سازمان دانش‌آموزی؛ مدرسه‌ای برای تمرین وفاق ملی/ مدرسه نقطه اتکاء دولت و ملت است

علی باقرزاده عصر امروز شنبه سی‌ویکم مردادماه در نخستین روز از گردهمایی مدیران سازمان دانش‌آموزی، با تبریک هفته وحدت و آغاز سال جدید امامت و ولایت حضرت حجت‌ابن‌الحسن(عج)، اظهار کرد: سیاست «همه چیز برای ایران، برای مدرسه» یک شعار سیاسی نیست، بلکه سیاستی تجربه‌شده و نتیجه‌گرفته در دنیاست. هیچ چیزی برای ایران حاصل نمی‌شود مگر اینکه همه چیز برای مدرسه تأمین شود. هیچ کشوری در دنیا را نمی‌توان پیدا کرد که توسعه‌یافته و جهان اولی باشد اما نظام آموزش عمومی ضعیفی داشته باشد. هیچ کشوری مسیر توسعه و پیشرفت را غیر از آموزش و مدرسه طی نکرده است.

باقرزاده با اشاره به جایگاه مدرسه در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش گفت: در این سند، مدرسه «نقطه اتکاء دولت و ملت» معرفی شده است. جایی که دولت و ملت به آن تکیه می‌کنند باید محکم و استوار باشد. در اسناد بین‌المللی، مدرسه به زانوی یک کشور تشبیه شده است؛ همان‌طور که انسان با تکیه بر زانوی خود بلند می‌شود، یک کشور نیز برای ایستادن، ساختن و ماندن باید به مدرسه خود تکیه کند.

جامعه امروز، محصول مدارس دیروز است

رئیس مرکز توسعه منابع انسانی با بیان اینکه مدرسه همچون آینه‌ای برای مشاهده آینده جامعه است، گفت: جامعه امروز ما محصول مدارس دیروز و جامعه فردای ما محصول مدارس امروز است؛ بنابراین هر گلی که می‌خواهیم بر آینده بزنیم، باید امروز بر مدرسه بزنیم.

باقرزاده تأکید کرد: مدرسه فقط یک مکان یا ساختمان نیست؛ بلکه یک امکان، ظرفیت و فرصت است تا افراد بتوانند استعدادهای بالقوه خود را بالفعل کنند و انسان شوند.

مهم‌ترین پرسش آموزش و پرورش «چگونه یاد دادن» است

مشاور وزیر آموزش و پرورش با اشاره به اهمیت تربیت نظم در دانش‌آموزان گفت: نظم یکی از ویژگی‌های ریشه‌ای انسان است. راستگویی، مسئولیت‌پذیری، حساب‌وکتاب و بسیاری از رفتارهای فردی و اجتماعی به نوعی با نظم ارتباط دارند. اگر بتوانیم فردی را منظم تربیت کنیم، انسان در تراز یک جامعه مدرن تربیت کرده‌ایم.

وی اضافه کرد: مسئله این است که چگونه این ویژگی را در دانش‌آموز ایجاد کنیم. در این بخش، به‌ویژه در مدرسه، ابزارهای ما محدود است و گاهی در نهایت به صبحگاه و چند فعالیت مشابه خلاصه می‌شود. سازمان دانش‌آموزی باید محل رویش این «چگونه‌ها» باشد.

سازمان دانش‌آموزی؛ یک زیست‌بوم تربیتی

باقرزاده با بیان اینکه سازمان دانش‌آموزی نباید صرفاً یک تشکیلات اداری تلقی شود، اظهار کرد: تصور من این است که اشتباه است اگر سازمان دانش‌آموزی را یک تشکیلات اداری بدانیم؛ این سازمان یک اکوسیستم و زیست‌بوم تربیتی است که می‌تواند طیف بسیار وسیعی از موقعیت‌های یادگیری را ایجاد کند؛ موقعیت‌هایی که یا در برنامه درسی رسمی وجود ندارند یا زمان برنامه درسی اجازه تحقق آنها را نمی‌دهد.

وی خطاب به مدیران سازمان دانش‌آموزی گفت: خودتان را صاحب جریان یادگیری بدانید. یکی از الطاف بی‌نظیر خداوند به انسان، قدرت یادگیری است. یاد گرفتن نعمت بزرگی است و یاد نگرفتن، شکست بزرگی محسوب می‌شود. اگر در تشکیلات دانش‌آموزی امکان یادگیری برای دانش‌آموزان فراهم نکنیم، آنها را به سمت یک تجربه تلخ شکست در زندگی سوق داده‌ایم. باید خودمان را مسئول بخش مهمی از زندگی دانش‌آموزان، یعنی یادگیری، بدانیم.

رئیس مرکز توسعه منابع انسانی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به کارکردهای مورد انتظار از سازمان دانش‌آموزی گفت: اگر بخواهیم سازمان دانش‌آموزی انقلابی را تعریف کنیم، باید بگوییم این سازمان باید یک کارگاه ملی برای ایجاد تعلق به وطن، کشور، انقلاب و آرمان‌ها باشد؛ یک کارگاه عملی که در آن دانش‌آموز خود را سهامدار کشور بداند، نه مسافر یا مستأجر آن. دانش‌آموز نباید صرفاً مطالبه‌گر باشد، بلکه باید خود را در اتفاقات کشور سهیم بداند و برای پیشرفت و عقب‌ماندگی جامعه سهم خود را ببیند.

باقرزاده با اشاره به ضرورت عبور از تکلیف اجباری به سمت کشف جذاب تصریح کرد: تعلق به وطن با تحمیل شعاری شکل نمی‌گیرد. دانش‌آموز باید فرصت داشته باشد ظرفیت‌های فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی محیط، استان و کشور خود را بررسی، مطالعه و مقایسه کند و به یک کشف برسد.

مشاور وزیر آموزش و پرورش دومین محور مورد نیاز در سازمان دانش‌آموزی را «تمرین مالکیت به جای نیابت» عنوان کرد و گفت: انسان به چیزی تعلق پیدا نمی‌کند مگر اینکه در ساختن آن شریک باشد؛ از ساختن یک سازمان گرفته تا ساختن کشور. باید بتوانیم حس شراکت و مالکیت را در دانش‌آموز ایجاد کنیم. حتی در برنامه‌هایی مانند اردو می‌توان مدیریت برنامه، بودجه، هزینه رفت‌وآمد، اقامت و پذیرایی را به دانش‌آموزان سپرد تا آنها مدیریت اقتصادی، دخل و خرج و مسئولیت‌پذیری را در عمل یاد بگیرند.

باقرزاده افزود: اگر دانش‌آموزان در تدوین آیین‌نامه‌های انضباطی و دستورالعمل‌های فعالیت‌های خود مشارکت کنند، چون خود را مالک آن می‌دانند، امکان اجرای آن نیز بیشتر خواهد شد.

سازمان دانش‌آموزی؛ مدرسه‌ای برای تمرین وفاق ملی

وی در ادامه، حل تعارض‌ها و تمرین گفت‌وگو را از دیگر کارکردهای مهم سازمان دانش‌آموزی دانست و گفت: وفاق ملی به معنای نداشتن اختلاف سلیقه نیست؛ افراد می‌توانند نظرهای متفاوتی داشته باشند اما بپذیرند که در یک زیست‌بوم و برای تحقق اصول مشترک با یکدیگر کار کنند.

باقرزاده سازمان دانش‌آموزی را به دلیل حضور دانش‌آموزان از استان‌ها، اقوام، قومیت‌ها، زبان‌ها و گویش‌های مختلف، یک «ایران کوچک» توصیف کرد و افزود: این موضوع خود یک موقعیت تربیتی طلایی است. تعارض‌های حل‌نشده انرژی زیادی از کشور می‌گیرد و باید از طریق گفت‌وگوهای سازمان‌یافته برای حل آنها فرصت ایجاد کرد.

تربیت روایتگرانی که دستاوردها و چالش‌ها را منصفانه روایت کنند

رئیس مرکز توسعه منابع انسانی، «روایت امیدوارانه و شفاف» را چهارمین محور پیشنهادی خود برای سازمان دانش‌آموزی برشمرد و گفت: ما باید در اینجا راوی و روایتگر تربیت کنیم؛ روایتگری که هم دستاوردها را بیان کند و هم چالش‌ها را بگوید، اما در بیان دستاوردها مبالغه نکند و در بیان چالش‌ها نیز غیرمنصفانه سخن نگوید.

وی با اشاره به ظرفیت خبرگزاری پانا ادامه داد: پانا نباید صرفاً انتقال‌دهنده خبر باشد، بلکه باید به محیط و زیست‌بوم خود برود، مسئله را ببیند، آن را بررسی کند و سپس روایت کند. در بسیاری از کشورهای دارای رسانه‌های قوی، رسانه‌ها عامل کشف مسائل هستند و موضوعات مهم اجتماعی، اقتصادی، محیط‌زیستی و حتی پرونده‌های فساد را بررسی و ابعاد آن را برای جامعه روشن می‌کنند.

باقرزاده تصریح کرد: جهاد تبیین با استدلال، منطق، آرامش، بیان روشن و قول سدید انجام می‌شود. هدف ما تربیت ناراضی نیست؛ منتقد دلسوز خوب است، اما منتقد منفعل که فقط درد دل کند، کافی نیست.

از حل مسئله مدرسه تا حل مسئله ملی

رئیس مرکز توسعه منابع انسانی، پنجمین محور مورد توجه را «حرکت از حل مسئله مدرسه به حل مسئله ملی» دانست و گفت: بسیاری از مسائل مدرسه را می‌توان به مسائل ملی پیوند زد؛ برای مثال مدیریت پسماند، مصرف انرژی، کنترل هیجانات و خشم، کمک به نیازمندان و موضوعات مشابه می‌توانند از مدرسه آغاز و به سطح ملی متصل شوند.

وی افزود: دانش‌آموز باید احساس کند مسئله‌ای که در مقیاس کوچک با آن مواجه شده، بخشی از یک مسئله بزرگ‌تر ملی است و او پیش‌تر در مقیاس کوچک با آن دست‌وپنجه نرم کرده و برای آن راه‌حل پیدا کرده است.

تخصیص نیروی انسانی باید بر اساس «فعالیت مطلوب» باشد

مشاور وزیر آموزش و پرورش در بخش دیگری از سخنان خود به مسائل اداری و تخصیص نیروی انسانی اشاره کرد و گفت: در مرکز برنامه‌ریزی، تعریفی از ساماندهی نیروی انسانی داریم که بر اساس منابع موجود، فعالیت مطلوب و میزان مطلوبیت آن انجام می‌شود.

وی سه معیار «اهداف سند تحول بنیادین»، «قانون برنامه هفتم پیشرفت» و «برنامه وزیر» را معیارهای سنجش فعالیت مطلوب عنوان کرد و افزود: اگر فعالیتی مطلوب تشخیص داده شود، وظیفه ماست که برای آن نیروی انسانی و نیروی باکیفیت اختصاص دهیم. باید به یک گفتمان مشترک برسیم که چرا سازمان دانش‌آموزی اکنون یک فعالیت مطلوب است و درجه مطلوبیت آن چقدر است. این موضوع نیازمند گفت‌وگو و ارائه استدلال و شاخص‌های روشن است.

باقرزاده با اشاره به سازوکار «اتاق وضعیت نیروی انسانی» در وزارت آموزش و پرورش اظهار کرد: تصمیمات مربوط به تخصیص نیرو بر اساس بررسی و استدلال انجام می‌شود و اگر قرار باشد به یک بخش نیرو اضافه شود، باید مشخص شود این افزایش نیرو چه آورده‌ای برای نظام آموزشی خواهد داشت.