مجموعه عصر امتیازها | قسمت دوم
«حراج تابستانه»؛ وقتی ناصرالدینشاه ایران را به قیمت یک «هدیه» فروخت!
تهران (پانا) - دومین روایت مصور از مجموعه نمایشگاهی «عصر امتیازها» با تیتر کنایهآمیز «حراج تابستانه»، به بازخوانی ماجرای قرارداد ننگین «رویتر» در سال ۱۲۵۱ خورشیدی (دوران ناصرالدینشاه قاجار) پرداخته است. این اثر گرافیکی نشان میدهد چگونه رویای «ترقی» بدون پشتوانه مالی و فساد دربار، منجر به حراج منابع ملی شد.
اشتیاق برای ترقی، بدون پول!
داستان از جایی شروع میشود که شاه و درباریان (از جمله میرزا ملکم خان و میرزا حسین خان سپهسالار) تحت تأثیر پیشرفتهای اروپا قرار گرفته بودند. اما خزانه خالی بود. راهحل دربار قاجار ساده و خطرناک بود: «پیدا کردن سرمایهگذار خارجی به هر قیمتی.»
رویتر: راهآهن میخواهم؛ ایران: همه چیز را بردار!
طبق روایت این کمیک استریپ، بارون ژولیوس رویتر (سرمایهدار انگلیسی) ابتدا پیشنهاد ساخت راهآهن را داد. اما طرف ایرانی (سپهسالار) با اشتیاق اعلام کرد که «نگاه ما خیلی بیشتر از راهآهن است» و عملاً دست رویتر را برای غارت منابع باز گذاشت.
نتیجه، طرحی ۷۵ ساله (در متن پنل ۷۰ ساله ذکر شده اما مقدمه ۷۵ سال) بود که نه تنها راهآهن، بلکه حق بهرهبرداری از معادن، جنگلها و منابع طبیعی ایران را به بریتانیا واگذار میکرد.
سرکیسه را شل کن!
نکته تلخ ماجرا، نقش «رشوه» در تسریع امضای قرارداد است. زمانی که حساسیتهایی در ایران ایجاد شد، مقامات انگلیسی به رویتر توصیه کردند «سرکیسه را شل کند». در صحنهی پایانی، ناصرالدینشاه با رضایت از دریافت رشوه میگوید: «این اولین پولی است که یک فرنگی بدون جنگ و خونریزی به ما داد!»
حیرت حتی برای انگلیسیها
ابعاد خیانت در این قرارداد به حدی بود که حتی روزنامه «تایمز» لندن نوشت: «امتیازاتی که ایرانیها دادند آنقدر وسیع است که اگر هر جای دیگری جز ایران بود، باورکردنی نبود.» حتی دولت بریتانیا نیز در مکاتبات محرمانه حاضر به پذیرش مسئولیت کامل این قرارداد نشد.
محمد طوافی
ارسال دیدگاه