعی به کار ببندد.
از طرفی با آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، مدرسه بار دیگر به مهمترین میدان تجربه و رشد دانشآموزان تبدیل خواهد شد؛ میدانی که در آن برنامههای پرورشی میتوانند فرصتهای بیشتری برای مشارکت، مسئولیتپذیری، کشف استعدادها و تجربه فعالیتهای گروهی پیش روی دانشآموزان قرار دهند. از نقشینه و تشکلهای دانشآموزی تا اردوهای تربیتی، فعالیتهای فرهنگی و مسئولیتهای درونمدرسهای، هر کدام میتوانند بخشی از این مسیر تازه را شکل دهند اما آنچه در رویکرد معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش بیش از همه برجسته است، اعتماد به ظرفیت خود دانشآموزان است؛ اینکه هر دانشآموز متناسب با علاقه و توانایی خود فرصتی برای نقشآفرینی داشته باشد و مدرسه را نه فقط محل یادگیری درسها، بلکه فضایی برای تجربه، دوستی، خلاقیت، مسئولیت و ساختن آینده خود بداند.
به این ترتیب، مهر ۱۴۰۵ میتواند آغاز سالی باشد که در آن پرورش بیش از همیشه در متن زندگی مدرسه جریان پیدا میکند و دانشآموزان، با نقشها و فرصتهای تازه، سهم پررنگتری در ساختن فضای تربیتی مدرسه خواهند داشت.
آسیه اسحاقی
ارسال دیدگاه