«نماد»؛ ابر‌سامانه‌ای برای رصد و پایش سلامت روان و آسیب‌های اجتماعی دانش‌آموزان

به گزارش پانا، سمیه‌سادات ابراهیمی صبح امروز ۲۸ مرداد ماه در نشست رابطان برنامه ملی نماد با تبریک فرارسیدن ماه مبارک ربیع‌الاول و هفته وحدت، اظهار کرد: در آستانه روزهای پربرکت میلاد رسول مهربانی‌ها قرار داریم و ضمن تبریک این ایام، برای رهبر معظم انقلاب اسلامی آرزوی سلامتی و طول عمر دارم.

وی با اشاره به اهمیت جایگاه این نشست افزود: حضور در چنین جلسه‌ای فراتر از یک نشست اداری است، زیرا برنامه ملی نماد و ماموریت پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی از مهم‌ترین اولویت‌های نظام تعلیم و تربیت به شمار می‌رود.

ابراهیمی تصریح کرد: ماموریت اصلی آموزش و پرورش، رشد و تعالی فرزندان این سرزمین است، اما برنامه ملی نماد به‌عنوان یک طرح ملی و ائتلافی، با تاکید و دغدغه مقام معظم رهبری در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی شکل گرفته و امروز یکی از اولویت‌های مهم وزارت آموزش و پرورش است.

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش با اشاره به دغدغه‌های مکرر رهبر شهید انقلاب اسلامی در این حوزه بیان کرد: ایشان همواره بر ضرورت توجه جدی به آسیب‌های اجتماعی و رسیدگی به وضعیت دانش‌آموزان تاکید داشته‌اند و فرموده‌اند اگر دانش‌آموزان این سرزمین را فرزندان خود بدانیم، باید شب و روز برای حل مشکلات آنان تلاش کنیم.

وی ادامه داد: خوشبختانه مقام عالی وزارت آموزش و پرورش نیز با نگاهی جدی، دغدغه‌مند و همراه با اشراف کامل، برنامه نماد را از ابتدای مسئولیت خود دنبال کرده‌اند و این موضوع برای مجموعه وزارتخانه بسیار ارزشمند است.

ابراهیمی با اشاره به نقش وزیر آموزش و پرورش در احیای برنامه ملی نماد گفت: با حضور دکتر کاظمی، برنامه ملی نماد در آموزش و پرورش احیا شد و ایشان با رویکردی هوشمندانه، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را صرفا ماموریت حوزه پرورشی ندانستند، بلکه همه ارکان وزارتخانه را در این زمینه مسئول و مکلف کردند.

وی افزود: این رویکرد کاملا درست و راهبردی است، زیرا آسیب‌های اجتماعی تنها مسئله یک وزارتخانه یا یک نهاد نیست، بلکه نیازمند همکاری جمعی و ائتلافی است؛ همان‌گونه که در برنامه ملی نماد نیز ۱۴ دستگاه در قالب یک ساختار مشترک با یکدیگر همکاری می‌کنند.

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: در وزارت آموزش و پرورش نیز با حمایت‌های وزیر محترم، ستاد راهبری نماد تشکیل شد و طی ماه‌های گذشته جلسات این ستاد به‌صورت منظم برگزار شده است؛ به‌گونه‌ای که همه استان‌ها و بخش‌های مرتبط نیز به‌صورت برخط در این فرایند حضور دارند.

ابراهیمی با تاکید بر نقش رابطان نماد گفت: شاید عنوان این جلسه، نشست رابطان نماد باشد، اما من ترجیح می‌دهم شما را سفیران پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بدانم؛ چراکه نقش شما در انتقال گفتمان، هماهنگی و پیگیری اقدامات در حوزه‌های مختلف بسیار تعیین‌کننده است.

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی نباید تنها بر دوش معاونت پرورشی باشد، گفت: باید این گفتمان در همه بخش‌های وزارتخانه نهادینه شود که این ماموریت، مسئولیتی مشترک است و همه ما باید در قالب یک کار تیمی برای تحقق آن تلاش کنیم.

وی تاکید کرد: تا زمانی که کار تیمی شکل نگیرد، اقدام موثری در مدرسه و برای دانش‌آموزان محقق نخواهد شد؛ بنابراین هدف ما این است که با همراهی و هم‌افزایی همه بخش‌ها، اقدامات موثر و ماندگاری در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی رقم بزنیم.

ابراهیمی افزود: امیدواریم با استمرار این همکاری‌ها، برنامه ملی نماد بتواند به‌عنوان یک الگوی موفق ملی در حوزه پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، بیش از پیش در مدارس کشور اثرگذار باشد.

ابراهیمی در ادامه تبیین راهبردهای «برنامه ملی نماد» (نظام مراقبت اجتماعی دانش‌آموزان)، با اشاره به اهمیت هم‌افزایی درون‌سازمانی، بر آمادگی این اداره‌کل برای حضور در حوزه‌های مختلف وزارتخانه و ترویج گفتمان پیشگیری تاکید کرد.

وی با اشاره به تجربیات موفق همکاری با برخی سازمان‌ها از جمله سازمان مدارس غیردولتی گفت: با افتخار و برای بیان دغدغه‌ها و تقویت گفتمان نماد، در مجموعه‌های مختلف حضور می‌یابیم. هدف اصلی ما این است که ظرفیت‌های هر حوزه برای پیشبرد و تحقق اهداف نماد احصا شود، چرا که این برنامه فراتر از یک وظیفه اداری، یک مسئولیت اجتماعی برای رشد و تعالی دانش‌آموزان است.

فرآیند پنج‌مرحله‌ای نماد؛ از آموزش تا مراقبت

مدیرکل امور تربیتی وزارت آموزش و پرورش با بیان اینکه برنامه نماد دارای پنج مرحله عملیاتی است، گفت: آموزش‌های ارتقایی ما شامل ۱۰ مهارت است که بخشی از آن مبتنی بر مهارت‌های زندگی سازمان بهداشت جهانی و بخش دیگر آن در فضای علمی و دانشگاهی بومی‌سازی شده است. این آموزش‌ها سه گروه دانش‌آموزان، اولیا و همکاران فرهنگی را به‌عنوان مخاطبان اصلی هدف قرار داده است.

سامانه نماد؛ یک ابر سامانه در سطح کشور

ابراهیمی با تاکید بر زیرساخت‌های فناوری این برنامه تصریح کرد: سامانه نماد به دلیل پشتیبانی از ۱۶ میلیون دانش‌آموز، خانواده‌ها و ارکان مدرسه، یک ابَر‌سامانه در سطح کشور محسوب می‌شود. در این سامانه دو نوع غربالگری انجام می‌شود؛ نخست غربالگری "نشانگان‌محور" که در طول سال برای ثبت نشانه‌های رفتاری توسط والدین و معلمان باز است و به‌دلیل سهولت در ثبت، امکان پایش مداوم را فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: نوع دوم، غربالگری روان‌شناختی پایه است که سال گذشته با مشارکت ۱۳ میلیون و ۹۰۰ هزار دانش‌آموز از پایه اول تا یازدهم در هشت مولفه (اعم از اضطراب، افسردگی، پرخاشگری و...) با موفقیت انجام شد که این خود یک حماسه بزرگ در شرایط کشور بود.

مراحل مداخلات تخصصی و ارجاع

مدیرکل امور تربیتی وزارت آموزش و پرورش در تشریح فرآیند مداخلات اظهار کرد: پس از غربالگری، مصاحبه‌های حضوری برای صحت‌سنجی انجام می‌شود. در صورت تایید وضعیت، پروتکل‌های درمانی یکسان برای تمامی دانش‌آموزان در سراسر کشور در سامانه بارگذاری شده است. مشاوران مدرسه در گام اول چهار جلسه مداخله روان‌شناختی انجام می‌دهند و در صورت نیاز، دانش‌آموز به یکی از ۷۳۸ مرکز مشاوره ما در سطح کشور ارجاع داده می‌شود تا در دوره‌ای سه تا ۱۲ جلسه‌ای، خدمات تخصصی دریافت کند.

ابراهیمی افزود: اگر در مراحل ارزیابی مشخص شود که مسئله دانش‌آموز فراتر از مباحث روان‌شناختی و در حوزه‌هایی مانند فقر مطلق، بدسرپرستی یا آسیب‌های اجتماعی است، پرونده دانش‌آموز برای رسیدگی‌های تخصصی‌تر به نهادهای برون‌سازمانی عضو ائتلاف نماد، از جمله بهزیستی، کمیته امداد و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارجاع می‌شود و همکاران ما در مدیریت مورد، پیگیری پرونده را تا حصول نتیجه و اختتام، با جدیت دنبال می‌کنند.

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت از آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش گفت: پرسشنامه‌های جدیدی در سامانه «مای‌مدیو» فعال شده که شاخص‌های کلیدی مانند خودآگاهی، تاب‌آوری، اشتیاق به زندگی، امید به زندگی و ادراک حمایت (از خانواده و مدرسه) را می‌سنجد. بدین ترتیب، به‌جای صرفا ارائه‌ اطلس آسیب‌ها به مناطق و مدارس، امسال "اطلس سرمایه‌های روان‌شناختی" را خواهیم داشت که تصویری دقیق از وضعیت روانی و انگیزشی دانش‌آموزان ارائه می‌دهد.

کارنامه روان‌شناختی؛ همراه همیشگی کارنامه تحصیلی

ابراهیمی افزود: یکی از مهم‌ترین اقدامات تحولی وزارت آموزش و پرورش در دولت چهاردهم، ارائه کارنامه سرمایه‌های روان‌شناختی به خانواده‌هاست. خانواده‌ها در کنار کارنامه تحصیلی، نمودار عملکرد فرزندشان در شاخص‌های روانی را دریافت کرده و می‌توانند آن را با میانگین مدرسه و کشور مقایسه کنند.

وی با تاکید بر اینکه «خانواده‌ها را با یک کارنامه تنها نمی‌گذاریم»، ادامه داد: برنامه نماد در این مرحله، توصیه‌های عملیاتی و مراقبتی نیز به اولیا ارائه می‌دهد؛ برای نمونه اگر مشخص شود تاب‌آوری یا خودآگاهی دانش‌آموزی در سطح پایینی قرار دارد، سامانه به‌صورت هوشمند اقدامات تربیتی و روان‌شناختی لازم برای ارتقای آن شاخص را به خانواده و مدرسه پیشنهاد می‌دهد.

رصد آسیب‌های اجتماعی در سطح مدرسه

مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت از آسیب‌های اجتماعی به ابعاد نظارتی نماد اشاره کرد و گفت: علاوه بر غربالگری فردی، امسال مدیران مدارس ملزم به ثبت وضعیت آسیب‌های اجتماعی در سطح مدرسه (به‌صورت آماری و بدون ذکر نام) هستند. مواردی نظیر استعمال دخانیات یا وضعیت خانوادگی دانش‌آموزان در سامانه ثبت می‌شود تا تصویری کلی از شرایط محیطی مدارس برای برنامه‌ریزی‌های کلان به‌دست آید.

وی تاکید کرد: موفقیت نهایی نماد زمانی است که مدیر مدرسه بتواند بر اساس اطلس آسیب‌ها و سرمایه‌های روانی مدرسه‌اش، برای دانش‌آموزان برنامه‌ریزی کند. گفتمان‌سازی در تمامی سطوح ستادی و صفی، کلید اصلی ساری و جاری شدن پیشگیری در کف مدارس است.

وی با اشاره به عزم وزارت آموزش و پرورش برای تحقق این برنامه تحولی افزود: امیدواریم با همت و تجربه همکاران در حوزه‌های مختلف و امضای توافق‌نامه‌هایی که با نظر تخصصی همین گروه‌ها تدوین شده است، جریان پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در سراسر کشور به یک الگوی عملیاتی و موفق تبدیل شود.