رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک:
پیشدبستانی باید به یک دوره مستقل و موثر در نظام تعلیم و تربیت تبدیل شود/ پوشش کودکستانها از ۴۲ به ۷۲ درصد رسیده است
«هویت» یکی از اصلیترین محورهای فعالیت سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک است/ سنین کودکی، مهمترین دوره مداخله تربیتی است
تهران (پانا) - رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک از افزایش پوشش کودکستانها از ۴۲ درصد به ۷۲ درصد خبر داد و پیشدبستانی را یکی از مهمترین دورههای شکلگیری هویت، باور و شخصیت کودک دانست و گفت: آموزش و پرورش در نبرد فرهنگی و تربیتی دست خالی نیست و باید با طراحی دقیق، از افت آموزشی و تربیتی نسل جدید جلوگیری کند.
به گزارش پانا، حمیدرضا شیخالاسلام با گرامیداشت یاد و خاطره شهدا، فرماندهان، دانشآموزان و همکاران آموزش و پرورش در دوران دفاع مقدس و روزهای اخیر، اظهار کرد: یاد همه شهدای عزیز را گرامی میداریم و امیدواریم نظام تربیت کشور از برکات شهدا بهرهمند شود.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با اشاره به طرح مسئله «ایران جدید» در فضای فکری و اجتماعی کشور، اظهار کرد: از زمانی که کشور درگیر جنگ شد، درباره نظمهای اقتصادی و سیاسی سخن بسیار گفته شد، اما جای خالی مسائل آموزشی، تربیتی و حکمرانی در این میان کاملاً محسوس بود. به همین دلیل تصمیم گرفتیم گفتوگو با آموزش و پرورش را جدیتر دنبال کنیم؛ دستگاهی که ۱۶ میلیون دانشآموز، بیش از ۱۰۰ هزار مدرسه و نزدیک به یک میلیون کارمند، کادر و معلم دارد و طبیعتا در این میدان نقشی تعیینکننده ایفا میکند.
وی افزود: همانگونه که رهبر معظم انقلاب در ۱۱ اردیبهشت، معلم را موثرترین حلقه در نبرد فرهنگی دانستند، آموزش و پرورش نیز در این میدان دست خالی نیست و باید با نگاه علمی، تخصصی و مدیریتی به وظایف خود عمل کند.
لزوم تغییر آرایش مدیریتی آموزش و پرورش در شرایط جنگی
شیخالاسلام با بیان اینکه آموزش و پرورش در همه مقاطع تاریخی انقلاب در صحنه بوده است، گفت: اگر دهه ۶۰، دوران دفاع مقدس، شکلگیری انقلاب و حتی دهه ۷۰ را مرور کنیم، میبینیم آموزش و پرورش همواره در متن حوادث حضور داشته است. با این حال، نقش معلم و دانشآموز در جنگ، آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است.
وی ادامه داد: تعداد شهدای فرهنگی، فرماندهان معلم و ایدههایی که در دوران بمبارانهای شهری در آموزش و پرورش شکل گرفت، بسیار مهم است. من هم دوران دانشآموزیام را در آن فضا تجربه کردهام و هم سالها در کسوت معلمی در مدرسه و کلاس حضور داشتهام. اگر امروز توانسته باشیم قدم کوچکی برداریم، حاصل همان تجربه زیسته در متن مدرسه است.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با اشاره به آغاز جنگ و تغییر فوری رویکردهای مدیریتی در آموزش و پرورش تصریح کرد: از همان روزهای نخست، مباحث مدیریتی ما تغییر کرد. مدیریت، هنر دگرگون کردن عوامل در اختیار برای رسیدن به اهداف و مقاصد است. در چنین شرایطی دیگر نمیتوان با سیاستهای عادی و روزمره پیش رفت و جنگ را نادیده گرفت.
وی با تاکید بر گستره مخاطبان نظام تعلیم و تربیت بیان کرد: مخاطبان مستقیم ما فقط دانشآموزان مدرسهای نیستند. هفت میلیون کودک از بدو تولد تا پایان هفتسالگی، بخشی از جامعه مخاطب تعلیم و تربیت هستند و با در نظر گرفتن نقش خانواده، این عدد به بیش از ۲۳ میلیون نفر میرسد. این دوره نیز از حساسترین دورههای تربیتی است؛ دورهای که شخصیت، انسانیت، تفکر و تعقل در آن شکل میگیرد.
شیخالاسلام با اشاره به تفاوت شرایط امروز با دوران دفاع مقدس گفت: این جنگ، تفاوتهای فاحشی با هشت سال دفاع مقدس دارد و نمیتوان با همان نگاه گذشته، امروز را اداره کرد. یکی از اهداف دشمن در این جنگ، بهزعم من، تضعیف بنیه علمی نسل ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ است.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک ادامه داد: اگر دانشآموز پایه اول در این سالها دچار افت تحصیلی شود، این افت در پایههای بعدی تشدید خواهد شد و در نهایت تا مقطع دیپلم، بنیه علمی او آسیب میبیند. این موضوع یکی از بزرگترین خطرات پیشروی نظام آموزشی است و مدیر باید از همان ابتدا اثرات جنگ را بر آموزش محاسبه و برای کنترل آن برنامهریزی کند.
وی با تبیین نگاه سیستمی به مدیریت افزود: در شرایط بحران، مدیریت نمیتواند رها و منفعل باشد. باید با نگاه علمی و سیستمی جلو رفت. ما به این نتیجه رسیدیم که مدل مناسب برای این دوران، مدل فرایندی، عقلانی، فزاینده و سیستمی است و این نگاه باید از پیشدبستانی تا دوره متوسطه در کل نظام تعلیم و تربیت جاری باشد.
«آموزش حتی در شرایط جنگی»؛ راهبرد آموزش و پرورش در روزهای بحران
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با اشاره به سیاست آموزش و پرورش در ایام بحرانی گفت: شعار ما این بود که آموزش حتی در بمبارانها هم نباید تعطیل شود. در شرایطی که بسیاری از شهرها درگیر بودند، حتی در تهران، در کوتاهترین زمان ممکن آموزش در فضای مجازی دنبال شد.
وی با ارائه آماری از وضعیت کودکستانها گفت: امروز ۳۱ هزار کودکستان فعال در کشور داریم. در سال گذشته، پوشش کودکستانی ما ۴۲ درصد بود، اما با برنامهریزیهای صورتگرفته این پوشش اکنون به ۷۲ درصد رسیده است.
شیخالاسلام با اشاره به همزمانی آغاز جنگ با فصل ثبتنامها افزود: یکی از اهداف دشمن این بود که با ایجاد نگرانی در خانوادهها، ثبتنام و حضور نوآموزان و دانشآموزان در مراکز آموزشی کاهش پیدا کند، اما نهتنها این هدف محقق نشد، بلکه پوشش کودکستانی از ۴۲ درصد به ۷۲ درصد افزایش یافت.
وی این دستاورد را حاصل کار جمعی دانست و تصریح کرد: این موفقیت، کار یک فرد نیست؛ حاصل تلاش مجموعهای از مدیران، کارشناسان و نیروهای میدانی آموزش و پرورش است که با نگاه علمی و منسجم، این مسیر را جلو بردند.
شکلگیری ساختار استانی سازمان و استقرار نیرو در ۷۵۰ منطقه
شیخالاسلام با اشاره به اقدامات ساختاری سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک اظهار کرد: زمانی که وارد سازمان شدیم، تقریبا دنباله استانی منسجمی وجود نداشت و فعالیتها بیشتر در سطح ستاد محدود بود. یکی از نخستین اقدامات این بود که ساختار سازمانی را به ۳۲ استان منتقل کردیم و ذیل عنوان «رئیس اداره تعلیم و تربیت کودک» در استانها سامان دادیم.
وی افزود: با سه تا چهار کارشناس در هر استان، در مجموع نزدیک به ۱۲۰ نیرو در استانها مستقر شدند، بدون آنکه بار مالی جدیدی بر دولت تحمیل شود. همچنین در ۷۵۰ منطقه نیز کارشناس، مستقل یا ترکیبی، مستقر شد تا فضاهای موجود در کشور ارزیابی و مدیریت شوند.
شیخالاسلام تاکید کرد: همین شبکه کارشناسی کوچک، اما موثر، باعث شد فضا در کشور روانتر شود و بتوانیم به رشد پوشش ۷۲ درصدی دست پیدا کنیم.
ساماندهی کودکستانها و کاهش فعالیت مراکز غیرمجاز
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با بیان اینکه در کنار افزایش پوشش، تعداد مراکز تحت پوشش نیز بیشتر شده است، گفت: در سالهای گذشته، برخی آمارها بر اساس بیمه یا شاخصهای محدود سنجیده میشد، اما امروز علاوه بر افزایش پوشش، تعداد مراکز کودکستانی نیز افزایش یافته و تلاش کردهایم فعالیت مراکز غیرمجاز به حداقل برسد.
وی ادامه داد: از این مراکز دعوت کردیم که در چارچوب قانونی قرار بگیرند. سازمان ما براساس تاکید و دستور مقام معظم رهبری و با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی شکل گرفته و همه دستگاهها موظف به تمکین نسبت به این ساختار هستند.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با اشاره به ماموریتهای قانونی سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک بیان کرد: براساس اساسنامه مصوب، مسئولیت تعلیم و تربیت از بدو تولد تا پایان ششسالگی باید بهصورت یکپارچه در اختیار این سازمان قرار بگیرد. در همین راستا، بخشی از ظرفیتها و امکانات دستگاههای دیگر نیز به این سازمان منتقل شده و ردیفها و ساختارهای لازم در سازمان امور استخدامی نیز تعریف شده است.
کانال ملی کودکان و تولید محتوا برای روزهای جنگ
شیخالاسلام با اشاره به یکی از برنامههای فوری سازمان در ایام جنگ گفت: یکی از برنامههایی که به سرعت شکل گرفت، «کانال ملی کودکان» بود. امروز محتوای تولیدشده در این بستر، نهتنها برای کودکستانها بلکه برای خانوادهها نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
وی افزود: در کنار این کانال، بستر «شاد» و کانالهای رسمی سازمان نیز فعال شدند و مجموعهای از تولیدات محتوایی در اختیار مربیان، والدین و نوآموزان قرار گرفت. این مسئله نشان میدهد که در شرایط جنگی هم میتوان با استفاده از زیرساختهای محتوایی، تربیت و آموزش را فعال نگه داشت.
هویت؛ محور اصلی تربیت کودک در سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، «هویت» را یکی از اصلیترین محورهای فعالیت این سازمان دانست و اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که خیلی زود به آن پرداختیم، بحث هویت بود. هویت به معنای پذیرفتن است؛ اینکه فرد با تمام وجود بپذیرد که کیست، به کجا تعلق دارد و به چه ارزشهایی وابسته است.
وی ادامه داد: امروز ما بر هویت ملی، هویت ایرانی و هویت اسلامی کار میکنیم؛ اینکه کودک با تمام وجود بپذیرد و حتی به ایرانی بودن خود افتخار کند. اگر هویت شکل بگیرد، کودک در شرایط سخت و بحرانی هم دچار سردرگمی و اضطراب عمیق نخواهد شد.
شیخالاسلام گفت: در سال گذشته ۸۰ بسته محتوایی به سازمان رسید. با استفاده از نظر بزرگترین داوران و صاحبنظران این حوزه، نزدیک به ۳۰ بسته تایید شد و مشخص شد بسیاری از محتواها از نظر علمی اصلا متناسب با این دوره سنی نیستند. به همین دلیل بخشی از مقاومت سازمانی ما معطوف به اصلاح محتواها و علمیسازی آنها بود.
وی افزود: اگر امروز کودک ما در مواجهه با شرایط کشور ذهن آرامتر و تحلیلپذیرتری دارد، بخشی از آن به زیرساختهایی برمیگردد که از همین دوره سنی برای او ایجاد شده است.
تربیت یعنی شناخت، دوست داشتن، پذیرش و عمل به ارزشها
شیخالاسلام در تبیین مفهوم تربیت گفت: من تربیت را شناخت ارزشها میدانم. ابتدا کودک باید بداند که احترام به پدر و مادر، کمک به خانواده، احترام به بزرگتر و مسئولیتپذیری ارزش است یا ضد ارزش. مرحله بعد این است که این ارزش را دوست بدارد، سپس آن را بپذیرد و در نهایت به آن عمل کند.
وی با تاکید بر لزوم پشتوانه علمی در تربیت افزود: دیگر نمیتوان با بیسوادی و روشهای غیرعلمی جلو رفت. همه برنامهها باید مبتنی بر پژوهش، رفرنس و روش علمی باشند و صرفا با حرکت تدریجی و بدون پشتوانه دانشی، نمیتوان در تربیت موفق شد.
شیخالاسلام گفت: یکی از مهمترین اهداف ما، تقویت میهنپرستی، باورهای اعتقادی و شکلدهی به مدل ذهنی کودک است. آموزش وقتی موفق است که فقط در رفتار تغییر ایجاد نکند، بلکه مدل ذهنی و باور فرد را نیز شکل دهد.
آموزش باید به «باور» منجر شود، نه صرفا حفظ کردن
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با بیان اینکه تغییر رفتاری بدون تغییر در مدل ذهنی کافی نیست، اظهار کرد: در آموزش، مهمترین تغییر باید در مدل ذهنی اتفاق بیفتد و شاخص این تغییر، باور است. اگر دانشآموز فقط یک مفهوم را تکرار کند، اما به آن باور نرسیده باشد، آموزش به نتیجه مطلوب نرسیده است.
وی افزود: امروز آموزش باید به گونهای باشد که کودک و دانشآموز، میهن، خانواده، خدا، ارزشها و باورهای اعتقادی را بفهمد، دوست بدارد و آنها را درونی کند. در غیر این صورت، مفاهیم فقط در سطح محفوظات باقی میمانند.
سنین کودکی، مهمترین دوره مداخله تربیتی است
شیخالاسلام با اشاره به اهمیت دوران کودکی گفت: ۵۰ درصد شخصیت انسان تا ششسالگی شکل میگیرد و ۳۰ درصد دیگر تا ۹سالگی. یعنی ۸۰ درصد شخصیت فرد تا پایان ۹سالگی شکل گرفته است. بنابراین هرچه در این سنین برای تربیت، بازی، یادگیری، هویت و مهارتآموزی انجام شود، اثری عمیق و ماندگار خواهد داشت.
وی با اشاره به برخی مفاهیم روانشناختی در تربیت کودک افزود: در برخی سنین مانند سهسالگی، پنجسالگی، هفتسالگی، نهسالگی و ۱۲سالگی، کودک در مرحلهای قرار دارد که میتوان از آن به عنوان «سن مقاومت» یا دورههای مهم بیداری یاد کرد. اگر والدین و مربیان این مراحل را نشناسند، ممکن است به جای تربیت صحیح، تعارض و تقابل را تشدید کنند.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک درباره شیوههای ارتباطی گفت: در تربیت و مدیریت، چهار نوع ارتباط تعاملی، تقابلی، تداخل و تزاحم وجود دارد و مدیر، مربی یا والد باید بداند در هر موقعیت چگونه رابطه را از تنش و تقابل به سمت تعامل هدایت کند.
پیشدبستانیِ مستقل، راهکار کاهش تکرار پایه و ارتقاء کیفیت آموزش
شیخالاسلام با اشاره به پیگیریهای سازمان در کمیسیون آموزش مجلس گفت: ماهیت سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک، غیردولتی است، اما ما تلاش میکنیم پیشدبستانی، چه در بخش دولتی و چه غیردولتی، به دورهای اجباری و دارای اعتبار رسمی تبدیل شود؛ چراکه بسیاری از روانشناسان معتقدند بنیان بسیاری از امور در همین دوره شکل میگیرد.
وی افزود: در جلسات مختلف با کمیسیون آموزش مجلس، بهصورت علمی این بحث را مطرح کردیم و در نهایت به این نتیجه رسیدیم که پیشدبستانی باید بهعنوان یک دوره مستقل دیده شود؛ همانگونه که ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم دورههای مستقل هستند.
شیخالاسلام ادامه داد: تلاش ما این است که پیشدبستانیِ دو اجباری شود و اگر امکان توسعه بیشتر فراهم شد، برای پیشدبستانیِ یک نیز بستر مناسب ایجاد شود تا خانوادهها با اطمینان بیشتری فرزندان خود را به این دوره بیاورند.
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک خاطرنشان کرد: اگر «پیشیک» و «پیشدو» بهدرستی شکل بگیرد، تکرار پایه در پایه اول به شکل قابل توجهی کاهش مییابد. امروز تکرار پایه در پایه اول، هزینههای سنگینی برای دولت و خانوادهها ایجاد میکند، در حالی که این هزینه با تقویت زیرساختهای پیشدبستانی قابل پیشگیری است.
هدف پیشدبستانی، آموزش مستقیم نیست؛ ایجاد علاقه، انگیزه و شوق یادگیری است
شیخالاسلام با تاکید بر اینکه در دوره پیشدبستانی آموزش مستقیم محور نیست، اظهار کرد: روشهای این دوره باید کاملا علمی، غیرمستقیم، شوقبرانگیز و مبتنی بر بازی باشد. در این سن باید به کودک نشان داد که معلم دوستداشتنی است، مدرسه خانه دوم اوست، باسواد بودن ارزش دارد و دانستن شرافت بزرگی است.
وی گفت: اگر بتوانیم در یک بازه زمانی مناسب، حضور ۹۰ درصدی نوآموزان در پیشدبستانی را رقم بزنیم، خانوادهها در پایه اول ابتدایی با نگرانیهای بسیار کمتری روبهرو خواهند بود.
شیخالاسلام با اشاره به تاثیر این دوره بر شروع سال تحصیلی افزود: پیشدبستانی میتواند شرایطی ایجاد کند که کودک برای اول مهر مشتاق باشد، کیفش را آماده کند و با انگیزه به مدرسه برود، نه اینکه روزهای اول مدرسه را با اضطراب، گریه و وابستگی شدید به خانواده آغاز کند.
سرمایه اجتماعی، اعتماد و نقش معلم در آینده کشور
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با تاکید بر نقش نیروی انسانی در توسعه کشور گفت: توسعه کشور وابسته به نیروی انسانی است و نیروی انسانی، همان سرمایه اجتماعی است. مهمترین شاخص سرمایه اجتماعی نیز «اعتماد» است.
وی افزود: اگر خانواده، مدرسه و حاکمیت نتوانند افراد جامعه را به سرمایه اجتماعی تبدیل کنند، صرف داشتن جمعیت انسانی مشکلی را حل نمیکند. پرسش اساسی این است که خانواده در این مسیر چه جایگاهی دارد و نظام آموزشی تا چه اندازه توانسته با نیاز واقعی خانوادهها همراه شود.
شیخالاسلام با اشاره به ضرورت بازنگری در روشهای تربیت معلم تصریح کرد: امروز در دانشگاه فرهنگیان باید شاخصها و روشهای آموزشی را تغییر داد. مدرسه نباید فضایی باشد که کودک از آن بترسد؛ باید به جایی تبدیل شود که بچهها در آن احساس نشاط، علاقه و رشد داشته باشند.
پیشدبستانی؛ راهی برای کاهش اضطراب خانوادهها در پایه اول ابتدایی
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با بیان اینکه پیشدبستانی امروز نقش بزرگی در کشور ایفا میکند، گفت: این دوره میتواند دغدغه خانوادهها را برای ورود کودک به پایه اول کاهش دهد. معلمان پایه اول میدانند که در هفتهها و حتی ماههای نخست، بخش زیادی از انرژی کلاس صرف آرام کردن کودکان و مدیریت نگرانی خانوادهها میشود.
وی ادامه داد: پیشدبستانی کمک میکند کودک با فضای مدرسه، ارتباط، نظم، بازی، یادگیری و حضور در جمع آشنا شود و با انگیزه و علاقه وارد مدرسه شود. در این دوره، فشار و آموزش سنگین نباید بر کودک تحمیل شود؛ بلکه باید با بازی و نشاط، او را برای یادگیری آماده کرد.
شیخالاسلام درباره مفهوم نشاط تصریح کرد: نشاط واقعی، صرفا به ظواهر محدود نمیشود. نشاط واقعی علمی است؛ نشاطی مبتنی بر دوست داشتن، تلاش، عشق و یادگیری است.
گزارش وضعیت مهمتر از گزارش صرف عملکرد است
رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک با تاکید بر نقش تعیینکننده معلم گفت: حتی اگر بهترین برنامههای علمی طراحی شود، بدون نیروی انسانی خوب و معلم توانمند، کار پیش نمیرود. یک معلم میتواند در یک کلاس ۳۰ نفره، چه در آموزش و چه در تربیت، تحول و حتی انقلاب ایجاد کند.
وی ادامه داد: ما باید از گزارش صرف عملکرد به سمت گزارش وضعیت برویم؛ یعنی فقط نگوییم چه اقداماتی انجام شده، بلکه ببینیم نتیجه واقعی آن اقدامات چیست و وضعیت موجود تا چه اندازه با اهداف اعلامی ما فاصله دارد.
شیخالاسلام تاکید کرد: امروز اگر میگوییم پوشش کودکستانی به ۷۲ درصد رسیده، این عدد ارزشمند است، اما همچنان جای کار وجود دارد و باید با دقت دید که آموزشها چگونه ارائه میشود و چه میزان از اهداف تربیتی محقق شده است.
زهرا محمدپور
ارسال دیدگاه