میز «نماد» ابزار اصلی مداخله فوری و پیشگیری از آسیب‌هاست/ شکل‌گیری اطلس دقیق آسیب‌های اجتماعی در کشور

علیرضا کاظمی صبح امروز در ابتدای جلسه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان (طرح نماد) با تبریک ایام ولادت باسعادت امیرالمؤمنین (ع) و روز پدر با اشاره به تأکید مقام معظم رهبری گفت: این جلسه، در راستای تاکید مقام معظم رهبری شکل گرفته است، آن‌جا که فرمودند آسیب‌های اجتماعی بزرگ‌ترین خطری است که کشور را تهدید می‌کند و مهم‌ترین دغدغه هر مسئول در نظام جمهوری اسلامی ایران باید پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی باشد. ما در آموزش‌وپرورش این موضوع را به‌طور جدی در دستور کار خود قرار داده‌ایم.

وزیر آموزش و پرورش با بیان اینکه یکی از باشکوه‌ترین، جدی‌ترین و مهم‌ترین جلساتی که در سطح استان‌ها به‌صورت مشترک برگزار می‌شود، همین جلسه  پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است، گفت: اکنون حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر از همکاران ما در این جلسه حضور دارند و یک نقشه راه دقیق برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی ترسیم شده است.

وی با قدردانی از معاونان وزارت آموزش و پرورش گفت: دکتر ملکی، معاون پرورشی و فرهنگی و همکارانشان، با همکاری تمامی معاونان و مشاورانی که امروز در جلسه حضور دارند، موضوع راهبری، پیگیری و برنامه‌ریزی مسائل مربوط به پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را به‌صورت جدی در دستور کار قرار داده‌اند.

کاظمی در ادامه با اشاره به نقش قوه قضاییه بیان کرد: یکی از بخش‌های بسیار مهم کشور در سطح عالی پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، قوه قضاییه است. شورای عالی پیشگیری از جرم قوه قضاییه، بالاترین جایگاه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی در این حوزه در سطح کشور را دارد که ریاست آن بر عهده ریاست قوه قضاییه است و راهبری شورا و برنامه‌های آن نیز با آقای جهانگیر است. طبیعی است که موضوع «نماد» و آسیب‌های اجتماعی نیز ذیل این شورا و در کنار شما پیگیری می‌شود.

وی خطاب به معاون اجتماعی و پیشگیری از جرم قوه قضاییه تأکید کرد: حضور شما در این جلسه، بیان دیدگاه‌های شما و اطلاع دقیق از فرایندهایی که در آموزش‌وپرورش در حوزه آسیب‌های اجتماعی در حال طی شدن است، می‌تواند کمک بسیار بزرگی به ما بکند تا کار را با قوت بیشتری پیش ببریم.

وزیر آموزش و پرورش با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری «نماد» اظهار کرد: نقطه آغاز بحث «نماد» از قوه قضاییه شکل گرفت و این مسیر تا امروز طی شد تا به یک مسیر روشن و متعالی برسد. در خصوص اقدامات آموزش و پرورش؛ اولین کاری که در دستور کار قرار دادیم، تبیین و ترسیم وضعیت موجود بود. به همین منظور، اطلس آسیب‌های روانی و اطلس آسیب‌های اجتماعی را در دو مسیر مجزا دنبال کردیم و برای هر دو، طراحی دقیقی انجام دادیم.

کاظمی افزود: در حوزه آسیب‌های روانی، غربالگری‌ها بر اساس آزمون‌های استاندارد انجام شد. سال گذشته حدود ۸ میلیون دانش‌آموز غربالگری شدند که عدد بسیار بالایی است. امسال هدف‌گذاری کردیم کل دانش‌آموزان، یعنی حدود ۱۶ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر، غربالگری شوند؛ به‌جز پایه دوازدهم که به دلیل درگیری با امتحانات نهایی از مجموعه خارج می‌شوند. در مجموع حدود ۱۴ تا ۱۴.۵ میلیون دانش‌آموز غربالگری شدند که تاکنون حدود ۹۰ درصد آن انجام شده است.

وزیر آموزش و پرورش درباره آسیب‌های اجتماعی گفت: بر اساس این داده‌ها، اطلاعات دقیقی از میزان افسردگی، پرخاشگری و سایر آسیب‌ها به تفکیک استان، منطقه، مدرسه، جنسیت و مقطع تحصیلی در اختیار داریم. در حوزه آسیب‌های اجتماعی نیز از طریق سامانه‌ها و اطلاعات مدیران مدارس اقدام شده است؛ اطلاعاتی از قبیل تعداد دانش‌آموزان یتیم، بی‌سرپرست، در معرض آسیب، یا دارای آسیب‌های اخلاقی. بر اساس این داده‌ها نیز اطلس دقیقی طراحی شد و دو مسیر دنبال شد.

وی افزود: مسیر اول، مداخله فوری بود. تعدادی از دانش‌آموزان آسیب‌دیده نیازمند درمان فوری هستند؛ بنابراین تیم‌های مداخله در فوریت‌های اجتماعی با کمک همکاران شما شکل گرفت. مواردی مانند خودکشی، پرخاشگری و موارد حاد، بلافاصله در دستور رسیدگی قرار می‌گیرد، این کار به‌صورت سراسری انجام می‌شود. مسیر دوم، پیشگیری است. برای اثربخشی پیشگیری، بر اساس اطلس، مناطق هدف انتخاب شد. سال گذشته ۳۲ منطقه به‌صورت هدف مشخص شد و امسال این عدد به ۱۰۰ منطقه افزایش یافت.

کاظمی گفت: در این مناطق، با حجم بالاتری از برنامه‌های ایجابی جلو رفتیم و برنامه‌های ایجابی فرهنگی، ورزشی، عبادی و اوقات فراغت به‌صورت متمرکز در این مناطق اجرا شده است.

وزیر آموزش و پرورش با اشاره به همکاری بین‌بخشی افزود: در این حوزه، تمام معاونان مشارکت داشتند. تشکل‌های دانش‌آموزی، بسیج دانش‌آموزی، اتحادیه‌ها، سازمان دانش‌آموزی، جمعیت هلال احمر جوانان و سایر دستگاه‌ها نیز همکاری کردند. همچنین همکاری با ستاد مبارزه با مواد مخدر تقویت شد.

وی با تأکید بر دو محور اصلی گفت: تمرکز ویژه‌ای بر دو موضوع مهم داشتیم؛ اول، خودکشی که مستقیماً با حیات انسان‌ها در ارتباط است و رسیدگی فوری را ضروری می‌سازد. دوم، اعتیاد که با برنامه‌های گسترده‌تری و با همکاری ستاد مبارزه با مواد مخدر دنبال شد. در کنار این اقدامات، کارهای زیرساختی و قانونی نیز انجام شد؛ از جمله تدوین و ابلاغ «نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان (نماد)»، فعال‌سازی خط ۱۵۷۰ دانش‌آموزی، تقویت مراکز مشاوره خانواده و برگزاری کارگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی متناسب با نیاز هر منطقه برای اولیا و مربیان انجام شد. ضمن اینکه جلسات ستاد راهبری نماد در استان‌ها به‌صورت منظم، یک هفته در میان برگزار می‌شود و در هفته‌های بدون جلسه، مدیران کل با مناطق در ارتباط هستند.

وزیر آموزش و پرورش با اشاره به اهمیت میز «نماد» گفت: یکی از مواردی که به‌شدت به آن نیاز داریم و در مقطعی نیز به‌خوبی اجرا شد، میز نماد است. ما به‌تنهایی قادر به مداخله و درمان همه آسیب‌ها نیستیم و نیازمند همکاری ۱۴ دستگاه عضو ائتلاف هستیم. سال گذشته برای اولین بار حدود ۲۱ هزار نفر از طریق سامانه ارجاع، به دستگاه‌های مربوط معرفی شدند و بسیاری از آن‌ها رسیدگی شده یا در حال رسیدگی هستند.