وقتی قواعد قدیمی از سینمای امروز جا میمانند؛ هشدار درباره گسترش تولیدات زیرزمینی
از فیلمهای زیرزمینی تا شورای پروانه ساخت؛ سینماگران خواهان تغییر کدام قواعداند؟
تهران (پانا) - بخش پرسش و پاسخ نشست خانه سینما، تصویری متفاوت از دغدغههای امروز سینماگران ارائه کرد؛ از افزایش تولید فیلمهای خارج از مسیر رسمی و عقبماندن مقررات از تحولات دیجیتال تا مطالبه حذف شورای پروانه ساخت، واگذاری انتخاب نماینده اسکار به صنوف و ضرورت مشارکت سینماگران در تصمیمهای کلان این حوزه.
نشست خبری خانه سینما که بخش نخست آن به برنامههای روز سینما، پاسداشت چهرههای ماندگار و احتمال بازگشت جشن این نهاد صنفی اختصاص داشت، در ادامه با پرسشهای خبرنگاران به سمت چالشهای عمیقتر سینمای ایران رفت؛ چالشهایی که به رابطه میان قانون و خلاقیت، جایگاه صنوف در تصمیمگیریها و فاصله ساختارهای رسمی با نسل تازه فیلمسازان مربوط میشود.
آنچه در این بخش از نشست برجسته شد، تنها مجموعهای از مطالبات صنفی نبود؛ بلکه یک پرسش اساسی در میان سخنان مدیران خانه سینما شکل گرفت: آیا قواعدی که سالها پیش برای سینمای ایران نوشته شدهاند، هنوز توانایی مدیریت واقعیتهای امروز این هنر را دارند؟
فیلمهای زیرزمینی؛ مسئلهای که با نبود آمار از بین نمیرود
همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، در پاسخ به پرسشی درباره اظهارنظر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر کاهش تعداد فیلمهای زیرزمینی گفت که به دلیل ماهیت غیررسمی این آثار، آمار دقیقی از تعداد آنها در دسترس نیست.
او شکلگیری و ادامه یافتن چنین جریانی در سالهای اخیر را نشانهای دانست که نمیتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد و توضیح داد که خانه سینما معمولاً زمانی از تولید این آثار مطلع میشود که فیلمها برای حضور در جشنوارههای خارجی اقدام میکنند.
به گفته اسعدیان، نداشتن آمار رسمی لزوماً به معنای کاهش تولیدات زیرزمینی نیست؛ زیرا بخش بزرگی از این آثار بیرون از مسیرهای قابل رصد ساخته میشوند. در چنین شرایطی، مسئله اصلی تنها شمار فیلمها نیست، بلکه باید بررسی کرد چه عواملی فیلمسازان را به خروج از فرایند رسمی تولید سوق میدهد.
مدیرعامل خانه سینما تأکید کرد که این نهاد نمیتواند فیلمسازان را به ساخت آثار زیرزمینی تشویق کند، اما در برابر آثار ارزشمندی که خارج از مسیر صدور مجوز تولید شدهاند نیز بیتفاوت نخواهد بود.
او گفت: «من به قوانین احترام میگذارم، اما نمیتوانم بگویم همه باید در هر شرایطی همین مسیر را انتخاب کنند. اگر اثر درخشانی بدون مجوز ساخته شده باشد، خانه سینما از سازنده آن حمایت خواهد کرد.»
مطالبهای برای حذف یک شورا، نه کنار گذاشتن قانون
محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیأترئیسه خانه سینما، در پاسخ به پرسشی درباره حضور نمایندگان صنوف در شورای پروانه ساخت، بر تفاوت میان «حذف پروانه ساخت» و «حذف شورای پروانه ساخت» تأکید کرد.
او گفت مطالبه خانه سینما کنار گذاشتن کلیت فرایند قانونی تولید فیلم نیست، بلکه این نهاد خواستار حذف شورایی است که درباره صدور پروانه ساخت تصمیمگیری میکند.
به گفته عسگرپور، این درخواست در دولتهای مختلف مطرح شده، اما سازوکار موجود همچنان شباهت زیادی به روالی دارد که سه یا چهار دهه قبل اجرا میشد. او معتقد است با وجود تحولات گسترده در شیوه تولید، انتشار و تماشای آثار، فرایند تصمیمگیری در این حوزه تغییر متناسبی نکرده است.
رئیس هیأترئیسه خانه سینما همچنین از آمادهشدن طرحی جایگزین خبر داد که در آن، مسیر فعالیت سازنده اثر از ابتدای تولید تا پایان کار مشخص شده است.
عسگرپور گفت: «تأکید ما حذف پروانه ساخت نیست؛ خواسته ما حذف شورای پروانه ساخت است. در طرح پیشنهادی خانه سینما نیز فرایند فعالیت فیلمساز از ابتدا تا انتها تعریف شده و در آینده نزدیک امکان انتشار آن وجود دارد.»
این توضیح در حالی مطرح شد که بحث حذف شورای پروانه ساخت طی ماههای گذشته به یکی از موضوعات مهم میان صنوف سینمایی و مدیران فرهنگی تبدیل شده است؛ مطالبهای که حامیان آن، ساختار فعلی را نیازمند بازنگری میدانند و بر افزایش مسئولیت حرفهای تهیهکنندگان و فیلمسازان تأکید دارند.
سینمای دیجیتال با مقررات آنالوگ اداره میشود؟
یکی از مهمترین محورهای نشست، فاصله میان تحولات فناوری و مقررات سینمایی بود. اسعدیان با یادآوری عبور جهان تصویر از عصر آنالوگ به دوران دیجیتال گفت بسیاری از قواعد و آییننامههای سینمای ایران همچنان متناسب با مناسبات گذشته نوشته شدهاند.
او هشدار داد نسل تازه فیلمسازان الزاماً منتظر مجوزها و سازوکارهای سنتی باقی نمیماند و ابزارهای جدید، مسیر مستقلی را پیشروی آنان قرار داده است.
به اعتقاد مدیرعامل خانه سینما، تولیدات تصویری در سالهای آینده دیگر به فیلمهای سینمایی و مجموعههای تلویزیونی محدود نخواهد بود و جامعه با موج گستردهتری از سریالها و آثار مستقل در شبکههای اجتماعی روبهرو میشود.
اسعدیان گفت اگر مدیران فرهنگی این تغییر را بهموقع درک نکنند، فاصله میان ساختار رسمی و واقعیت تولید آثار تصویری افزایش خواهد یافت؛ فاصلهای که میتواند به گسترش بیشتر تولیدات بدون مجوز منجر شود.
او با اشاره به اینکه سینمای ایران از تحولات زمانه عقب مانده است، تأکید کرد: «قوانین باید متناسب با شرایط جدید نوشته شوند. برخی نگرانیها باید کنار گذاشته شود و باید اجازه دهند سینما نفس بکشد.»
سهم صنوف در انتخاب نماینده اسکار چقدر است؟
نحوه انتخاب فیلم نماینده ایران برای حضور در اسکار، بخش دیگری از پرسشهای مطرحشده در نشست بود. مدیران خانه سینما معتقدند سازوکاری که سالها قبل برای این فرایند شکل گرفته، باید با وضعیت امروز سینمای ایران تطبیق داده شود.
عسگرپور با اشاره به سابقه همکاری میان نهادهای دولتی و صنوف در انتخاب نماینده اسکار گفت شرایط امروز سینمای ایران با ۲۰ سال قبل یکسان نیست و مشکلات فیلمها برای حضور در رویدادهای بینالمللی نیز تغییر کرده است.
او واگذاری نقش اصلی این فرایند به جامعه صنفی را انتخابی منطقی دانست و گفت اگر مسئولیت تصمیمگیری با او بود، محور انتخاب نماینده ایران را به صنوف سینمایی میسپرد.
اسعدیان نیز اعلام کرد خانه سینما از بیانیهای که پیشتر درباره کمیته انتخاب نماینده اسکار منتشر کرده بود، پشیمان نیست. او تأکید کرد این موضع به معنای تقابل با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیست و مذاکرات برای انتقال درگاه معرفی فیلم ایرانی به خانه سینما، از قبل آغاز شده بود.
به گفته وی، خانه سینما ۹ نفر را برای عضویت در کمیته انتخاب معرفی کرد، اما بنیاد سینمایی فارابی تنها با ۶ نفر از آنان تماس گرفت. بااینحال، آرای اعضای حاضر در کمیته برای خانه سینما محترم است و نباید استقلال حرفهای آنان را زیر سؤال برد.
هشت پرسشی که همچنان در انتظار پاسخ است
مدیران خانه سینما در ادامه به هشت پرسشی اشاره کردند که پیش از انتخابات ریاستجمهوری در حوزه فرهنگ و سینما مطرح شده بود.
عسگرپور گفت با وجود ادامه ارتباط خانه سینما با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و روابط محترمانه میان دو طرف، پاسخ مشخصی به این پرسشها داده نشده و حرکت مؤثری نیز در برخی حوزههای مورد انتظار مشاهده نشده است.
او افزود خانه سینما وظیفه دارد ابتدا برای اعضای خود توضیح دهد که پیگیری این مطالبات به چه نتیجهای رسیده است و سپس درباره ادامه مسیر تصمیمگیری کند.
علیرضا حسینی، عضو هیأترئیسه خانه سینما نیز با اشاره به پیگیری چندباره این پرسشها گفت رضایت کاملی از عملکرد صورتگرفته وجود ندارد، اما باید شرایط ویژه یک سال گذشته و درگیری دولت با مسائل سیاسی و امنیتی را نیز در نظر گرفت.
وی تأکید کرد خانه سینما در برابر دولت یا مجلس قرار ندارد، اما انتظار دارد مسائل فرهنگی در میان بحرانها و موضوعات سیاسی به حاشیه رانده نشوند.
به گفته حسینی، هنرمندان در دورههای دشوار برای ایجاد امید و همراهی با جامعه تلاش میکنند، اما هنگام بروز اختلافها، فرهنگ و هنر معمولاً در صف نخست فشارها قرار میگیرد؛ رویکردی که باید تغییر کند.
صنف فقط برای روزهای جشن نیست
بخش دیگری از نشست به وضعیت معیشتی و حرفهای سینماگران اختصاص داشت. اسعدیان با اشاره به مشکلات مربوط به بیمه تکمیلی گفت از صنوف خواسته شده است اعضایی را که توانایی پرداخت هزینه بیمه ندارند، معرفی کنند تا امکان حمایت از آنان فراهم شود.
او بااینحال تأکید کرد که کمکهای موردی نمیتواند پاسخ پایدار مشکلات سینماگران باشد و خانه سینما باید به سمت ایجاد درآمدهای پایدار و سازوکارهایی مانند صندوق بیکاری حرکت کند.
از نگاه مدیرعامل خانه سینما، حمایت صنفی نباید در قالب کمک خیریهای باقی بماند، بلکه باید بهعنوان بخشی از حقوق حرفهای اعضای سینما تعریف شود.
نبود کد شغلی مشخص برای هنرمندان نیز از دیگر موضوعات مطرحشده بود. اسعدیان گفت تا زمانی که هنرمندان در ساختار وزارت کار هویت شغلی روشنی نداشته باشند، مشکلات آنان در حوزه بیمه، بازنشستگی و مالیات نیز ادامه خواهد یافت.
او خواستار تدوین یک مسیر قانونی برای بهرسمیتشناختن مشاغل هنری شد تا دستگاههایی مانند سازمان تأمین اجتماعی و سازمان امور مالیاتی، چارچوب مشخصی برای مواجهه با فعالان این حوزه داشته باشند.
قرارداد تیپ در انتظار همراهی تهیهکنندگان
مدیرعامل خانه سینما همچنین از آمادهشدن قرارداد تیپ برای فعالیتهای سینمایی خبر داد؛ قراردادی که قرار است مناسبات کاری میان عوامل تولید و دفاتر سینمایی را شفافتر کند.
اسعدیان گفت تدوین این قرارداد پایان کار نیست و اجرای آن به همراهی تهیهکنندگان نیاز دارد. تا زمانی که تهیهکنندگان استفاده از قرارداد تیپ را نپذیرند، تبدیل آن به یک رویه عمومی دشوار خواهد بود.
حسینی نیز توضیح داد که علاوه بر قرارداد تیپ، پیمان جمعی کار آماده و در اختیار تهیهکنندگان قرار گرفته است و قرارداد تیپ، بخشی از این پیمان محسوب میشود.
حمایتهایی که همیشه رسانهای نمیشوند
اسعدیان در پاسخ به پرسشی درباره مشکلات حقوقی برخی سینماگران گفت خانه سینما در دورههای مختلف تلاش کرده است میزان آسیب به هنرمندانی را که با پروندههای حقوقی روبهرو شدهاند، کاهش دهد.
او تأکید کرد بخشی از این پیگیریها باید بدون هیاهوی رسانهای و در سکوت انجام شود؛ زیرا رسانهایشدن جزئیات ممکن است روند حل مشکل را دشوارتر کند.
مدیرعامل خانه سینما همچنین درباره احتمال همکاری این نهاد با جشنواره جهانی فیلم فجر گفت در صورت درخواست برگزارکنندگان، خانه سینما آمادگی دارد برای برگزاری این رویداد همکاری کند.
سندی برای سینما، بدون حضور سینماگران؟
در پایان نشست، علیرضا حسینی موضع صریح خانه سینما درباره «سند ملی سینما» را بیان کرد و گفت این نهاد صنفی، سند موجود را قبول ندارد.
او تدوین یک سند ثابت برای حوزهای که بهسرعت در حال تغییر است، مغایر با ضرورت روزآمدبودن دانست و مدعی شد بخشهایی از این سند از الگوهای کشورهای دیگر، از جمله چین، ترجمه شده و با واقعیتهای سینمای ایران تناسب ندارد.
حسینی گفت سندنویسی زمانی میتواند به حل مسائل سینما کمک کند که سینماگران و صنوف حرفهای در مراحل تدوین آن حضور مؤثر داشته باشند؛ در غیر این صورت، چنین اسنادی بهجای تسهیل فعالیتها، ممکن است به مانعی تازه تبدیل شوند.
سینمایی که منتظر تغییر قوانین نمیماند
مجموع سخنان مطرحشده در بخش پرسش و پاسخ نشست خانه سینما، از یک تغییر مهم در فضای تولید و نمایش آثار حکایت داشت؛ تحولی که با گسترش فناوری و ظهور نسل تازه فیلمسازان، با سرعتی بیشتر از فرایند اصلاح مقررات پیش میرود.
امروز مسئله تنها حذف یا ادامه فعالیت یک شورا نیست. پرسش اصلی این است که چگونه میتوان میان آزادی خلاقیت، مسئولیت حرفهای، الزامات قانونی و تحولات اجتنابناپذیر دنیای دیجیتال تعادل برقرار کرد.
آنچه مدیران خانه سینما بر آن تأکید داشتند، ضرورت شنیدهشدن صدای صنوف در همین نقطه است؛ پیش از آنکه فاصله میان قواعد رسمی و واقعیت جاری سینما، بیشتر از امروز شود.
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه