«سوغات وثوق»؛ روایت فروش ایران در ییلاق پس‌قلعه

فرصت‌طلبی استعمار پیر

پس از فروپاشی روسیه تزاری و امپراتوری عثمانی، بریتانیا خود را یکه‌تاز میدان خاورمیانه می‌دید. همان‌طور که در تصاویر ابتدایی پوستر آمده، مقامات لندنی به دنبال راهی بودند تا کنترل کامل منابع نفتی و نظامی ایران را بدون اعلام رسمی «قیمومیت» (که حساسیت‌برانگیز بود) به دست بگیرند. راه حل آن‌ها روی کار آوردن مهره‌ای به نام «وثوق‌الدوله» و تحمیل یک قرارداد دوجانبه بود.

رشوه برای وطن‌فروشی

این گزارش مصور، صحنه‌های محرمانه مذاکرات در «ییلاق پس‌قلعه» را به تصویر می‌کشد. جایی که وثوق‌الدوله (نخست‌وزیر وقت) در کنار سر پرسی کاکس (وزیرمختار بریتانیا) مفاد قرارداد را نهایی می‌کند. نکته تکان‌دهنده، اشاره صریح به «هدیه» یا همان رشوه‌ای است که عاقدین قرارداد برای امضای سند بردگی ایران دریافت کردند. طبق این قرارداد، اداره امور مالی و نظامی ایران کاملاً به دست مستشاران انگلیسی می‌افتاد.

خشم ملت و شکست قرارداد

وثوق‌الدوله که می‌دانست این خیانت با واکنش تند مردم روبرو می‌شود، قصد فرار به اروپا را داشت. اما همان‌طور که در بخش پایینی پوستر دیده می‌شود، خشم عمومی شعله‌ور شد. از شاعرانی چون «میرزاده عشقی» که با شعر «موش و گربه» ماهیت استعماری انگلیس را افشا کردند، تا علما و سیاسیون که این سند را «سند تحت‌الحمایگی» خواندند. فشار افکار عمومی و مخالفت احمدشاه (که با تهدید انگلیسی‌ها هم عقب ننشست) در نهایت باعث شد این قرارداد ننگین هرگز اجرایی نشود و به تاریخ بپیوندد.