گزارش عملکرد؛ سند ماندگار تاریخ آموزش و پرورش

حسین صادقی، رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، در جلسه هم اندیشی مدیران و کارشناسان روابط عمومی حوزه ستادی با موضوع گزارش عملکرد وزارت آموزش و پرورش و سی و نهمین اجلاس رؤسای آموزش و پرورش سراسر کشور، با تشریح الزامات و اصول تدوین گزارش عملکرد دوساله وزارت آموزش و پرورش، اظهار کرد: گزارش عملکرد نباید صرفاً منعکس کننده مجموعه‌ای از آمار، جداول و فهرست اقدامات باشد؛ بلکه این گزارش، باید روایت مستند از یک دوره مدیریتی و سندی ماندگار برای ثبت تلاش‌ها، تصمیم‌ها، دستاوردها و حتی چالش‌های یک دستگاه بزرگ و اثرگذار باشد.

وی افزود: مطمئناً سال‌ها بعد، بسیاری از آنچه امروز انجام می‌دهید از حافظه‌ها پاک خواهد شد؛ اما آنچه در گزارش ها ثبت و ضبط می شود، در حافظه تاریخ باقی خواهد ماند و می‌تواند مبنای قضاوت پژوهشگران، مدیران آینده، رسانه‌ها و افکار عمومی قرار گیرد. از این رو، تنظیم گزارش عملکرد صرفاً یک وظیفه اداری نیست، بلکه یک مسئولیت تاریخی است.

 گزارش عملکرد باید «روایت محور» باشد، نه فهرست اقدامات

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، با اشاره به یکی از آسیب‌های رایج گزارش‌های اداری، تصریح کرد: گزارش عملکرد نباید صرفاً مجموعه‌ای از برنامه ها و فعالیت‌هایی باشد که در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. اینکه در یک گزارش بنویسیم «ده جلسه برگزار شد»، «پنج بخشنامه صادر شد» یا «چند پروژه افتتاح شد»، به‌تنهایی ارزش قابل توجهی برای مخاطب ایجاد نمی‌کند.

صادقی ادامه داد: مخاطب در پی فهم مسئله و نحوه حل آن است، این که چرا یک اقدام انجام شده، چه تغییری ایجاد کرده و چه مسئله‌ای را حل کرده است و در نهایت این اقدام چه اثری بر دانش‌آموز، معلم، مدرسه و نظام آموزشی کشورگذاشته است.

وی تأکید کرد: گزارش خوب باید از«چه کردیم ها» عبور کند و به «چه نتیجه‌ای گرفتیم» برسد؛ چراکه آنچه برای مخاطب اهمیت پیدا می کند، صرفاً حجم اقدامات نیست، بلکه آثار و نتایج واقعی و ملموس آن هاست.

 روابط عمومی؛ حافظِ حافظه سازمانی و تاریخ‌نگار آموزش و پرورش است

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، یکی از مأموریت‌های کمتر دیده‌شده روابط عمومی را ثبت و صیانت از حافظه سازمانی دانست و گفت: اگر امروز اسناد، تصاویر، آمار، تجربه‌ها و روایت‌های این دوره مدیریت به‌درستی گردآوری و ثبت نشود، بخش مهمی از تاریخ و سرمایه سازمانی آموزش و پرورش برای همیشه از بین خواهد رفت.

وی افزود: روابط عمومی تنها سخنگوی یک دستگاه نیست، بلکه تاریخ‌نگار دستگاه نیز هست و هر گزارشی که امروز تنظیم می‌کنیم، بخشی از تاریخ آموزش و پرورش ایران به شمار می رود.

مستندات؛ ستون فقرات گزارش عملکرد است

صادقی با تأکید بر ضرورت مستند بودن تمامی بخش‌های گزارش عملکرد، اظهار کرد: گزارش بدون سند، بیشتر شبیه ادعاست و هر عدد، آمار، دستاورد و ادعا باید پشتوانه‌ای روشن و قابل استناد داشته باشد.

وی مجموعه مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش، بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌ها، گزارش‌های رسمی، آمارهای معتبر، تصاویر و فیلم‌ها، گزارش‌های رسانه‌ای، نتایج نظرسنجی‌ها، گزارش‌های میدانی و ارزیابی‌های رسمی را از جمله مستنداتی برشمرد که می‌تواند پشتوانه گزارش عملکرد باشد و هرچه گزارش مستندتر باشد، اعتبار آن نیز بیشتر خواهد بود.

 صداقت، مهم‌ترین سرمایه گزارش عملکرد است

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر این که هدف از تدوین گزارش عملکرد، تولید یک متن تبلیغی و ترویجی نیست، گفت: مخاطب امروز بسیار هوشمند است و اغراق و خلاف واقع را به‌سرعت تشخیص می‌دهد. لذا گزارش تنظیمی باید واقعی، بدور از مبالغه و باورپذیر باشد تا از اعتبار آن نکاهد.

صادقی تصریح کرد: در کنار دستاوردها، باید چالش‌ها، محدودیت‌ها و مسیر پیش‌رو نیز با ادبیاتی حرفه‌ای و مسئولانه بیان شود؛ زیرا گزارشی ماندگار خواهد شد که که صادقانه نگاشته شده باشد.

آموزش و پرورش فقط آمار نیست؛ انسان است

وی با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد انسانی عملکرد آموزش و پرورش، گفت: در گزارش عملکرد نباید انسان‌ها را فراموش کنیم. پشت هر عدد، یک دانش‌آموز، یک معلم، یک مدیر مدرسه یا یک خانواده قرار دارد؛ لذا اگر بتوانیم در کنار آمارها، روایت‌هایی کوتاه از تأثیر اقدامات بر جامعه مخاطب ارائه کنیم، گزارش از یک متن اداری به یک روایت اثرگذار تبدیل شده و اثرگذارتر خواهد شد.

عضو شورای معاونین وزارت آموزش و پرورش با اشاره به عدم لزوم حجم بالای اعداد و آمار در گزارش‌های عملکرد، تأکید کرد: عدد زمانی ارزشمند است که معنا پیدا کند. اگر می‌گوییم هزار مدرسه تجهیز شده است، باید توضیح دهیم این اقدام چه تغییری در کیفیت آموزش ایجاد کرد و اگر از تحت پوشش قرار گرفتن چند میلیون دانش‌آموز سخن می‌گوییم، باید روشن کنیم این پوشش چه مسئله‌ای را حل کرده است.

وی خاطرنشان کرد: آمار، زبان گزارش است، اما تحلیل، روح گزارش است؛ بنابراین لازم است اعداد و آمار در متن گزارش از معنا و تحلیل کافی برخوردار باشند تا مخاطب بتواند آثار واقعی اقدامات را درک کند.

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش با تأکید بر ضرورت انسجام گزارش‌های عملکرد معاونت‌ها و سازمان‌های تابعه، اظهار کرد: هر معاونت و سازمان، بخشی از یک منظومه بزرگ به نام آموزش و پرورش است و گزارش‌ها نباید به‌صورت جزیره‌ای نوشته شوند و باید مراقبت شود از یک سبک نگارش و از زبان یک دانای کل گزارش شود.

صادقی افزود: زمانی که مخاطب گزارش نهایی را مطالعه می‌کند، باید احساس کند همه اجزای وزارتخانه در جهت تحقق یک هدف مشترک حرکت کرده‌اند؛ اهدافی همچون عدالت آموزشی، ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت، توسعه مهارت‌آموزی، اجرای سند تحول بنیادین و افزایش سرمایه اجتماعی آموزش و پرورش.

 گزارش عملکرد باید برای مخاطبان متنوع قابل فهم و اقناع‌کننده باشد

وی با اشاره به طیف گسترده مخاطبان گزارش عملکرد گفت: این گزارش فقط برای مدیران وزارتخانه نوشته نمی‌شود؛ بلکه ممکن است از بالاترین مقام اجرایی کشور نظیر رئیس‌جمهور، نمایندگان مجلس، رسانه‌ها، پژوهشگران، فرهنگیان، خانواده‌ها و حتی مدیران سال‌های آینده آن را مطالعه کنند، لذا دقت در اقناع کنندگی آن بسیار حائز اهمیت خواهد بود.

 گزارش عملکرد؛ سرمایه ارتباطی برای آینده

صادقی با بیان اینکه یک گزارش خوب نباید صرفاً در قفسه کتابخانه ها بایگانی شود، گفت: از دل یک گزارش عملکرد دقیق و جامع می‌توان کتاب عملکرد، گزارش دولت، گزارش مجلس، پاسخ به رسانه‌ها، اینفوگرافیک، مستند تلویزیونی، محتوای شبکه‌های اجتماعی، سخنرانی وزیر و حتی اسناد برنامه‌ریزی آینده را استخراج کرد.

وی افزود: هرچه امروز در تدوین این گزارش دقیق‌تر و حرفه‌ای‌تر عمل کنیم، در آینده بارها می‌توان از این سرمایه ارتباطی و محتوایی استفاده کرد.

 امروز امانت‌داران حقیقت هستیم

رئیس مرکز اطلاع‌رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، با تأکید بر مسئولیت خطیر روابط عمومی در تدوین گزارش عملکرد دوساله وزارتخانه گفت: دو سال تلاش وزیر، معاونان وزیر، هزاران معلم، مدیر، کارشناس و همکار در سراسر کشور، امروز در قالب این گزارش روایت خواهد شد و نباید این مسئولیت را صرفاً یک تکلیف اداری تلقی کرد.

صادقی تصریح کرد: ما امانت‌داران حقیقت هستیم و وظیفه داریم خدمات نظام تعلیم و تربیت را صادقانه، مستند، منظم، دقیق و حرفه‌ای ثبت کنیم تا هم حق تلاش همکاران ادا شود، هم سرمایه اجتماعی آموزش و پرورش تقویت شود و هم آیندگان تصویری روشن و واقعی از این دوره مدیریتی در اختیار داشته باشند.

وی در جمع‌بندی سخنان خود خاطرنشان کرد: گزارش عملکرد، فقط روایت آنچه گذشت نیست، بلکه پلی است میان خدمت دیروز، اعتماد امروز و امید فردا. آنچه امروز با دقت و صداقت ثبت کنیم، فردا سرمایه اعتبار و حافظه تاریخی آموزش و پرورش خواهد بود.