کاهش ۸.۸ درصدی ازدواج در سال ۱۴۰۴/ اثرگذاری جنگ بر ازدواج و فرزندآوری

مرضیه وحید دستجردی صبح امروز در همایش روز ملی جمعیت، با قدردانی از همکاری دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و فعالان حوزه فرهنگ و جمعیت، اظهار کرد: به دلیل شرایط کشور، امسال برنامه‌های روز ملی جمعیت به صورت مجازی برگزار شد.

وی با اشاره به برگزاری دو رویداد مهم در حوزه جمعیت افزود: روز ملی جمعیت در ۳۰ اردیبهشت‌ماه برگزار می‌شود و در ۲۴ آبان نیز «جایزه ملی جمعیت» همزمان با سالروز ابلاغ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت برگزار خواهد شد.

دبیر ستاد ملی جمعیت در ادامه با گرامی‌داشت یاد شهدا و فرماندهان کشور که در جنگ تحمیلی سوم به شهادت رسیدند، گفت: مسئله جمعیت از موضوعات بسیار مهم و راهبردی کشور است و مقام معظم رهبری بارها بر اهمیت آن تأکید کرده‌اند. در سال ۱۴۰۴ دو جنگ تحمیلی داشتیم که هیچ کسی نمی‌تواند منکر تأثیر جنگ بر ازدواج و فرزندآوری شود. وقتی ازدواج کم صورت گیرد فرزندآوری نیز کم خواهد شد

محورهای اصلی سیاست‌های کلی جمعیت

وحید دستجردی با اشاره به سیاست‌های کلی جمعیت ابلاغی از سوی رهبر معظم انقلاب اظهار کرد: افزایش نرخ باروری به بالاتر از سطح جانشینی، تحکیم بنیان خانواده، ترویج سبک زندگی اسلامی ایرانی، مدیریت مهاجرت، توزیع متوازن جمعیت و رفع موانع ازدواج از جمله محورهای اصلی این سیاست‌هاست.

وی با بیان اینکه مولفه‌های موثری برای جمعیت وجود دارد. مهمترین پیشران‌های ازدواج و فرزندآوری، امید به آینده و سپس اشتغال پایدار و مسکن است، اظهار کرد: در قانون خانواده و جوانی جمعیت به مجردین در سطح باروری و متاهلین بدون فرزند، فاصله بین ازدواج و فرزند اول که در کشور ما حدود ۴.۵ تا ۵ سال است، پرداخته نشده است. همچنین به فاصله گذاری بین فرزندان که حدود ۶ سال است، سالمندی و کمبود نیروی کار و جمعیت مولد پرداخته نشده است. 

وی با ارائه آماری از وضعیت ازدواج در کشور گفت: بیشترین تعداد ازدواج در سال ۱۳۸۹ با ۸۹۱ هزار و ۶۲۷ مورد ثبت شد، بر اساس آمارها، ۴۳۱ هزار و ۲۱ مورد رخداد ازدواج در سال ۱۴۰۴ ثبت شده که نسبت به سال قبل ۸.۸ درصد کاهش داشته‌ایم. در کل نسبت به سال ۸۹ کاهش ۵۰ درصدی در میزان ازدواج‌ها داشته‌ایم. 

میانگین سنی ازدواج زنان و مردان

دبیر ستاد ملی جمعیت ادامه داد: کاهش ازدواج به طور طبیعی بر میزان فرزندآوری نیز تأثیر می‌گذارد. اکنون میانگین سن ازدواج برای زنان در نخستین ازدواج حدود ۲۴.۱ سال و برای مردان حدود ۲۸.۲ سال است که نشان‌دهنده افزایش سن ازدواج در کشور است.

روند سالمندی جمعیت در ایران

وی با اشاره به روند سالمندی جمعیت کشور گفت: در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۲.۶ درصد جمعیت ایران سالمند بودند، اما در صورت ادامه روند فعلی، تا سال ۱۴۳۰ این رقم به حدود ۳۲ درصد خواهد رسید و ایران به یکی از سالمندترین کشورهای منطقه تبدیل می‌شود.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به وضعیت نرخ باروری در کشور گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد ایران اکنون در میان کشورهایی قرار دارد که نرخ باروری پایینی دارند و اگر این نرخ بین ۱.۳ تا ۱.۵ باقی بماند، خروج از وضعیت کاهش جمعیت بسیار دشوار و زمان‌بر خواهد بود.

وحید دستجردی با اشاره به پیش‌بینی‌های جمعیتی افزود: بر اساس برخی برآوردهای بین‌المللی، در صورت ادامه روند فعلی، جمعیت ایران در دهه‌های آینده با کاهش جدی مواجه خواهد شد و این مسئله می‌تواند آثار اقتصادی، اجتماعی و امنیتی قابل توجهی به همراه داشته باشد.

دبیر ستاد ملی جمعیت در ادامه میانگین سن ازدواج برای زنان در سال ۱۴۰۴ برای بار اول را ۲۴.۱ سال و برای مردان ۲۸.۲ سال اعلام کرد گفت: اگر نرخ باروری کل بین ۱.۵ تا ۱.۳ فرزند باشد جزو خیلی پایین‌هاست؛ ایران هنوز به درجه پایین‌ترین سطح یعنی کمتر از ۱.۳ فرزند نرسیده‌ایم و هر چقدر پایین تر برویم خارج شدن از این وضعیت سخت‌تر و دشوارتر خواهد شد. براساس تحقیقات، با این فرمانی که جلو می‌رویم در سال ۲۱۰۰ میلادی، ۳۱ میلیون جمعیت خواهیم داشت و جمعیت آنقدر کوچک خواهد شد که از صحنه جغرافیایی دنیا حذف می‌شویم. اگر بتوانیم وضعیت را ارتقاء داده و نرخ باروری را به ۱.۹ برسانیم، در ۷۵ سال آینده ۶۲ میلیون نفر جمعیت خواهیم داشت.

وی با اشاره به آمار تولد فرزندان گفت: در سال‌های اخیر سهم تولد فرزند اول و دوم بیشترین تأثیر را در نرخ باروری داشته است. اکنون حدود ۷۲ درصد تولدها در کشور مربوط به فرزند اول و دوم است و سهم فرزند سوم حدود ۱۸ درصد است، بنابراین سیاست‌های حمایتی باید به گونه‌ای طراحی شود که زوج‌ها برای داشتن فرزند اول و دوم با مانع اقتصادی و اجتماعی مواجه نشوند.

وحید دستجردی در ادامه به ترکیب تولد فرزندان در کشور اشاره کرد و گفت: در سال ۱۴۰۳ تعداد تولد فرزند اول ۳۴۸ هزار و ۱۷۶ مورد بوده که در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۲۰ هزار مورد رسیده است. همچنین تولد فرزند دوم در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۵۵ هزار مورد و در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۱۲ هزار مورد ثبت شده است.

وی افزود: درخصوص تولد فرزند سوم نیز آمارها نشان می‌دهد در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۸۱ هزار و ۴۲۲ مورد تولد ثبت شده، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۶۴ هزار مورد کاهش یافته است که نشان‌دهنده روند کاهشی در تولد فرزند سوم است.

به گفته وحید دستجردی، براساس پیش بینی سازمان بهداشت جهانی برای ایران، با وضعیت فعلی، در سال ۱۴۱۹ نرخ جمعیت منفی شده و تعداد مرگ‌ها بر ولادت‌ها پیشی می‌گیرد.

تمرکز سیاست‌های حمایتی باید بر تسهیل ازدواج و تولد فرزند اول و دوم باشد

دبیر ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد تمرکز سیاست‌های حمایتی باید بر تسهیل ازدواج و تولد فرزند اول و دوم باشد، زیرا این دو بیشترین تأثیر را در افزایش نرخ باروری دارند.

۷۵ درصد جوانان شرایط اقتصادی را در فرزندآوری دخیل می‌دانند

وی همچنین به نتایج برخی پیمایش‌های ملی اشاره کرد و گفت: میانگین تعداد فرزندان ایده‌آل از نظر مردم ایران همچنان بیش از دو فرزند است، اما مشکلات اقتصادی و شرایط اجتماعی از مهم‌ترین عوامل کاهش تمایل به فرزندآوری محسوب می‌شود.

وحید دستجردی میانگین تعداد ایده آل فرزندان از نظر ایرانی‌ها را ۲.۵ فرزند عنوان کرد و گفت: اما چرا نرخ کمتر از ۱.۵ فرزند است؟ این موضوع به دلیل موانع بر سر راه ازدواج و فرزندآوری است. براساس پیمایش انجام شده با نظارت وزارت فرهنگ و ارشاد، دیدگاه جوانان را درباره عوامل موثر بر تمایل به فرزندآوری را پرسیدند. ۷۵ درصد شرایط اقتصادی را دخیل دانستند و گفتند اگر شرایط اقتصادی مساعد باشد فرزندآوری داریم.

دبیر ستاد ملی جمعیت نقش فرهنگ و هنر را در اصلاح نگرش‌های جمعیتی بسیار مهم دانست و گفت: تولید فیلم، سریال، مستند، انیمیشن، مسابقات و کمپین‌های فرهنگی می‌تواند نقش مؤثری در ترویج فرهنگ ازدواج و فرزندآوری داشته باشد.

وی همچنین بر ضرورت حمایت از خانواده‌ها، ایجاد مهدهای کودک، تسهیل سازگاری کار و خانواده و افزایش مرخصی‌های مرتبط با فرزندآوری تأکید کرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به تسهیلات در نظر گرفته شده برای ازدواج و فرزندآوری گفت: مجلس شورای اسلامی ۴۷۰ هزار میلیارد تومان تسهیلات در قالب وام ازدواج و فرزندآوری تصویب کرده است که اجرای کامل آن می‌تواند نقش مهمی در حمایت از خانواده‌ها داشته باشد.

مشکلات زنان شاغل در دستگاه‌های اجرایی

وی با اشاره به برخی مشکلات زنان شاغل در دستگاه‌های اجرایی در زمینه استفاده از تسهیلات حمایتی فرزندآوری گفت: برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد در برخی دستگاه‌ها همکاری لازم برای حمایت از مادران صورت نمی‌گیرد که این موضوع باید مورد رسیدگی نهادهای نظارتی قرار گیرد.

دبیر ستاد ملی جمعیت همچنین به مراکز مراقبت از کودک در ادارات، هزینه‌های نگهداری از کودکان، مرخصی زایمان والدین تاکید کرد: پدران باید ۱۴ روز مرخصی در این زمینه داشته باشند. بسیاری از دستگاه‌ها آن را انجام نمی‌دهند. دورکاری خانم‌های باردار، ساعت شیردهی، حق اولاد و حق عائله‌مندی نیز مهم است.