«اژدها و قمارباز»؛ روایت یک سفر دیپلماتیک یا نشانهای از افول نظم آمریکایی؟
تهران (پانا) - گاهی یک سفر سیاسی، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک میان دو قدرت جهانی نیست؛ بلکه میتواند آینهای از تغییر توازن قدرت در جهان باشد. تازهترین قسمت از مجموعه مستند «معرکه» با عنوان «اژدها و قمارباز» نیز تلاش میکند سفر دونالد ترامپ به چین را نه صرفاً یک دیدار سیاسی، بلکه نشانهای از ورود جهان به مرحلهای تازه از رقابت قدرتها و فرسایش هژمونی آمریکا روایت کند.
مجموعه مستند «معرکه» در این قسمت، سراغ یکی از مهمترین رخدادهای ژئوپلیتیکی سالهای اخیر رفته است؛ سفری که بهزعم روایت مستند، با ناکامی واشنگتن در همراهسازی پکن علیه ایران همراه بود. اما اهمیت این روایت، تنها در بازنمایی یک رخداد دیپلماتیک خلاصه نمیشود. «معرکه» تلاش میکند پشت تصویر رسمی دیدارها، نشستها و بیانیهها، نشانههای یک تغییر بزرگتر را ببیند؛ تغییری که شاید بتوان آن را آغاز فرسایش نظم آمریکامحور و تقویت جهان چندقطبی دانست.
آنچه این مستند را از بسیاری از تحلیلهای مرسوم رسانهای متمایز میکند، نوع نگاهش به مفهوم «قدرت» است. در روایت «معرکه»، قدرت دیگر صرفاً به شمار ناوهای هواپیمابر، بودجههای نظامی یا گستره تحریمها محدود نمیشود. جهان امروز، جهان پیوند اقتصاد، فناوری، رسانه، سرمایه و افکار عمومی است. کشوری که نتواند این شبکه پیچیده را مدیریت کند، حتی اگر بزرگترین ارتش جهان را در اختیار داشته باشد، در بزنگاههای تاریخی دچار فرسایش میشود.
مستند «معرکه» با مروری بر تاریخ پس از جنگ جهانی دوم، تصویری روشن از مسیر صعود آمریکا ارائه میدهد؛ آمریکایی که پس از ۱۹۴۵ نهتنها اقتصاد و صنعت جهان را در اختیار گرفت، بلکه روایت جهان را نیز ساخت؛ از هالیوود و دانشگاهها گرفته تا دلار و نهادهای بینالمللی. واشنگتن سالها توانست همزمان «قدرت سخت» و «قدرت نرم» را مدیریت کند و خود را بهعنوان مرکز ثقل نظم جهانی تثبیت کند.
اما همانطور که مستند بهدرستی اشاره میکند، بحران از جایی آغاز شد که آمریکا برتری خود را ابدی و بیهزینه تصور کرد. جنگهای فرسایشی عراق و افغانستان، بدهیهای فزاینده، شکاف طبقاتی، بحرانهای اجتماعی و انتقال بخش مهمی از تولید صنعتی به آسیا، بهتدریج پایههای اقتدار مطلق آمریکا را سست کرد. در همان زمان، چین آرام و بیسروصدا، بدون لشکرکشی نظامی و شعارهای پرطمطراق، در حال ساختن یک ابرقدرت اقتصادی بود.
اینجاست که روایت «اژدها و قمارباز» معنا پیدا میکند. ترامپ در حالی راهی چین شد که آمریکا، برخلاف تصویر تبلیغاتی خود، بیش از هر زمان دیگری به ثبات اقتصادی و مدیریت بحران نیاز داشت. فشار بازار انرژی، هزینههای جنگ، التهاب اقتصادی داخلی و نگرانی سرمایهگذاران، واشنگتن را ناگزیر کرده بود تا در کنار سیاست، از ظرفیت اقتصاد و فناوری نیز استفاده کند.
حضور چهرههایی چون ایلان ماسک، تیم کوک و مدیران شرکتهای بزرگ سرمایهگذاری و فناوری در کنار رئیسجمهور آمریکا، خود حامل پیامی مهم بود؛ اینکه در جهان جدید، سیاست خارجی دیگر بدون اقتصاد و فناوری معنا ندارد.
«معرکه» تلاش میکند این تصویر را از زاویهای متفاوت بخواند. در دهههای گذشته، آمریکا معمولاً در جایگاهی قرار داشت که دیگران برای جلب رضایتش صف میکشیدند؛ اما اکنون، رئیسجمهور آمریکا ناچار است برای مدیریت بحرانهای ناشی از جنگ و فرسایش اقتصادی، به سراغ یکی از مهمترین موتورهای اقتصاد جهان برود. این جابهجایی موقعیت، همان چیزی است که مستند از آن با عنوان «خستگی امپراتوری» یاد میکند.
شاید یکی از مهمترین بخشهای این روایت، نحوه مواجهه چین با فشارهای واشنگتن باشد. پکن برخلاف انتظار آمریکا، حاضر نشد در موضوع ایران عقبنشینی کند؛ نه خرید نفت ایران متوقف شد، نه همکاریهای فناورانه محدود شد و نه چین حاضر شد در زمین «فشار حداکثری» بازی کند. این اتفاق صرفاً یک اختلاف سیاسی میان دو کشور نبود، بلکه میتواند نشانهای از تغییر توازن قدرت در جهان باشد.
تا همین دو دهه پیش، بسیاری از کشورها ناچار بودند میان «همراهی با آمریکا» یا «انزوا» یکی را انتخاب کنند. اما امروز، ظهور قدرتهایی چون چین، امکان مقاومت در برابر فشارهای واشنگتن را فراهم کرده است؛ مقاومتی که الزاماً به فروپاشی اقتصادی یا سیاسی منجر نمیشود و همین مسئله، بنیان نظم تکقطبی آمریکایی را با چالش روبهرو کرده است.
نکته قابل توجه دیگر در این قسمت، توجه به مسئله «روایت» است. «معرکه» تأکید میکند که جنگها فقط در میدان نبرد تعیین تکلیف نمیشوند، بلکه سرنوشت آنها در حافظه ملتها و روایتهای پس از جنگ نیز شکل میگیرد. همین نگاه، مستند را از یک تحلیل صرفاً سیاسی فراتر میبرد و آن را به روایتی رسانهای درباره افول و صعود قدرتها تبدیل میکند.
در نهایت، «اژدها و قمارباز» بیش از آنکه صرفاً درباره یک سفر دیپلماتیک باشد، درباره تغییر روح زمانه است؛ درباره جهانی که دیگر با فرمان یک قدرت واحد اداره نمیشود. جهانی که در آن، حتی آمریکا نیز برای حفظ موقعیت خود ناچار است همزمان رضایت بازار، شرکتهای فناوری، افکار عمومی و متحدانش را جلب کند.
«معرکه» در این روایت تلاش میکند نشانههای تغییر موازنه قدرت را نه در تیترهای رسمی، بلکه در لابهلای رفتار قدرتها، اضطراب بازارها و حتی ترکیب هیئتهای همراه رؤسای جمهور پیدا کند.
و شاید دقیقاً به همین دلیل است که «اژدها و قمارباز» صرفاً یک قسمت تلویزیونی درباره سفر ترامپ به چین نیست؛ بلکه روایتی است از جهانی که آرامآرام از زیر سایه یک ابرقدرت بیرون میآید؛ جهانی که هنوز تکلیف آیندهاش روشن نیست، اما بیتردید دیگر شبیه دیروز نخواهد بود.
به قلم الهام رادمهر
فاطمه آبروش
ارسال دیدگاه