پانا درباره پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در مدارس گزارش می‌دهد:
مدرسه چگونه به پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی کمک می‌کند؟
تهران (پانا) - مدرسه فقط محل آموزش نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین بسترهای پرورش مهارت‌های زندگی و تقویت تاب‌آوری دانش‌آموزان به شمار می‌رود. مسئولان حوزه آموزش و امور اجتماعی با تأکید بر ضرورت شناسایی به‌موقع آسیب‌ها، مهارت‌آموزی و همکاری خانواده و مدرسه، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی را نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و مشارکت نهادهای مختلف می‌دانند.
به گزارش پانا، تقویت تاب‌آوری در نوجوانان، فقط به آموزش راه‌های مقابله با مشکلات محدود نمی‌شود؛ بلکه به فراهم‌کردن محیطی امن برای یادگیری، تقویت مهارت‌های فردی و اجتماعی، شناسایی به‌موقع مسائل و همراهی خانواده و مدرسه نیاز دارد. در این میان، آموزش‌وپرورش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای اثرگذار در دوران شکل‌گیری شخصیت دانش‌آموزان، نقشی کلیدی در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بر عهده دارد.
سید محمد بطحایی، معاون وزیر کشور و رئیس سازمان امور اجتماعی، با تأکید بر اهمیت دوران کودکی، نوجوانی و جوانی در شکل‌گیری شخصیت و آینده افراد، آموزش‌وپرورش را یکی از نهادهای مهم در تقویت تاب‌آوری اجتماعی دانسته است. به اعتقاد وی، دانش و مهارت‌های لازم برای مواجهه با شرایط دشوار و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی باید از دوران دانش‌آموزی تقویت و نهادینه شوند.
مدرسه؛ نخستین بستر تقویت تاب‌آوری
بطحایی در گفت‌وگو با پانا، بر ضرورت رصد مستمر نشانه‌های بروز مسائل اجتماعی در محیط‌های آموزشی تأکید کرده و شناسایی سریع این نشانه‌ها و مداخله به‌موقع و علمی را از راه‌های جلوگیری از تداوم و گسترش آسیب‌ها دانسته است.
این نگاه نشان می‌دهد که نقش مدرسه در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، صرفاً به برگزاری کلاس‌ها و برنامه‌های مناسبتی محدود نمی‌شود بلکه مدرسه باید بتواند شرایطی فراهم کند که مسائل دانش‌آموزان به‌موقع دیده شوند و امکان دریافت حمایت و راهنمایی مناسب وجود داشته باشد.
در همین زمینه، سمیه‌سادات ابراهیمی، مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش‌وپرورش، بر ضرورت هم‌افزایی و توانمندسازی نیروهای تخصصی این حوزه تأکید کرده است.
وی در گردهمایی رؤسای ادارات امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی اعلام کرد که در سال گذشته، ۱۳ میلیون و ۸۸۰ هزار دانش‌آموز تحت غربالگری سلامت روان قرار گرفته‌اند و ۹۹ درصد مدارس کشور نیز در حوزه آسیب‌های اجتماعی رصد و پایش شده‌اند.
ابراهیمی همچنین توانمندسازی نیروهای تخصصی، ارتقای دانش و مهارت کارشناسان و استفاده از تجربه‌های استان‌ها را از الزامات بهبود فعالیت‌های تربیتی و مشاوره‌ای عنوان کرده است. این موضوع اهمیت حضور نیروهای آگاه و آموزش‌دیده در مدارس را برای شناسایی نیازهای دانش‌آموزان و پیگیری مسائل آنان نشان می‌دهد.
یادگیری مهارت؛ فراتر از آموزش کتاب‌های درسی
تقویت تاب‌آوری اجتماعی زمانی امکان‌پذیر است که دانش‌آموزان فرصت تجربه‌کردن، مشارکت و یادگیری مهارت‌های مختلف را داشته باشند. مدرسه‌ای که فقط بر انتقال محتوای درسی و ارزیابی نمره‌ای متمرکز باشد، نمی‌تواند همه ظرفیت‌های دانش‌آموزان را شناسایی و پرورش دهد.
مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش‌وپرورش، نیز با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه مدرسه، معتقد است عملکرد مدارس نباید صرفاً بر اساس تعداد برنامه‌های اجراشده سنجیده شود؛ بلکه کیفیت فرصت‌های یادگیری و تأثیر آن‌ها بر رشد علمی، مهارتی و تربیتی دانش‌آموزان اهمیت دارد.
او با اشاره به ضرورت عبور از نمره‌محوری و حرکت به سمت استعدادپروری، بر فراهم‌کردن فرصت‌های یادگیری متنوع و توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان تأکید کرده است.
آذرکیش همچنین توسعه فرهنگ کار گروهی، خلاقیت و مسئله‌محوری را از اهداف فعالیت‌هایی مانند جشنواره نوجوان خوارزمی دانسته و بر این نکته تأکید کرده است که دانش‌آموزان باید بتوانند مسائل واقعی پیرامون خود را شناسایی کنند و برای آن‌ها راهکار ارائه دهند.
چنین رویکردی می‌تواند زمینه تمرین مهارت‌هایی مانند همکاری، مسئولیت‌پذیری، تصمیم‌گیری و حل مسئله را در محیط مدرسه فراهم کند؛ مهارت‌هایی که در مواجهه آگاهانه با موقعیت‌های دشوار زندگی نیز اهمیت دارند.
پیشگیری از آسیب‌ها؛ از باور و رفتار تا آموزش
در کنار مهارت‌آموزی و فعالیت‌های مشاوره‌ای، توجه به ابعاد تربیتی و فرهنگی نیز در برنامه‌های پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی مطرح است. محمدرضا مسیب‌زاده، دبیر کمیسیون توسعه آموزش عمومی قرآن کشور، بر ارتباط فعالیت‌های قرآنی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تأکید کرده است.
او با اشاره به نقش آموزه‌های قرآنی در زندگی دانش‌آموزان، تقویت باورهای دینی و هماهنگی میان گفتار و رفتار مربیان و مسئولان را از موضوعات مؤثر در تربیت نسل آینده دانسته است. مسیب‌زاده همچنین بر ضرورت استمرار فعالیت‌های تربیتی تأکید کرده و معتقد است برنامه‌های کوچک اما پیوسته می‌توانند در نهادینه‌شدن مفاهیم تربیتی نقش داشته باشند.
این دیدگاه در کنار تأکید بر مهارت‌آموزی و خدمات مشاوره‌ای، نشان می‌دهد که پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی به مجموعه‌ای از اقدامات آموزشی، تربیتی و حمایتی نیاز دارد و نمی‌توان آن را به یک برنامه یا نهاد محدود کرد.
خانواده و مدرسه؛ دو ضلع مهم پیشگیری
در کنار مسئولیت مدرسه، همراهی خانواده و همکاری دستگاه‌های مسئول نیز در پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی اهمیت دارد. بطحایی از آمادگی استانداری‌ها برای پشتیبانی از برنامه‌های پیشگیرانه آموزش‌وپرورش خبر داد و به پانا گفت که این حمایت می‌تواند در زمینه تأمین منابع، امکانات و نیروی انسانی مورد نیاز برای مداخلات آموزشی و حمایتی انجام شود.
از سوی دیگر، برنامه‌های دوازدهمین هفته پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و مبارزه با اعتیاد نیز بر مشارکت خانواده و مدرسه تأکید دارد. این هفته با شعار «آگاهی و تاب‌آوری؛ خودمراقبتی، آینده روشن» از ۲۲ تا ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در مدارس کشور برگزار می‌شود.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، کارگاه‌های آموزشی با موضوعاتی مانند مهارت نه گفتن، تاب‌آوری، خودمراقبتی، آشنایی با آسیب‌های اجتماعی و راه‌های پیشگیری از رفتارهای پرخطر برگزار خواهد شد. همچنین ایستگاه‌های نشاط اجتماعی و مشاوره، فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ورزشی و معرفی ظرفیت‌های حمایتی به دانش‌آموزان و والدین در دستور کار قرار گرفته است.
در این برنامه‌ها، خط ملی نماد ۱۵۷۰ و ظرفیت‌های مشاوره‌ای آن نیز معرفی می‌شود و مشاوران و مربیان مدارس موظف‌اند دانش‌آموزان نیازمند حمایت تخصصی را شناسایی و به مراکز مشاوره ارجاع دهند.
تاب‌آوری؛ مهارتی که باید در زندگی روزمره تمرین شود
مجموع این دیدگاه‌ها و برنامه‌ها نشان می‌دهد که پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، فرایندی مستمر و چندبعدی است؛ فرایندی که از شناسایی به‌موقع مسائل و تقویت مهارت‌های دانش‌آموزان آغاز می‌شود و با همراهی خانواده، مدرسه و نهادهای حمایتی ادامه پیدا می‌کند.
تاب‌آوری زمانی از یک مفهوم آموزشی فراتر می‌رود که دانش‌آموز بتواند آن را در زندگی روزمره تجربه کند؛ در محیطی که فرصت یادگیری، مشارکت، گفت‌وگو و دریافت حمایت برای او فراهم باشد. از این منظر، مدرسه نه‌فقط محل آموزش درس‌ها، بلکه یکی از مهم‌ترین بسترهای آماده‌سازی نوجوانان برای مواجهه آگاهانه و مسئولانه با چالش‌های زندگی است.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه