هوش مصنوعی معلم تازهنفس آموزش حقوق به دانشآموزان
تهران (پانا) - در روزگاری که دانشآموزان بخش قابلتوجهی از زمان خود را در فضای مجازی سپری میکنند، آموزش حقوق و آشنایی با قوانین نباید به کلاسهای درس و کتابهای درسی محدود بماند.
در دنیای امروز، دانستن حقوق و تکالیف قانونی دیگر محدود به دانشجویان رشته حقوق، وکلا و فعالان دستگاه قضایی نیست. هر شهروندی، از نخستین سالهای زندگی اجتماعی خود، به آگاهیهای حقوقی نیاز دارد؛ آگاهیهایی که میتوانند از بروز بسیاری از آسیبها، سوءاستفادهها و حتی شکلگیری پروندههای قضایی پیشگیری کنند. در این میان، دانشآموزان بهعنوان بخش مهمی از جامعه، بیش از گذشته به آموزشهای حقوقی متناسب با سن و شرایط زندگی خود نیاز دارند.
گسترش استفاده از تلفنهای هوشمند، شبکههای اجتماعی و بسترهای آموزش مجازی، فرصت تازهای برای انتقال این آگاهیها فراهم کرده است. امروز میتوان مفاهیم حقوقی را از طریق ویدئوهای آموزشی کوتاه، کلاسهای مجازی، محتوای تعاملی و برنامههای هوشمند به زبانی ساده و قابل فهم در اختیار دانشآموزان قرار داد؛ ظرفیتی که اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند آموزش حقوق را از یک موضوع تخصصی و محدود به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که به اسناد بالادستی کشور توجه کنیم. اصل سوم قانون اساسی، دولت را موظف به افزایش سطح آگاهیهای عمومی در زمینههای مختلف کرده است. همچنین اصل سیام بر فراهم کردن امکانات آموزش و پرورش رایگان تأکید دارد. این اصول نشان میدهند که دسترسی به آموزش و افزایش آگاهی عمومی، صرفاً یک انتخاب آموزشی نیست، بلکه از مسئولیتهای اساسی نظام حکمرانی به شمار میرود.
ضرورت آشنایی دانش آموزان از حقوق خود و شیوه های گزارش آسیب و مسیرهای قانونی
از سوی دیگر، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب سال ۱۳۹۹، چارچوب مهمی برای صیانت از حقوق این گروه سنی فراهم کرده است. آشنایی دانشآموزان با حقوق خود، شناخت مصادیق سوءاستفاده، آگاهی از شیوههای گزارش آسیب و شناخت مسیرهای قانونی دریافت حمایت، میتواند در تحقق اهداف حمایتی این قانون مؤثر باشد.
در کنار این قوانین، مصوبه ایجاد مدرسه مجازی شورای عالی آموزش و پرورش در جلسه ۱۰۲۵ مورخ اول اسفندماه ۱۴۰۱ و اساسنامه مدرسه مجازی مصوب جلسه ۱۰۵۸ این شورا در پنجم خردادماه ۱۴۰۴، ظرفیت استفاده هدفمند از فناوریهای نوین را در نظام آموزشی کشور مورد توجه قرار دادهاند. در اساسنامه جدید، موضوعاتی مانند شخصیسازی آموزش، ارتباط تعاملی، انعطافپذیری در زمان و مکان و دسترسی برابر به فرصتهای آموزشی مورد تأکید قرار گرفته است. این رویکرد میتواند زمینه مناسبی برای طراحی دورههای مجازی آموزش حقوق دانشآموزی نیز فراهم کند. اما در این میان، نمیتوان از نقش هوش مصنوعی غافل شد.
هوش مصنوعی این امکان را ایجاد کرده است که دانشآموزان بتوانند پرسشهای حقوقی خود را به زبان ساده مطرح کنند و پاسخهایی متناسب با سطح درک و نیاز آموزشی خود دریافت کنند. برای مثال، دانشآموزی که با تهدید در فضای مجازی مواجه شده، میتواند با استفاده از ابزارهای هوشمند درباره مفهوم تهدید، راههای مستندسازی و مسیرهای قانونی دریافت کمک اطلاعات اولیه کسب کند. همچنین میتوان از این فناوری برای شبیهسازی موقعیتهای حقوقی، طراحی آزمونهای تعاملی، آموزش حقوق شهروندی و آشنایی با مسئولیتهای قانونی در فضای مجازی استفاده کرد.
اهمیت این ظرفیت در تحولات تقنینی اخیر نیز قابل مشاهده است. قانون ملی توسعه هوش مصنوعی که در ۲۸ مردادماه ۱۴۰۵ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و در چهارم شهریورماه همان سال به تأیید شورای نگهبان رسید، در ماده ۸ به موضوع بازنگری سرفصلهای آموزشی متناسب با تحولات هوش مصنوعی و بهروزرسانی دستورالعملهای آموزشی و ارزیابی در نظام آموزشوپرورش و آموزش عالی پرداخته است. این قانون نشان میدهد که بهرهگیری از هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک پیشنهاد فناورانه نیست و به یکی از موضوعات مورد توجه قانونگذار در نظام آموزشی کشور تبدیل شده است.
با این حال، استفاده از هوش مصنوعی در آموزش حقوقی باید با ملاحظات جدی همراه باشد. پاسخهای این فناوری همیشه دقیق و منطبق با آخرین قوانین و مقررات نیستند و نمیتوان آن را جایگزین وکیل، مشاور حقوقی یا مرجع قضایی دانست. بنابراین، محتوای حقوقی تولیدشده با کمک هوش مصنوعی باید از سوی متخصصان حقوقی بررسی و اعتبارسنجی شود. همچنین حفاظت از اطلاعات شخصی دانشآموزان، رعایت حریم خصوصی و آموزش شیوه صحیح استفاده از ابزارهای هوشمند باید در اولویت قرار گیرد.
تاکید شورای عالی فضای مجازی بر صیانت از کودکان و نوجوانان
در همین راستا، سند صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی مصوب شورای عالی فضای مجازی نیز بر ضرورت فراهم کردن شرایط استفاده مفید، سالم و ایمن کودکان و نوجوانان از فضای مجازی و مراقبت از آنان در برابر آسیبهای این محیط تأکید دارد.
واقعیت این است که آموزش حقوقی نباید تنها پس از وقوع یک آسیب یا شکلگیری اختلاف آغاز شود. دانشآموز باید پیش از مواجهه با تهدید، آزار اینترنتی، نقض حریم خصوصی، انتشار تصاویر بدون رضایت یا سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، با حقوق و مسئولیتهای خود آشنا شده باشد.
از این منظر، پیشنهاد میشود آموزشوپرورش با همکاری حقوقدانان، کانونهای وکلا، قوه قضاییه و متخصصان فناوری، مجموعهای از دورههای مجازی سواد حقوقی متناسب با گروههای سنی مختلف طراحی کند. ایجاد دستیارهای هوشمند آموزشی با محتوای حقوقی تأییدشده، تولید محتوای چندرسانهای و راهاندازی بخش پرسش و پاسخ حقوقی در بسترهای آموزشی مورد تأیید نیز میتواند بخشی از این برنامه باشد.
در نهایت، باید پذیرفت که آینده آموزش حقوقی تنها در حفظ کردن مواد قانونی خلاصه نمیشود؛ بلکه در توانایی شناخت حق، تشخیص موقعیتهای پرخطر و آگاهی از مسیرهای قانونی برای دفاع از حقوق فردی و اجتماعی معنا پیدا میکند. هوش مصنوعی و آموزش مجازی، در صورت استفاده مسئولانه و نظارت تخصصی، میتوانند این مسیر را هموارتر کنند.
شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار آموزش مهارتهای علمی و فناوری به دانشآموزان، سواد حقوقی نیز به یکی از ارکان جدی آموزش نسل جدید تبدیل شود؛ نسلی که نهتنها با فناوری آشناست، بلکه حقوق خود و دیگران را نیز میشناسد
ارسال دیدگاه