برنامه‌های آموزش و پرورش برای تقویت فعالیت‌های پرورشی در سال تحصیلی جدید/ مدرسه باید میدان تجربه مهارت‌های زندگی باشد/ «نقشینه» با جدیت دنبال می‌شود

به گزارش پانا، صادق حسین‌زاده ملکی شامگاه شنبه چهارم مهرماه در برنامه «تهران ۲۰» با اشاره به تجربه سال تحصیلی گذشته و شرایط ویژه‌ای که بر کشور و نظام تعلیم و تربیت حاکم بود، اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین اتفاقات در ساحت پرورشی در عرصه‌ها و چالش‌های زندگی رقم می‌خورد و بزرگ‌ترین دستاوردهای تربیتی و پرورشی در طول زندگی هر انسانی عمدتاً مبتنی بر چالش‌های اساسی زندگی شکل می‌گیرد. تربیت یک نسل نیز همین‌گونه است؛ نسلی که در دوران جنگ تحمیلی تربیت شد، دهه‌ها توانست این کشور را اداره و پیش ببرد و در مواجهه با مسائل مختلف، حضور موفقی داشته باشد. از این منظر، سال تحصیلی گذشته سالی بسیار پرچالش، همراه با تلخی‌ها و البته شیرینی‌های قابل توجه بود.

وی ادامه داد: البته برخی فعالیت‌های گروهی که نیازمند حضور در مدرسه هستند، مانند تئاتر، سرود و برنامه‌های مشابه، در سال گذشته کمتر امکان اجرا داشتند، اما در مقابل، ظرفیت‌های جدیدی در الگوهای آموزشی و پرورشی کشور ایجاد شد.

ارائه الگوی فعالیت‌های پرورشی در شرایط جنگی

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تجربه فعالیت‌های تربیتی در شرایط جنگی گفت: در اسفند ماه و همزمان با آغاز جنگ، جلسه‌ای برخط با همه مربیان امور تربیتی سراسر کشور برگزار کردیم. در حالی که حدود ۴۷ هزار مربی امور تربیتی داریم، نزدیک به ۲۸۰ هزار همکار فرهنگی در این جلسه برخط شرکت کردند. در این جلسه، مدل پرورشی و تربیتی شرایط جنگی ارائه و پنج عرصه فعالیت معرفی شد که یکی از آنها خیابان و حضور اجتماعی بود.

حسین‌زاده ملکی با بیان اینکه مدارس در این دوره نقش پشتیبان فرهنگی و تربیتی تجمعات را برعهده گرفتند، گفت: حدود ۷ هزار و ۷۰۰ مدرسه در سراسر کشور، پشتیبانی فرهنگی و تربیتی از تجمعات در نقاط مختلف کشور داشتند و این موضوع تأثیر مهمی در ساحت تربیتی داشت.

تولید حدود ۴۰۰ محصول فرهنگی و تربیتی با محوریت روایت جنگ و هویت

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: اگر بخواهیم ارزش فرصت‌هایی را که در سال گذشته ایجاد شد محاسبه کنیم، باید ببینیم چند ده هزار میلیارد تومان باید هزینه می‌کردیم تا یک نسل از مردم، به‌ویژه دانش‌آموزان و نوجوانان، این موضوع را به شکل ملموس تجربه کنند که در برابر ظلم و جریان جنایتکار ایستادگی کنند.

وی گفت: بنابراین یکی از مهم‌ترین اهداف تربیتی، ایجاد حس تعلق به ایرانی بودن است. امروز بسیاری از ملت‌ها در دنیا دوست دارند در مقابل ظلم بایستند، اما یا جرئت یا توان آن را ندارند؛ این ملت ایران بوده که در مقابل جریان‌های ظلم و جنایت ایستاده است. به واسطه فرصت‌جویی مربیان، معلمان، والدین و دغدغه‌مندان عرصه فرهنگی و تربیتی در سال تحصیلی گذشته، اتفاقات بزرگی رقم خورد و حدود ۴۰۰ محصول متنوع فرهنگی و تربیتی در حوزه روایت جنگ و موضوع هویت تولید کردیم.

وی توضیح داد: این محصولات در فضای مجازی، کلاس‌های درس و در موضوعاتی مانند روایت رهبر شهید، شهدای میناب و روایت پیروزی‌های کشور تولید شد. بسیاری از این محصولات با نام معاونت پرورشی منتشر نشدند، اما بازدیدهای بسیار زیادی داشتند.

«پرورشی ایران»؛ سامانه‌ای برای دسترسی مدارس به محصولات تربیتی

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به تولید سرود جدید و انتشار آن در مدارس گفت: رهبر شهید، فارغ از جایگاه حقوقی خود، در عرصه‌های مختلف فرهنگی و هنری، از جمله تلاوت قرآن، مداحی، هیئت و سرود، فعالیت و جریان‌سازی داشتند و برای احیای سرود در ایران و به‌ویژه سرود صبحگاهی مدارس نیز وقت می‌گذاشتند. سرودی که ایشان برای سرود صبحگاهی سروده بودند، توسط دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب تولید و کلیپ آن نیز ساخته شد. ما نیز در این ایام سایتی با عنوان «پرورشی ایران» راه‌اندازی کردیم و مجموعه متنوعی از محصولاتی را که می‌تواند برای مربیان، معلمان و فعالان تربیتی در کار با نوجوانان و دانش‌آموزان مفید باشد، در آن بارگذاری کردیم.

حسین‌زاده ملکی گفت: نسخه پسرانه و دخترانه این سرود نیز در اختیار مدارس قرار گرفته است. همچنین مجموعه متنوعی از سرودهای دانش‌آموزی با ملودی‌های به‌روز و شعرهای پرمحتوا در اختیار مدیران مدارس قرار دارد تا از آنها استفاده کنند.

تلاش برای بازگرداندن فعالیت‌های پرورشی از حاشیه به متن مدرسه

وی درباره دلایل کم‌رنگ شدن فعالیت‌های پرورشی در مدارس اظهار کرد: اتفاق تلخی که در یکی دو دهه اخیر افتاد، تورم موضوعات آموزشی بود که فشار زیادی بر ساعات برنامه درسی وارد کرد. تعدد کتاب‌ها و موضوعاتی که دانش‌آموزان باید آموزش می‌دیدند، عرصه را بر فعالیت‌های متنوع پرورشی تنگ کرد. تعطیلی پنجشنبه‌ها نیز باعث شد این ساعات به پنج روز دیگر منتقل شود. از طرفی، مدرسه‌ها به دلایل مختلف، از آلودگی هوا و گرما و سرما گرفته تا مسائل دیگر، تعطیل شدند و فرصت فعالیت پرورشی از برنامه درسی گرفته شد.

حسین‌زاده ملکی ادامه داد: فعالیت پرورشی در دهه ۶۰ و ۷۰ در متن برنامه قرار داشت، در دهه ۸۰ به فوق‌برنامه و بعد تا حدی به بیرون برنامه منتقل شد و بسیاری از ساعات پرورشی به زنگ تفریح یا ساعات ابتدایی و پایانی مدرسه محدود شد. اکنون اتفاق مهمی در تحول برنامه درسی ملی در حال رقم خوردن است تا فرصت کافی برای تمرین مهارت‌های خوشبختی و مهارت‌های زندگی که اتفاقاً در فعالیت‌های پرورشی رقم می‌خورد، در برنامه درسی ملی دیده شود.

فعالیت‌های پرورشی؛ «آزمایشگاه زندگی» دانش‌آموزان

حسین‌زاده ملکی فعالیت‌های پرورشی را نوعی آزمایشگاه زندگی دانست و گفت: اگر در درس فیزیک آزمایشگاه فیزیک داریم و در شیمی آزمایشگاه شیمی، فعالیت‌های پرورشی نیز به نوعی آزمایشگاه زندگی و آزمایشگاه مهارت‌های خوشبختی و زندگی است. ممکن است هزار ساعت درباره اهمیت ارتباط با محیط پیرامونی برای دانش‌آموز صحبت کنیم، هزار تست و سؤال به او بدهیم، اما تا زمانی که دانش‌آموز در یک فعالیت جمعی، ارتباط با همسالان را تجربه نکند، اشتباه نکند و اشتباه خود را اصلاح نکند، نمی‌تواند از ساحت ارتباطی موفقی در زندگی خود برخوردار باشد.

وی افزود: بسیاری از مهارت‌های زندگی در نظام تعلیم و تربیت به دانش‌آموز گفته می‌شود و کلیدهای لازم در اختیار او قرار می‌گیرد، اما فرصت تمرین این مهارت‌ها کمتر فراهم شده است و این موضوع اکنون در برنامه درس ملی در حال پیگیری است.

ابلاغ دستورالعمل «در میدان حاضر» به مدارس

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به برنامه‌های ابتدای سال تحصیلی گفت: دستورالعملی با عنوان «در میدان حاضر» در ۱۷ شهریور به امضای وزیر آموزش و پرورش رسید و به همه مدارس ابلاغ شد. یکی از مواردی که در این دستورالعمل از مدارس خواسته شده، این است که در نیمه نخست مهرماه، حداقل یک روز را به فعالیت‌های پرورشی و ورزشی اختصاص دهند و در آن، مسابقات، بازی‌ها، فعالیت‌های گروهی و انواع کنشگری‌هایی را که دانش‌آموز می‌تواند در محیط مدرسه تجربه کند، اجرا کنند.

حسین‌زاده ملکی ادامه داد: در سامانه «پرورشی ایران» نیز مجموعه متنوعی از محتواها، بسته‌های نمایشگاهی، الگوهای کار گروهی، بازی‌های مدرسه‌ای و سرودهایی که دانش‌آموزان می‌توانند تمرین کنند، در اختیار مدارس قرار گرفته است. حتی الگوی روزنامه دیواری نیز در اختیار مدارس قرار گرفته که در آن به جای اینکه دانش‌آموزان صرفاً روزنامه را بخوانند، باید بازی را حل و اجرا کنند. این محتوا بر اساس روایت جنگ ۱۲ روزه در اختیار مدارس قرار گرفته است.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش تأکید کرد: از مدیران مدارس خواسته شده است بر اساس خلاقیت و نگاه تربیتی خود و در چارچوب شایستگی‌های معرفی‌شده در نظام تعلیم و تربیت، فرصت خلق تجربه‌های جذاب، بانشاط، حماسی و پرمحتوا را برای دانش‌آموزان فراهم کنند.

استعدادیابی، یکی دیگر از محورهای فعالیت‌های پرورشی

وی درباره برنامه استعدادیابی دانش‌آموزان نیز اظهار کرد: در حوزه استعدادیابی کار مفصلی در حال انجام است که به این ساحت‌ها اضافه خواهد شد و تلاش می‌کنیم دانش‌آموز در مسیر استعداد و علاقه خود فرصت تجربه داشته باشد.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش درباره کمبود مربی پرورشی در مدارس گفت: هنوز با استاندارد لازم فاصله داریم. یکی از مطالبات رهبر شهید ما این بود که تأمین مربی امور تربیتی برای همه مدارس رقم بخورد و برنامه هفتم توسعه نیز این موضوع را مطالبه کرده است. البته در دولت قبل و دولت فعلی گام‌های بلندی برداشته شده و طی دو سه سال اخیر، نسبت مربی امور تربیتی از حدود یک مربی به ازای هر ۵۰۰ و خرده‌ای دانش‌آموز، به یک مربی به ازای هر ۲۹۵ دانش‌آموز رسیده است.

حسین‌زاده ملکی گفت: نسبت مطلوب، یک مربی به ازای هر ۱۵۰ دانش‌آموز است و در برخی الگوها نیز برای مدارس بالای ۷۰ دانش‌آموز، حداقل یک مربی پیش‌بینی شده است. بنابراین با وجود حرکت‌های خوبی که طی دو سه سال اخیر رقم خورده، همچنان فاصله داریم.

«نقشینه»؛ برنامه‌ای برای بازگرداندن نقش‌آفرینی به دانش‌آموزان

وی با تأکید بر ضرورت فراهم کردن فرصت نقش‌آفرینی برای دانش‌آموزان گفت: دانش‌آموز بنا بر فطرت خود تمایل دارد به او نقش داده شود، میدان داشته باشد و امکان تجربه کردن پیدا کند. ما ناخواسته بسیاری از فرصت‌های تمرین نقش‌های زندگی را از دانش‌آموز گرفته‌ایم؛ در حالی که وقتی معلم به دانش‌آموز نقشی می‌داد، حتی یک مسئولیت ساده مانند نماینده کلاس بودن، فرصتی برای تمرین نقش‌های زندگی بود.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش ادامه داد: در تغییراتی که در برنامه درس ملی در حال انجام است، تلاش می‌شود این فرصت‌ها با قوت بیشتری برگردد. سال گذشته برنامه‌ای با عنوان «نقشینه» ابلاغ کردیم که مورد استقبال دانش‌آموزان قرار گرفت، اما اجرای آن به صورت کامل محقق نشد و امسال آن را با جدیت بیشتری دنبال می‌کنیم.

وی سه بعد اساسی این برنامه را تشریح کرد و گفت: یکی از ابعاد، فعال شدن تشکل‌های دانش‌آموزی است زیرا معتقدیم تشکل‌ها خودشان کارخانه تولید دانش‌آموز خوب هستند و کار را تقسیم می‌کنند. در کنار آن، از مربیان و مدیران مدارس می‌خواهیم هر نقشی را که می‌توانند به دانش‌آموزان تفویض کنند، به آنها بسپارند، حتی اگر دانش‌آموز در این مسیر اشتباه کند. جشنواره‌ها نیز در حال حرکت به همین سمت هستند و فناوری‌های تربیتی مورد استفاده مربیان، چه فناوری‌های نوین و نوظهور و چه تجربه‌های موفق سال‌های گذشته، در حال جمع‌آوری است.

برنامه‌ریزی برای توسعه اردوهای دانش‌آموزی

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش درباره برنامه توسعه اردوهای دانش‌آموزی نیز گفت: یکی دیگر از برنامه‌ها، فراهم کردن امکان حضور دانش‌آموزان ایران در اردوگاه‌هاست و هدف این است که حداقل یک بار در سال، دانش‌آموز ایرانی امکان تجربه اردو و بازدید را داشته باشد. لزوماً مسئله فقط اردوگاه نیست، بلکه اردو و بازدید اهمیت دارد و دانش‌آموز باید در طول سال تحصیلی امکان تجربه اردویی و بازدیدی داشته باشد؛ زیرا این تجربه‌ها تأثیرات تربیتی قابل توجهی دارند.

حسین‌زاده ملکی با اشاره به وضعیت بودجه اردوگاه‌ها گفت: در دهه‌هایی که به ساحت پرورشی کم‌توجهی شد، وضعیت بودجه‌ای اردوگاه‌ها مناسب نبود، اما سال گذشته تحول بزرگی رقم خورد و با همکاری سازمان برنامه و بودجه و وزارت آموزش و پرورش، اعتبار رسیدگی به اردوگاه‌ها حدود ۱۴ تا ۱۵ برابر افزایش پیدا کرد. آیین‌نامه اردویی نیز تسهیل و سامانه اردویی راه‌اندازی شده است و اکنون می‌توانیم استان‌ها و مناطق را مقایسه کنیم و ببینیم چه میزان از دانش‌آموزان از این حق خود برای بهره‌مندی از اردو استفاده می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: از ۱۵ مهر امکان استفاده از سامانه و اجرای اردوها فراهم شده و به نظر می‌رسد ظرف یکی دو سال بتوانیم به نقطه‌ای برسیم که دانش‌آموزانی که تمایل دارند، از این فرصت بهره‌مند شوند.

غربالگری نزدیک به ۱۴ میلیون دانش‌آموز در برابر آسیب‌های اجتماعی

معاون وزیر آموزش و پرورش درباره طرح نماد و مراقبت از دانش‌آموزان در برابر آسیب‌های اجتماعی گفت: یکی از مهم‌ترین کارهایی که در دولت چهاردهم رقم خورد، مراقبت از دانش‌آموزان در برابر آسیب‌های اجتماعی است، البته این کار در دولت‌های سیزدهم و دوازدهم نیز دنبال شده بود، اما در دوره جدید به بلوغ بیشتری رسید. در سال ۱۴۰۳ حدود ۸ میلیون دانش‌آموز در طرح غربالگری آسیب‌های روان‌شناختی شرکت کردند، اما در سال ۱۴۰۴ این عدد به نزدیک ۱۴ میلیون دانش‌آموز رسید.

وی ادامه داد: این غربالگری با اصول علمی انجام شد و دانش‌آموزانی که ممکن بود در معرض آسیب‌هایی قرار داشته باشند، شناسایی شدند. پس از آن، با توجه به دسته‌بندی‌های انجام‌شده، مشاوران ما به صورت تلفنی و حضوری با طیف متنوعی از دانش‌آموزان ارتباط گرفتند.

آغاز غربالگری از ابتدای سال تحصیلی

حسین‌زاده ملکی درباره برنامه سال تحصیلی جدید اظهار کرد: امسال فرایند غربالگری را از بدو ثبت‌نام آغاز کردیم؛ در حالی که سال گذشته از آذرماه شروع شده بود. علاوه بر غربالگری آسیب‌ها، امسال به سمت سرمایه‌های روان‌شناختی نیز حرکت کرده‌ایم و حتی آزمون استعدادیابی را در همین ابتدای سال برای دانش‌آموزان در نظر گرفته‌ایم تا به مرور، مجموعه فعالیت‌های پرورشی و آموزشی متناسب با استعدادهای دانش‌آموزان شکل بگیرد و فرصت تجربه در مسیر استعداد و علاقه آنان فراهم شود.

معاون پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش تأکید کرد: این موضوع می‌تواند سازوکاری قابل توجه برای پیوند دادن استعداد، علاقه و تجربه دانش‌آموزان با فعالیت‌های آموزشی و پرورشی باشد.