پانا از اقدامات تمامی ارگانها در برگزاری پیادهروی جاماندگان اربعین گزارش میدهد
همافزایی دستگاههای خدمترسان در مراسم جاماندگان اربعین ۱۴۰۵
تهران (پانا) - هر سال همزمان با فرارسیدن اربعین حسینی، میلیونها عاشق اباعبدالله الحسین (ع) راهی کربلا میشوند؛ اما بسیاری از مردم به دلایل مختلف امکان حضور در این سفر معنوی را ندارند. آیین «جاماندگان اربعین» در تهران طی سالهای اخیر به یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی کشور تبدیل شده و اکنون تنها یک مراسم آیینی نیست، بلکه نمونهای از مدیریت یک رویداد بزرگ شهری با مشارکت دهها دستگاه اجرایی، امدادی، خدماتی و انتظامی به شمار میرود.
در اربعین ۱۴۰۵ نیز همانند سالهای گذشته، شهرداری تهران، سازمان اورژانس، جمعیت هلال احمر، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی و فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) با برنامهریزی گسترده، مسئولیت بخشهای مختلف این رویداد را بر عهده گرفتهاند؛ از نظافت و آمادهسازی مسیر گرفته تا امدادرسانی، تأمین امنیت، مدیریت ترافیک و پیشگیری از حوادث.
در نگاه نخست، آنچه زائران مشاهده میکنند، مسیری آماده، موکبهای خدمترسان، امنیت مناسب و حضور نیروهای امدادی است؛ اما پشت این صحنه، هزاران نیروی انسانی، صدها دستگاه عملیاتی و ساعتها برنامهریزی قرار دارد که سبب میشود مراسمی با حضور صدها هزار نفر بدون اختلال جدی برگزار شود.
مدیریت شهری؛ ستون اصلی خدماترسانی
شهرداری تهران در سالهای اخیر تلاش کرده است نقش خود را از یک نهاد صرفاً خدماتی فراتر ببرد و به محور هماهنگی خدمات شهری در مناسبتهای بزرگ مذهبی تبدیل شود. مراسم جاماندگان اربعین نیز از جمله رویدادهایی است که بخش عمده زیرساخت اجرایی آن بر دوش مدیریت شهری قرار دارد.
آمادهسازی کامل مسیر پیادهروی، استقرار موکبهای مردمی، خدمات نظافت، شستوشوی معابر، تأمین آب آشامیدنی، جانمایی سرویسهای بهداشتی سیار، نصب مخازن پسماند، مدیریت پسماند خشک و تر، ساماندهی فضای سبز مسیر و خدمات حملونقل تنها بخشی از مأموریتهای شهرداری در این مراسم است. همچنین سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران با اجرای برنامههای فرهنگی، آیینی و هنری تلاش میکند فضای معنوی مراسم را تقویت کند.
یکی از ویژگیهای قابل توجه مدیریت شهری در اربعین امسال، استفاده از تجربه خدمترسانی در عراق برای ارتقای کیفیت خدمات در مراسم جاماندگان است. بخشی از نیروهای خدمات شهری که در ایام اربعین در نجف و کربلا فعالیت دارند، تجربیات خود را در حوزه مدیریت جمعیت، پاکیزگی مسیر و ساماندهی موکبها به مجموعههای داخلی منتقل کردهاند.
پسماند؛ خدمتی که کمتر دیده میشود
اگرچه زائران بیشتر خدمات فرهنگی و رفاهی را مشاهده میکنند، اما یکی از مهمترین عملیاتهای پشت صحنه مراسم، مدیریت پسماند است.
در چنین رویدادی حجم بسیار زیادی از ظروف یکبار مصرف، بطریهای آب، لیوانها، بستهبندی مواد غذایی و سایر پسماندها تولید میشود. در صورت نبود برنامهریزی مناسب، این حجم از زباله میتواند در مدت کوتاهی مسیر چندین کیلومتری مراسم را با مشکل مواجه کند.
بر همین اساس، سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران علاوه بر استقرار نیروهای خدماتی، ماشینآلات مکانیزه و مخازن متعدد، عملیات رفتوروب مستمر را در طول مسیر اجرا میکند تا همزمان با حرکت جمعیت، پاکیزگی معابر نیز حفظ شود.
این تجربه تنها محدود به تهران نیست؛ چرا که امسال نیز نیروهای داوطلب مدیریت پسماند شهرداری تهران در مسیر نجف تا کربلا حضور یافتهاند و مسئولیت پاکیزگی بخشی از مسیر پیادهروی اربعین را بر عهده گرفتهاند؛ اقدامی که نشان میدهد مدیریت شهری تلاش دارد تجربه موفق اربعین عراق را به مدیریت مراسم داخلی نیز منتقل کند.
اورژانس؛ ثانیههایی که سرنوشتساز است
هیچ رویداد بزرگ مردمی بدون آمادگی کامل نظام سلامت قابل برگزاری نیست. گرمای هوا، ازدحام جمعیت، بیماریهای زمینهای سالمندان، افت فشار، گرمازدگی و حوادث احتمالی موجب شده است اورژانس کشور یکی از مهمترین نقشها را در مراسم جاماندگان اربعین بر عهده داشته باشد.
بر اساس برنامهریزی انجامشده، صدها نیروی عملیاتی، آمبولانس، موتورلانس، اتوبوسآمبولانس و تیمهای واکنش سریع در نقاط مختلف مسیر مستقر شدهاند تا در کوتاهترین زمان ممکن به بیماران و مصدومان احتمالی خدمات ارائه دهند.
نکته مهم این است که در سالهای اخیر رویکرد اورژانس تنها درمان حادثه نیست؛ بلکه پیشگیری نیز به بخش مهمی از مأموریت این سازمان تبدیل شده است. اطلاعرسانی درباره نوشیدن آب کافی، پرهیز از حضور طولانی در گرمای شدید، استفاده از کلاه و لباس مناسب و مراقبت از سالمندان و کودکان از جمله توصیههایی است که پیش از آغاز مراسم به شهروندان ارائه میشود.
هلال احمر؛ امدادرسانی بر پایه آمادگی و آموزش
در کنار خدمات درمانی اورژانس، جمعیت هلال احمر نیز یکی از ارکان اصلی پوشش امدادی مراسم جاماندگان اربعین است. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که در اجتماعات چندصدهزار نفری، صرف حضور نیروهای امدادی کافی نیست و آنچه اهمیت بیشتری دارد، سرعت واکنش، جانمایی مناسب پایگاهها و آموزش عمومی شهروندان است.
به همین دلیل، هلال احمر علاوه بر استقرار نیروهای امداد و نجات، تیمهای درمانی و داوطلبان، آموزشهای عمومی درباره پیشگیری از گرمازدگی، کمآبی بدن، مراقبت از سالمندان، کودکان و بیماران زمینهای را نیز در دستور کار قرار داده است. بسیاری از نیروهای داوطلب این جمعیت که تجربه حضور در مسیر نجف تا کربلا را دارند، در مراسم جاماندگان اربعین نیز بهکار گرفته شدهاند تا از این تجربه عملی برای افزایش کیفیت خدمات استفاده شود.
از سوی دیگر، آمادهباش تیمهای واکنش سریع هلال احمر این امکان را فراهم میکند که در صورت وقوع حادثه، عملیات امدادرسانی بدون اتلاف وقت آغاز شود. استقرار خودروهای امدادی، تجهیزات کمکهای اولیه، برانکاردها و نیروهای آموزشدیده در طول مسیر، بخشی از این برنامهریزی است.
در سالهای اخیر، هلال احمر تلاش کرده است نقش خود را از یک مجموعه صرفاً امدادی فراتر ببرد و با مشارکت در آموزشهای همگانی، تابآوری اجتماعی را نیز افزایش دهد. توصیههای بهداشتی، آموزش کمکهای اولیه و راهنمایی زائران از جمله اقداماتی است که در کنار امدادرسانی مستقیم انجام میشود.
آتشنشانی؛ آماده برای حادثهای که شاید هرگز رخ ندهد
شاید حضور آتشنشانان در مراسم جاماندگان اربعین کمتر از سایر دستگاهها به چشم بیاید، اما یکی از مهمترین اصول مدیریت بحران، آمادگی برای رخدادهایی است که احتمال وقوع آنها اندک، اما پیامدهایشان بسیار سنگین است.
به همین دلیل، سازمان آتشنشانی و خدمات ایمنی تهران هر سال با استقرار نیروهای عملیاتی، خودروهای اطفای حریق، تجهیزات امداد و نجات و گروههای فرماندهی در نقاط حساس مسیر، آمادگی کامل خود را برای مقابله با هرگونه حادثه احتمالی حفظ میکند.
موکبهای پذیرایی، تجهیزات پختوپز، استفاده از سیلندرهای گاز، کابلکشیهای موقت، ازدحام جمعیت و گرمای هوا از جمله عواملی هستند که میتوانند احتمال بروز حادثه را افزایش دهند. از این رو، بازدیدهای ایمنی پیش از آغاز مراسم، ارائه توصیههای لازم به مسئولان موکبها، بررسی تجهیزات گرمایشی و پختوپز، کنترل مسیرهای خروج اضطراری و استقرار خودروهای امدادی در نقاط مختلف، از جمله وظایف این سازمان به شمار میرود.
کارشناسان مدیریت بحران معتقدند موفقیت آتشنشانی زمانی است که هیچ حادثهای رخ ندهد؛ زیرا بخش مهمی از مأموریت این سازمان بر پایه پیشگیری استوار است، نه صرفاً واکنش پس از وقوع حادثه.
فراجا؛ مدیریت امنیت و روانسازی تردد
برگزاری مراسمی با حضور صدها هزار نفر، بدون برنامهریزی دقیق انتظامی و ترافیکی امکانپذیر نیست. در چنین شرایطی، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (فراجا) مسئولیت تأمین امنیت، مدیریت جمعیت، کنترل ترافیک و حفظ نظم عمومی را بر عهده دارد.
پلیس راهور با اجرای طرحهای ویژه ترافیکی، مسیرهای منتهی به محل برگزاری مراسم را مدیریت کرده و با هدایت خودروها به پارکینگهای تعیینشده، تلاش میکند از ایجاد گرههای ترافیکی جلوگیری کند. همچنین نیروهای انتظامی با حضور مستمر در طول مسیر، امنیت شرکتکنندگان را تأمین کرده و با پیشگیری از جرائم احتمالی، زمینه برگزاری آرام مراسم را فراهم میکنند.
یکی از موضوعات مهم در سالهای اخیر، استفاده از سامانههای هوشمند، دوربینهای نظارتی و ارتباط برخط میان واحدهای عملیاتی است. این اقدامات باعث شده است تصمیمگیری در شرایط اضطراری با سرعت بیشتری انجام شود و هماهنگی میان پلیس، اورژانس، هلال احمر و شهرداری افزایش یابد.
علاوه بر این، پلیس با اطلاعرسانی عمومی درباره مسیرهای دسترسی، محدودیتهای ترافیکی، محلهای توقف خودرو و توصیههای انتظامی، تلاش میکند مشارکت شهروندان را در اجرای بهتر مراسم جلب کند.
هماهنگی میان دستگاهها؛ رمز موفقیت یک رویداد بزرگ
اگرچه هر یک از دستگاههای اجرایی وظایف مشخصی بر عهده دارند، اما آنچه کیفیت برگزاری مراسم جاماندگان اربعین را تعیین میکند، میزان هماهنگی میان این مجموعههاست.
شهرداری بدون حضور نیروهای انتظامی نمیتواند مدیریت جمعیت را بهخوبی انجام دهد. اورژانس بدون مسیرهای باز و روان امکان انتقال سریع بیماران را ندارد. هلال احمر بدون هماهنگی با مراکز درمانی نمیتواند امدادرسانی مؤثر ارائه دهد و آتشنشانی نیز برای واکنش سریع نیازمند همکاری سایر دستگاههاست.
به همین دلیل، تشکیل قرارگاههای مشترک، برگزاری جلسات هماهنگی، تدوین سناریوهای مدیریت بحران و تقسیم دقیق مسئولیتها، از مهمترین اقدامات پیش از آغاز مراسم به شمار میرود. این هماهنگی موجب میشود که در صورت بروز هرگونه حادثه، تصمیمگیری و اقدام عملیاتی بدون وقفه انجام شود.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که هرچه ارتباط میان دستگاههای خدماتی، امدادی و انتظامی منسجمتر باشد، رضایت شهروندان افزایش یافته و کیفیت خدماترسانی ارتقا پیدا میکند. این الگوی همکاری بینبخشی، امروز به یکی از نقاط قوت مدیریت مراسمهای بزرگ مذهبی در کشور تبدیل شده است.
مشارکت مردمی؛ حلقه مکمل خدمات دستگاههای اجرایی
اگرچه بخش عمده مسئولیت برنامهریزی و اجرای مراسم جاماندگان اربعین بر عهده دستگاههای اجرایی است، اما بدون مشارکت مردم، هیئتهای مذهبی، گروههای جهادی و خادمان داوطلب، ارائه چنین حجم گستردهای از خدمات امکانپذیر نخواهد بود.
هزاران نفر از شهروندان در قالب موکبهای مردمی، هیئتهای مذهبی و گروههای داوطلب، مسئولیت پذیرایی، توزیع آب آشامیدنی، ارائه خدمات فرهنگی، راهنمایی زائران و کمک به سالمندان و افراد کمتوان را بر عهده دارند. این مشارکت مردمی علاوه بر کاهش فشار بر دستگاههای اجرایی، جلوهای از سرمایه اجتماعی و فرهنگ همدلی در جامعه ایرانی را به نمایش میگذارد.
در سالهای اخیر نیز تلاش شده است فعالیت موکبها با هماهنگی بیشتر میان شهرداری، نیروهای امدادی و نهادهای انتظامی انجام شود تا علاوه بر حفظ کیفیت خدمات، مسائل مربوط به ایمنی، بهداشت و مدیریت جمعیت نیز بهصورت دقیق رعایت شود.
مدیریت یک کلانرویداد شهری
کارشناسان مدیریت بحران معتقدند مراسم جاماندگان اربعین تنها یک اجتماع مذهبی نیست؛ بلکه نمونهای از مدیریت یک «کلانرویداد شهری» محسوب میشود؛ رویدادی که نیازمند برنامهریزی چندلایه، هماهنگی میان دستگاهها، مدیریت منابع انسانی، استفاده از تجهیزات تخصصی و اطلاعرسانی مستمر است.
در چنین رویدادهایی، هر دستگاه بخشی از یک زنجیره خدمترسانی را تشکیل میدهد. اگر تنها یکی از این حلقهها با اختلال مواجه شود، ممکن است کل فرآیند تحت تأثیر قرار گیرد. از این منظر، موفقیت مراسم تنها به عملکرد یک سازمان وابسته نیست، بلکه حاصل تعامل و هماهنگی میان مجموعهای از دستگاههای خدماتی، امدادی، انتظامی و فرهنگی است.
تجربه برگزاری مراسم جاماندگان اربعین در سالهای گذشته نشان داده است که استفاده از فناوریهای نوین، سامانههای ارتباطی یکپارچه، پایش لحظهای جمعیت، استقرار نیروهای عملیاتی در نقاط حساس و برگزاری مانورهای آمادگی، نقش مهمی در کاهش مخاطرات و افزایش کیفیت خدمات دارد. این تجربیات میتواند در مدیریت سایر تجمعات بزرگ ملی و مذهبی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
ضرورت توسعه خدمات هوشمند
یکی از محورهایی که میتواند کیفیت برگزاری این مراسم را در سالهای آینده ارتقا دهد، توسعه خدمات هوشمند است. بهرهگیری از سامانههای اطلاعرسانی برخط، اپلیکیشنهای راهنمای مسیر، نمایش لحظهای وضعیت ترافیک، معرفی نزدیکترین پایگاههای امدادی و درمانی، اطلاعرسانی درباره محدودیتهای تردد و حتی استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل تراکم جمعیت، از جمله اقداماتی است که در بسیاری از رویدادهای بزرگ جهان تجربه شده و میتواند در مراسم جاماندگان اربعین نیز مورد توجه قرار گیرد.
همچنین توسعه آموزشهای عمومی پیش از مراسم، فرهنگسازی برای کاهش تولید پسماند، استفاده از ظروف سازگار با محیط زیست، رعایت توصیههای بهداشتی و همکاری شهروندان با نیروهای خدماتی، از دیگر موضوعاتی است که میتواند به ارتقای کیفیت خدمات کمک کند.
اربعین؛ جلوهای از همافزایی ملی
بررسی اقدامات دستگاههای مختلف در مراسم جاماندگان اربعین ۱۴۰۵ نشان میدهد که موفقیت این رویداد فقط به حضور گسترده مردم وابسته نیست، بلکه حاصل برنامهریزی منسجم و همکاری میان مجموعهای از نهادهای اجرایی، امدادی، خدماتی و انتظامی است.
شهرداری تهران با آمادهسازی مسیر، نظافت، مدیریت پسماند، خدمات حملونقل و پشتیبانی موکبها، زیرساخت برگزاری مراسم را فراهم میکند. اورژانس کشور و جمعیت هلال احمر با استقرار نیروهای تخصصی، آمبولانسها، موتورلانسها و تیمهای امدادی، امنیت سلامت شرکتکنندگان را تضمین میکنند. سازمان آتشنشانی با رویکرد پیشگیرانه، ایمنی مسیر و موکبها را پایش میکند و فراجا نیز با مدیریت ترافیک، تأمین امنیت و ساماندهی جمعیت، زمینه برگزاری آرام و منظم این اجتماع بزرگ را فراهم میسازد.
در کنار این دستگاهها، حضور هزاران نیروی داوطلب، خادمان موکبها، گروههای جهادی و شهروندان مسئولیتپذیر، نشان میدهد که فرهنگ خدمترسانی در اربعین تنها به نهادهای دولتی محدود نمیشود، بلکه به یک مشارکت اجتماعی گسترده تبدیل شده است.
مراسم جاماندگان اربعین امروز فراتر از یک آیین مذهبی، به الگویی از مدیریت مشارکتی، همافزایی بین دستگاهی و خدمترسانی عمومی تبدیل شده است؛ الگویی که در آن هر سازمان، بخشی از مسئولیت را بر عهده میگیرد و در نهایت، نتیجه این همکاری، برگزاری مراسمی ایمن، منظم و در شأن ارادتمندان حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه