از روایت شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی و جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم تا آموزش مهارت‌های دفاعی؛ تغییرات قریب به ۸۰ درصدی «آمادگی دفاعی» پایه نهم برای سال تحصیلی جدید

کتاب درسی جدید آمادگی دفاعی پایه نهم محصول همکاری و هم‌افزایی‌های درون سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی و برون‌سازمانی با نیروهای مسلح، به‌ویژه سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت، سازمان پدافند غیرعامل و جمعیت هلال احمر است که پس از ساعت‌ها مطالعه، مشورت، برنامه‌ریزی و تدوین به تولید نهایی رسیده است.

این کتاب در مقایسه با کتاب سال گذشته، دارای تغییرات کلی و اساسی است و عناوین درسی آن براساس نقشه جدید درس آمادگی دفاعی تعیین شده است. محتوای کتاب نیز با در نظر گرفتن شرایط دنیای امروز و متناسب با نیازهای دانش‌آموزان برنامه‌ریزی شده و تلاش شده است به پرسش‌هایی درباره ماهیت تهدید و دشمن، موقعیت ایران و تهدیدهای آن، انقلاب اسلامی به‌عنوان ابتکار ملت ایران، جنگ‌های تحمیل‌شده بر کشور، برآیند دفاع و تهاجم و چگونگی دفاع و مهارت‌های دفاعی پاسخ داده شود.

حرکت از آموزش مفاهیم به سوی آگاهی و شناخت راهبردی

یکی از وجوه افتراق کتاب جدید با کتاب قبلی، طراحی آن براساس نقشه مفهومی جدید و متناسب با شرایط و اقتضائات روز است. در این کتاب، رویکرد آموزش از حافظه‌محوری صرف فاصله گرفته و محوریت آن به سمت «آموزش آگاهی و شناخت استراتژیک و راهبردی» تغییر یافته است.

کتاب جدید با طرح پرسش‌های بنیادین تلاش می‌کند مفاهیم امنیت، تهدید و دفاع را در ذهن دانش‌آموز بازتعریف کند و در همین چارچوب، تهدیدهای نظامی، اقتصادی، فرهنگی و سایبری را مورد توجه قرار می‌دهد. همچنین به دانش‌آموز نشان می‌دهد که تهدید تنها به حضور یک نیروی نظامی مسلح در مرزها محدود نیست و می‌تواند از طریق جنگ‌های ترکیبی و نفوذ در لایه‌های اجتماعی و رسانه‌ای نیز بروز کند.

در درس «موقعیت ایران و تهدیدهای آن» نیز موقعیت ژئواستراتژیک، ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک ایران و میراث تاریخی و فرهنگی کشور بررسی شده و ارتباط میان جغرافیا، تاریخ و فرهنگ با فرصت‌های قدرت ملی و تهدیدهای بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است.

روایت تازه از فرهنگ دفاعی و تجربه دفاع مقدس

کتاب جدید ضمن برخورداری از محتوای جدید، محتوای کتاب قبلی را نیز در قالب تلفیق و نظم‌دهی محتوایی در خود جای داده و تلاش کرده است به ضرورت‌های موضوعی و نمادهای کتاب قبلی وفادار بماند.

فصل دوم کتاب با عنوان «فرهنگ دفاعی» از نگاه تاریخی و تجربی به قدرت مقاومت ملت ایران می‌پردازد. در درس «روایت فتح»، تجربه دفاع مقدس، مقاومت شهرهای ایران و نقش رزمندگان و مردم عادی بازخوانی شده و بر اهمیت اتحاد و ایثار به‌عنوان ارکان اصلی پایداری تأکید می‌شود.

در درس «باید برخاست» نیز تجربه‌های دوران جنگ، مدیریت بحران، استفاده از ظرفیت جغرافیا، همکاری نیروهای مختلف نظامی و مردمی، خودباوری، سازماندهی و نوآوری مورد توجه قرار گرفته است.

درس «رویارویی قدرت‌ها» نیز به نقش ایران در مواجهه با قدرت‌های بزرگ و نظام سلطه می‌پردازد و توانمندی‌های موشکی، فناوری‌های دفاعی، انسجام اجتماعی، پیشرفت علمی، ایمان، فرهنگ شهادت‌طلبی و مقاومت و نفوذ منطقه‌ای را در کنار یکدیگر مورد توجه قرار می‌دهد.

حوادث اخیر کشور در محتوای کتاب آمادگی دفاعی

یکی از تغییرات مهم کتاب جدید، پرداختن به حوادث اخیر کشور است. در این کتاب به جنگ دوم و سوم تحمیلی، ترورها و ددمنشی‌های دشمن، شهادت رهبر عزیز انقلاب اسلامی و دانش‌آموزان شهید میناب و موضوع «ملت مبعوث‌شده» پرداخته شده است.

همچنین تلاش شده است دفاع مقدس هشت‌ساله در قالبی جدید و با روایتی جذاب و دارای گشتالت به دانش‌آموزان ارائه شود تا تجربه دفاع و مقاومت ملت ایران در ساختاری تازه مورد توجه قرار گیرد.

از پدافند غیرعامل تا جنگ پنهان

در کتاب جدید، مفهوم دفاع تنها به مواجهه نظامی مستقیم محدود نشده است. درس «پدافند غیرعامل» به موضوعاتی مانند استتار، پراکندگی تجهیزات، استحکام‌سازی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی می‌پردازد و روش‌های کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات هوایی، زمینی یا بیولوژیک را مورد توجه قرار می‌دهد.

در درس «جنگ پنهان» نیز جنگ‌های روانی و سایبری، شایعه‌پراکنی، دستکاری اطلاعات و استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای اثرگذاری بر ذهن‌ها مطرح شده و تقویت تفکر انتقادی و سواد رسانه‌ای مورد تأکید قرار گرفته است.

توجه به مهارت‌های دفاعی، بقا و امداد و نجات

یکی دیگر از تفاوت‌های کتاب جدید، تلاش برای مهارتی و موقعیت‌محور کردن محتوای نظری است. در همین راستا، موضوعات مربوط به پدافند عامل و غیرعامل در کنار مهارت‌های خودامدادی و دگرامدادی و مهارت‌های بقا و امداد و نجات مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در درس «نظام جمع و مهارت‌های رزم»، موضوعاتی مانند انضباط فردی، هماهنگی گروهی، جهت‌یابی، تخمین مسافت و بقا در شرایط دشوار آموزش داده می‌شود.

درس «امداد و نجات» نیز اصول اولیه کمک‌های اولیه، مدیریت بحران در زلزله و حوادث ناشی از حمله دشمن، نحوه برخورد با تروماها و جراحات، حفظ آرامش، رعایت اصول ایمنی و واکنش سریع و صحیح در لحظات بحرانی را مورد توجه قرار می‌دهد تا دانش‌آموز بتواند توانایی خودامدادی و دگرامدادی را کسب کند.

سه فصل برای شناخت، فرهنگ و مهارت دفاع

کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم در سه فصل تنظیم شده است. فصل اول با عنوان «مفاهیم و ضرورت آمادگی دفاعی» شامل دو درس «تهدید چیست؟ دشمن کیست؟» و «موقعیت ایران و تهدیدهای آن» است.

فصل دوم با عنوان «فرهنگ دفاعی» شامل سه درس «روایت فتح»، «باید برخاست» و «رویارویی قدرت‌ها» است و فصل سوم با عنوان «مهارت‌های دفاع» چهار درس «نظام جمع و مهارت‌های رزم»، «پدافند غیرعامل»، «جنگ پنهان» و «امداد و نجات» را دربرمی‌گیرد.

در طراحی این کتاب، علاوه بر محتوا، شکل و قالب ارائه نیز مورد بازنگری قرار گرفته و متن، فعالیت‌ها، تصاویر و رمزینه‌های پاسخ سریع در قالب بسته تربیت و یادگیری طراحی شده‌اند. تصاویر و متون، جلد و پشت جلد، صفحه‌بندی، فعالیت‌ها، تمرین‌ها و رمزینه‌ها نیز نسبت به کتاب قبلی جذاب‌تر و به‌روزتر شده‌اند.

هدف از تولید کتاب، در راستای انتظارات اسناد بالادستی از جمله اسناد تحولی آموزش و پرورش، قوانین موضوعه و اقتضائات و نیازهای روز کشور، تقویت هویت ملی، اسلامی و انقلابی از طریق تقویت مبانی نظری، مفهومی و ارزشی دفاع از کشور و آموزش مهارت‌های دفاعی، خودامدادی و دگرامدادی است؛ به‌گونه‌ای که دانش‌آموز با آگاهی نسبت به موقعیت، امکانات و دارایی‌های کشور، نسبت به تهدیدهای نظام سلطه آگاه، هوشیار و بابصیرت بوده و مدافعی باانگیزه و واجد مهارت‌های دفاعی عمومی و اولیه برای دفاع از کشور باشد.

در پایان لازم به ذکر است که سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی با تأکید بر اهمیت مشارکت ذی‌نفعان در فرآیند بهبود و روزآمدسازی محتوای آموزشی و با هدف دریافت مستمر نظرات، پیشنهادات، سؤالات و ابهامات دانش‌آموزان، والدین، فرهنگیان و فعالان نظام تعلیم و تربیت و بررسی و تحلیل این دیدگاه‌ها در گروه‌های تخصصی تألیف کتاب‌های درسی، میزبان شما در سامانه نظرسنجی محتوای کتاب‌های درسی به نشانی https://nazar.roshd.ir یا https://nazar.oerp.ir است.

برای دانلود نسخه PDF کتاب «آمادگی دفاعی» پایه نهم، به پایگاه کتاب‌های درسی به نشانی http://chap.oerp.ir/books/۱۵۰۱۲ مراجعه کنید.