روایت «فراسوی مرزها» در تالار وحدت

 نخستین کنسرت رسمی ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۵ با عنوان «از فراسوی مرزها» شامگاه پنجشنبه (۳۱ اردیبهشت ماه) به رهبری مهمان امید محرابی با اجرای آثاری از آهنگسازان برجسته جهان و ایران در تالار وحدت برگزار شد.

پس از حضور نوازندگان و رهبر ارکستر در صحنه که با تشویق مخاطبان همراه بود. ارکستر در ابتدا قطعه «اورتور کوریولان» اثر لودویگ فان بتهوون موسیقیدان و آهنگساز برجسته آلمانی را نواخت.

«اوورتور کوریولان» در دو مینور، اُپوس ۶۲، قطعه‌ای برای ارکستر است که سال ۱۸۰۷ برای تراژدی کوریولان (۱۸۰۴) از هاینریش یوزف فون کُلین نمایش‌نامه‌نویس اتریشی، ساخته شده‌ است. نمایش‌نامه کوریولان داستان نجیب‌زاده جنگجوی مغروری به نام «کوریولان» یا «کوریولانوس» است که قصد تصرف روم را دارد. کشمکش‌های درونی کوریولان سرانجام موجب می‌شود که او به زندگی خود پایان دهد.

اوورتور کوریولان مانند سمفونی شماره پنج (معروف به «امپراتور») از آن دسته آثار ارکستری بتهوون است که در کلید دو مینور تصنیف شده‌ است. با این حال، برخلاف سمفونی شماره پنج، کوریولان دارای پایانی تراژیک است.

ارکستر سمفونیک تهران در ادامه قطعه «اینترمتسو» از اُپرای «کاوالریا روستیکانا» اثر پیترو ماسکانی آهنگساز ایتالیایی را اجرا کرد. غیرت روستایی (Cavalleria rusticana) که با عنوان سلحشور روستایی نیز شناخته می‌شود، یک اُپرای تک‌پرده‌ای از ماسکانی است که بر پایه رمان غیرت روستایی اثر جووانی ورگا ساخته شد. این اُپرا یک نمونه کلاسیک از سبک وریسم محسوب می‌شود که برای نخستین بار در ۱۷ مه ۱۸۹۰ به روی صحنه رفت.

«مولداو» از مجموعه «سرزمین من» اثر بدریخ اسمتانا آهنگساز اهل چک قطعه دیگری بود که اجرا شد، اسمتانا پیشگام موسیقی‌ای بود که آرمان‌های استقلال‌طلبی کشورش را زنده نگه می‌داشت به همین دلیل، در این کشور به‌ عنوان «پدر موسیقی چک» شناخته می‌شود. او در سطح بین‌المللی بیشتر با اُپرای سال ۱۸۶۶ خود، «عروس فروخته‌شده» و پوئم سمفونیک «میهن من» (سرزمین من) شناخته می‌شود.

«میهن من» (سرزمین من) مجموعه ۶ پوئم سمفونیک شامل ویشه‌راد، مولداوا، شارگا، از مرغزارها و جنگل‌های بوهم، تابور و بلانیک است که هر کدام داستان جداگانه‌ای دارند و بیانگر مناظر، افسانه‌ها و پیروزی‌های سرزمین مادری آهنگساز است. مولداوا در زبان انگلیسی «مولداو» محبوب‌ترین قطعه از این مجموعه است.

در ادامه اجرای قطعه «مولداو» توسط ارکستر سمفونیک تهران را ببینید:

ارکستر سمفونیک تهران در ادامه کنسرت «فراسوی مرزها»، قطعه «مارش اسلاو» اثر پیوتر ایلیچ چایکوفسکی آهنگساز برجسته روسی را اجرا کرد. چایکوفسکی نخستین آهنگساز روس بود که تأثیری تاریخی و بین‌المللی در جهان داشت و با حضور خود به عنوان رهبر ارکستر مهمان در اروپا و آمریکا آن را تقویت کرد. یکی از این حضورها به مناسبت افتتاح تالار کارنگی در نیویورک در سال ۱۸۹۱ بود.

«مارش اسلاو» یک پوئم تون ارکسترال است که سال ۱۸۷۶ ساخته شده است. در ژوئن ۱۸۷۶ امپراطوری‌های صربستان و عثمانی در جنگ بین صرب‌ها و ترک‌ها بین سال‌های ۱۸۷۶ تا ۱۸۷۸ درگیر بودند و روسیه آشکارا از صربستان حمایت می‌کرد.

انجمن موسیقی روسیه یک قطعه ارکسترال برای یک کنسرت در جهت کمک به انجمن صلیب سرخ و در نهایت به نفع نظامیان مجروح صرب سفارش داد که متعاقب آن تعداد زیادی از روس‌ها با برادران صرب و مسیحیان ارتودکس خود ابراز همدردی کرده و سربازان داوطلب را برای کمک به صرب‌ها فرستادند. چایکوفسکی هنگام نوشتن آن ترجیح داد نام آن را «مارش صربی روسی» بنامد. این مارش هفدهم نوامبر ۱۸۷۶ در روسیه به وسیله نیکلای روبن اشتاین اجازه پخش گرفت.

هر یک از قطعات اجرایی توسط ارکستر سمفونیک تهران بسیار مورد توجه مخاطبان قرار می‌گرفت و مخاطبان پس از پایان قطعات ایستاده و ضمن احترام به نوازندگان ارکستر، آنان را تشویق می‌کردند.

در میانه اجرای یکی از قطعات و تشویق‌های مخاطبان، امید محرابی رهبر ارکستر ضمن قدردانی از نوازندگان خطاب به مخاطبان اظهارداشت: ارکستر سمفونیک تهران امشب جانانه می‌نوازد و از شما می‌خواهم که جانانه آن را تشویق کنید.

در ادامه قطعه «رقص‌های پولوتسی» از اُپرای «شاهزاده ایگور» اثر الکساندر بارادین آهنگساز روس اجرا شد، این آهنگساز به همراه مودست موسورگسکی، میلی بالاکیرف، نیکولای ریمسکی کورساکف و سزار کوئی عضو «گروه پنج» بود.

مهم‌ترین اثر بارادین اُپرای شاهزاده ایگور است که تصنیف آن تا آخرین روزهای عمرش ادامه داشت و هرگز موفق به اتمام آن نشد. پس از مرگش ریمسکی کورساکف و گلازنف آن را تکمیل کردند. این اُپرا که یکی از مهم‌ترین آثار گروه پنج است از حیث رنگ‌آمیزی ارکستر و آواز، زیبایی خاصی دارد. به خصوص رقص‌های پلوتسی آن بسیار معروف است. داستان این اُپرا در روسیه قرن دوازدهم می‌گذرد و روایتی از اسارت یک پرنس روس به دست یک قبیله مهاجم تاتار به نام پولووتسی‌هاست.

ارکستر سمفونیک تهران در ادامه قطعه «کاپریس آذربایجان» اثر فکرت امیروف آهنگساز آذربایجانی را اجرا کرد. «کاپریس آذربایجان»، اثر ارکسترال «شور» و مجموعه‌ «مینیاتورها» از آثار معروف امیروف هستند.

اجرای «رقص مضراب‌ها» از سوئیت «تابلوهای ایرانی» اثر زنده‌یاد حشمت سنجری موسیقیدان، آهنگساز و رهبر اسبق ارکستر سمفونیک تهران پایان بخش کنسرت «از فراسوی مرزها» بود.

سوئیت رنگارنگ (۱۳۲۹)، تابلوهای ایرانی با سوئیت‌های پنج گانه ایرانی (افق بیکران، رقص مضراب‌ها، دو حالت، رقص دایره- سرانجام) (آذر ۱۳۳۵ – اسفند ۱۳۴۱) و پوئم سنفونیک بر روی اشعار فردوسی و استفاده از ریتم‌های زورخانه (۱۳۴۱) از مهمترین آثار سنجری است.

در ادامه اجرای قطعه «رقص مضراب‌ها» توسط ارکستر سمفونیک تهران را ببینید:

ارکستر سمفونیک تهران شب گذشته در نخستین اجرای رسمی خود در سال جاری، با رویکردی تازه و در امتداد سیاست‌های نوین شورای هنری به روی صحنه رفت؛ رویکردی که با هدف میدان دادن به رهبران جوان ارکستر شکل گرفته و در تلاش است فصل تازه‌ای را در مسیر فعالیت‌های این ارکستر باسابقه رقم بزند، برگزاری کنسرت «از فراسوی مرزها» نیز نمونه‌ای موفق از این رویکرد بود.

در این کنسرت شاهد هماهنگی قابل توجهی میان نوازندگان و رهبر ارکستر بودیم و قطعات بسیار پیچیده با هماهنگی قابل توجه میان نوازندگان به صورت شایسته‌ای اجرا شدند که بسیار مورد توجه و استقبال مخاطبان قرار گرفت. تمامی بلیت‌های کنسرت نیز پیش از برگزاری برنامه به فروش رسیده بودند و نشان دهنده این بود که پس از عبور از شرایط دشوار کشور در چند ماه اخیر، موسیقی فرصتی برای گردهمایی مخاطبان و نوازندگان در کنار یکدیگر است و جامعه نیازمند نشاط روزافزون است.

در این کنسرت، آثاری از آهنگسازان برجسته جهان و کشور اجرا شد آثاری که هر یک نماینده بخشی از میراث موسیقی کلاسیک جهان هستند و در کنار یکدیگر، فضایی متنوع و پرشکوه را برای مخاطبان رقم زدند. عنوان «از فراسوی مرزها» نیز بر همین نگاه بین‌المللی و گفت‌وگوی فرهنگی از مسیر موسیقی تأکید داشت، اجرایی که تلاش کرد با عبور از مرزهای جغرافیایی، مخاطب را به سفری میان فرهنگ‌ها، سبک‌ها و روایت‌های موسیقایی ببرد.

مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمد اله‌یاری فومنی مدیرعامل بنیاد رودکی، امیرعباس ستایشگر معاون آفرینش‌های هنری بنیاد رودکی و هنرمندانی همچون محسن الهامیان، محمدرضا تفضلی، مانی جعفر زاده، بهزاد عبدی از مهمانان این کنسرت بودند.

محمدرضا کریمی، فرزاد صیدی، احسان شامی، عرفان شریف‌زاده، هومان جلالت، علیرضا خلج‌اسماعیلی، سینا صالحی، هلیا محمدولی بارفروش، فرید ذاکری، آناهیتا عظیمی، رمیصا نفیسی، سجاد صالح‌آبادی، سارا قاسمی، کوروش علیمحمدی، کیانا کاوه، زهرا کریمی، فاطمه بالدر، فرناز دارویی و پارسا معینی (ویولن یک)، مونیکا لران، مهوش عسگری، پیمان شامی، عرفان وکیلی، سارا بیرام‌زادگان، موژان میرزایی، علیرضا گلستانه، نگین سمایی، بهنام آقاجانیان، ملیکا زاده‌محمدی، سینا افتخارنیا، فرناز زندیه، حمید خدایی و عرفان جاویدنیا (ویولن دو)، امین زمان‌خان، پژمان اختیاری، آتنا زنگنه، زهرا عبدالله‌زاده، همایون هاشم‌زاده، پیمان ابوالحسنی، امیرحسین طائی، مسعود پوربخت، جاوید پناهی، آریان زمانی، روشا گواهی، اشکان نظر و فرگل ساکت (ویولا) از نوازندگان کنسرت «از فراسوی مرزها» بودند.

همچنین مجید اسماعیلی، ماکان خویی‌نژاد، کیانمهر کشاورز، علی آقاجانی، غزاله پورشیرازی، زهرا کتابی، روژان فلاح‌بردبار، امین چراغیان، هلیا پورکریمی و هستی علیزاده (ویولنسل)، مهدی کلانتری، سروش کاکاوند، هادی اسماعیلی و آوا پویا کاشانی (کنترباس)، ماه‌سیما فلاحی و فرزانه اسدی (فلوت)، فراز فراست‌پور (پیکولو)، آرین قیطاسی و نازنین احمدزاده (اُبوا)، مینلی دانلیان و پگاه ولیخانی (کلارینت)، علیرضا متوسلی‌داراب، فرشاد محمدی و امیر ملکی‌زاده (فاگوت)، فاطمه یوسفی‌نژاد، روژینا صادقی، هومان باقی و امیرحسین گرگین (هورن)، علی ضرابی و کامیار ماندگاریان (ترومپت)، سپهر عباسی و آرین خدایار (ترومبون)، رامین براتی (ترومبون باس)، بابک میردادیان (توبا)، عرفان فرشی‌زاده (تیمپانی)، ماهان ببری و پوریا شیوافرد (پرکاشن) و دیبا والی (هارپ) از دیگر نوازندگان این کنسرت بودند.

ارکستر سمفونیک تهران پیش از این، ۲۳ اردیبهشت ماه در رویداد «شاهنامه و هویت ایرانی» به رهبری آرش امینی و همراهی گروه کُر، قطعه‌های سرود جمهوری اسلامی، «نیایش یزدان» اثر حشمت سنجری، «ایران» اثر ارسلان کامکار، «افق بیکران» اثر حشمت سنجری و «شاهنامه وطن است» اثر آرمان مهربان را اجرا کرد.

ارکستر سمفونیک تهران سال ۱۳۲۲ توسط پرویز محمود پایه‌گذاری شد. دوران طلایی این ارکستر در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۷ و به رهبری فرهاد مشکوة سپری شد، این ارکستر اکنون زیرمجموعه بنیاد فرهنگی هنری رودکی است و با رهبری دائم نصیر حیدریان فعالیت می‌کند.