از «حراج تابستانه» تا «ساز جدایی»؛ مروری بر یک قرن تاراج

به گزارش مجموعه نمایشگاهی «عصر امتیازها»، این دوره تاریخی که با دخالت‌های مستقیم و یک‌طرفه دولت‌های خارجی همراه بود، شامل زنجیره‌ای از قراردادهای استعماری، کودتاها و اشغال نظامی است.

آغاز حراج با رویتر و دارسی

نوار زمانی این دوران با قرارداد ننگین «رویتر» در سال ۱۲۵۱ آغاز می‌شود که به «حراج تابستانه» ایران معروف شد. پس از آن، قراردادهای «رژی» (تنباکو) در سال ۱۲۶۸ و «دارسی» (نفت) در سال ۱۲۸۰، شریان‌های اقتصادی کشور را به دست بیگانگان سپرد.

اشغال در عین بی‌طرفی

یکی از نقاط تاریک این دوران، نادیده گرفتن استقلال ایران در جنگ‌های جهانی بود. با وجود اعلام بی‌طرفی ایران، کشور در سال ۱۲۹۳ (جنگ جهانی اول) و ۱۳۲۰ (جنگ جهانی دوم) توسط قوای بیگانه اشغال شد. نتیجه مستقیم اشغال اول، قحطی بزرگ سال ۱۲۹۶ بود که جان بسیاری از ایرانیان را گرفت.

کودتا و تجزیه خاک

دخالت‌ها تنها به قراردادهای اقتصادی محدود نشد. کودتای انگلیسی ۱۲۹۹ (رضاخان) و کودتای آمریکایی ۱۳۳۲، سرنوشت سیاسی ایران را تغییر دادند. تأسیس سازمان مخوف ساواک در سال ۱۳۳۵ برای حفظ منافع بیگانگان و در نهایت جدایی بحرین از ایران در سال ۱۳۵۰، پرده‌های آخر این نمایش تلخ بودند.

این گزارش تصریح می‌کند که «عصر امتیازها» قرار بود با دخالت خارجی منجر به ترقی ایران شود، اما در عمل به دلیل خیانت و خوش‌خیالی دولتمردان وقت، تنها به غارت منابع ایران و انتقال آن به خزانه کشورهای خارجی انجامید.

 

نوار زمانی قراردادهای استعماری، کودتاها و اشغال نظامی :

۱. ۱۲۵۱ - حراج تابستانه: قرارداد رویتر

۲. ۱۲۶۸ - تنباکوی انگلیسی: قرارداد رژی

۳. ۱۲۸۰ - بوی نفت: قرارداد دارسی

۴. ۱۲۸۶ - تقسیم بر سه: امضای کنوانسیون سن‌پترزبورگ

۵. ۱۲۹۳ - داستان بی‌طرفی ۱: اشغال ایران در جنگ جهانی اول

۶. ۱۲۹۶ - سه سوار ترسناک: قحطی بزرگ

۷. ۱۲۹۸ - سوغات وثوق: قرارداد ۱۹۱۹

۸. ۱۲۹۹ - نفوذ نامرئی: کودتای انگلیسی

۹. ۱۳۲۰ - داستان بی‌طرفی ۲: اشغال ایران در جنگ جهانی دوم

۱۰. ۱۳۲۲ - اعتماد اشتباهی: کودتای آمریکایی (۲۸ مرداد) [توضیح: در تصویر عدد ۱۳۳۲ با اشتباه تایپی یا گرافیکی ۱۳۲۲ درج شده یا اشاره به بازه زمانی دارد، اما کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ است]

۱۱. ۱۳۳۵ - تولد هیولا: تأسیس ساواک

۱۲. ۱۳۵۰ - ساز جدایی: جدایی بحرین از ایران