«داستان بی‌طرفی»؛ وقتی ایران میدان جنگ جهانی اول شد

اعلام بی‌طرفی؛ فریادی که شنیده نشد

در حالی که دولت مرکزی ایران در اوج ضعف و بی‌ثباتی قرار داشت، دربار قاجار به امید در امان ماندن از آتش جنگ، رسماً اعلام «بی‌طرفی» کرد. اما همان‌طور که در تصاویر پیداست، این اعلامیه برای قدرت‌های بزرگ تنها یک کاغذپاره بود. تزار روسیه شمال ایران را «منطقه نفوذ» خود می‌خواند، بریتانیا نگران «حفظ هند و چاه‌های نفت» بود و دولت عثمانی به بهانه مقابله با روسیه، خواهان باز کردن جبهه جدیدی در خاک ایران بود.

بی‌طرفی بدون قدرت، معنا ندارد

این گزارش مصور، واقعیت تلخ سیاست بین‌الملل را در مجلس شورای ملی ایران بازتاب می‌دهد: «بی‌طرفی وقتی معنی دارد که محترم شمرده شود.» با ورود تانک‌ها و نیروهای نظامی روس، انگلیس و عثمانی به خیابان‌های ایران، عملاً دولت مرکزی فلج شد. مردمی که نظاره‌گر اشغال بودند، به تلخی دریافتند که «کسی این دولت را به حساب نمی‌آورد.»

فرار دولت، مقاومت ملت

در شرایطی که دولت مرکزی توان مقابله نداشت و پایتخت در آستانه سقوط بود، رجال سیاسی و آزادی‌خواهان مجبور به «مهاجرت» و ترک تهران شدند تا دولت موقت را تشکیل دهند (دولت در تبعید). اما نقطه امید در این تاریکی، مقاومت‌های مردمی بود. همان‌طور که در بخش پایینی پوستر آمده، در غیاب ارتش ملی مقتدر، «مجاهدان تبریز، عشایر و نهضت جنگل» به صورت خودجوش سلاح به دست گرفتند تا از خاک کشور در برابر اشغالگران دفاع کنند.