روایت جنگهای تحمیلی دوم و سوم و شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی در کتابهای درسی/ تجلی ایران عزیز در پشت جلد کتابهای درسی
تهران (پانا) - همزمان با هفته دفاع مقدس، کتابهای درسی، مجموعهای از محتواهای متنوع و متناسب با دورههای تحصیلی را درباره دفاع مقدس، مقاومت و تجربه تاریخی ملت ایران در اختیار دانشآموزان قرار دادهاند؛ محتوایی که امسال با توجه به تحولات اخیر و تجربه جنگهای تحمیلی دوم و سوم، در کنار روایت هشت سال دفاع مقدس، با تولید محتواها و طراحیهای جدید در برخی کتابها و پشت جلد شماری از عناوین درسی همراه شده است.
دفاع مقدس به عنوان یکی از مهمترین مقاطع تاریخ معاصر ایران، سالهاست در قالبهای مختلف در کتابهای درسی بازتاب یافته است؛ اما در محتوای جدید کتابهای درسی، تلاش شده است مفاهیمی همچون ایستادگی، مقاومت، ایثار، مسئولیتپذیری، امنیت، دفاع از میهن و عزت ملی، متناسب با سن و اقتضائات تربیتی دانشآموزان، در قالبهای متنوع آموزشی، روایی و تصویری با تمرکز بر جنگهای تحمیلی دوم و سوم، شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی و شهدای مظلوم مدرسه شجره طیبه میناب ارائه شود.
ذکر این نکته ضروری است که در زمان وقوع جنگ تحمیلی سوم، تعداد قابلتوجهی از کتابهای درسی چاپسپاری شده بودند؛ از این رو، تلاش سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی معطوف به طراحی و روایت وقایع اخیر در کتابهایی شد که تا آن زمان برای چاپ و توزیع ارسال نشده بودند.
کتابهای درسی دوره ابتدایی
یکی از نمونههای قابل توجه این رویکرد، محتوای کتاب درسی هدیههای آسمان پایه پنجم است. در درس پانزدهم با عنوان «این داستان را دوبار باید خواند»، در صفحات ۱۰۶ تا ۱۱۵، موضوع دشمنیهای اسرائیل و آمریکا با ایران و شجاعت و تدابیر رهبر شهید انقلاب در مواجهه با دشمنان مورد توجه قرار گرفته و روایت شده است.
در کتاب درسی هدیههای آسمان پایه ششم نیز روایت مقاومت و دفاع در چند بخش دنبال شده است. نقطه اصلی در درس دوازدهم با عنوان «زنگ میناب» در صفحات ۷۲ تا ۷۹، روایتگر جنگ رمضان، شهادت رهبر معظم انقلاب و دانشآموزان میناب و رشادتهای نیروهای مسلح کشورمان است. در ادامه اشارات دیگری نیز در این کتاب شده است که از جمله میتوان به درس سوم با عنوان «سرور آزادگان»، در صفحه ۲۵، به سخنان رهبر شهید انقلاب درباره فرمایش امام حسین(ع) و ایستادگی در برابر یزید زمان، درس پنجم با عنوان «شتربان با ایمان» نیز تجمعات مردمی برای پاسداری از کشور و نظام اسلامی پس از جنگ رمضان، درس نهم با عنوان «دوران غیبت»، صفحه ۵۸، به شهادت رهبر انقلاب و انتخاب آیتالله سیدمجتبی خامنهای به عنوان رهبر ایران اسلامی و در ادامه، درس شانزدهم با عنوان «حماسهآفرینان جاویدان» در صفحات ۹۸ تا ۱۰۵، به شهدای جنگ رمضان و جنگ ۱۲روزه و شهدای ناو دنا، اشاره نمود.
کتابهای دوره متوسطه
در همین راستا یکی از اقدامات تحولی در ارتباط با کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم است. این تغییر اساسی با گذار از رویکردهای سنتی به سمت تبیین مفاهیم نوین و جنگهای نوین، منبعث از شرایط و نیازهای جدید و به ویژه جنگهای اخیر بازطراحی شده است. کتاب با تمرکز بر شناخت ماهیت تهدیدات امروزی، تلاش میکند دانشآموز را در برابر ابعاد جدید جنگهای پنهان و نظام سلطه آماده سازد. این کتاب با تکیه بر قدرت تصویر و متن، تلاش میکند مفهوم «نظام سلطه» را از یک اصطلاح انتزاعی، به یک درک ملموس در ذهن نوجوان تبدیل کند.
کتاب دارای سه فصل شامل فصل اول با عنوان «مفاهیم و ضرورت آمادگی دفاعی» با دروس تهدید چیست؟ و دشمن کیست؟ و موقعیت ایران و تهدیدهای آن؛ فصل دوم با عنوان «فرهنگ دفاعی ما» با دروس روایت فتح، باید برخاست و رویارویی قدرتها؛ فصل سوم با عنوان «مهارتهای دفاعی» با دروس نظام جمع و مهارتهای رزم، پدافند غیر عامل، جنگ پنهان و امداد و نجات میباشد.
در بررسی ساختار جدید کتاب، محوریت آموزش به سمت آموزش آگاهی و شناخت استراتژیک و راهبردی تغییر یافته است. این کتاب با طرح پرسشهای بنیادین همچون تهدید چیست؟ و دشمن کیست؟، در پی بازتعریف مفاهیم امنیت، تهدید و دفاع در ذهن دانشآموز است.
فصول این کتاب با رویکردی واقعگرایانه، موقعیت ژئوپلیتیک ایران و تهدیدهای پیرامونی را بررسی کرده و با تکیه بر دروسی همچون روایت فتح و باید برخاست، پیوندی میان تاریخ دفاع مقدس و تهدیدات روز ایجاد کرده است. همچنین، بخشهای ویژهای از کتاب به تحلیل «رویارویی قدرتها» و «جنگهای پنهان» اختصاص یافته که با استفاده از محتوای تصویری و متنی پیشرفته، از حوادثی نظیر جنگهای ۱۲ روزه، چهل روزه و دوران هشت سال دفاع مقدس و جنگ ترکیبی برای تبیین واقعیتهای فعلی استفاده شده است.
کتاب درسی آمادگی دفاعی پایه نهم پس از تبیین مفاهیم نظری و پاسخ به سوال چرایی دفاع، تلاش کرده تا به چگونگی دفاع و مهارتهای آن نیز پاسخ دهد، این پاسخ خود را در موضوعات مربوط به پدافند عامل و غیر عامل، مهارتهای خودامدادی و دگر امدادی در قالب مهارتهای بقا و امداد و نجات، نشان میدهد.
تغییرات بالای هشتاد درصدی این کتاب نونگاشت اگر چه رو به جلو و متناسب با شرایط روز میباشد با این حال تلاش شده به حفظ ضرورتهای موضوعی و نمادهای کتاب قبلی نیز وفادار بماند. این کتاب حاصل همکاریها و همافزاییهای سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی با دستگاههای دیگر شامل نیروهای مسلح به ویژه سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت، سازمان پدافند غیر عامل و نیز سازمان هلال احمر جمهوری اسلامی ایران بوده است.
در ادامه بررسی اقدامات صورتگرفته نیز کتاب مطالعات اجتماعی پایه نهم در صفحات ۱۱۰ تا ۱۱۵ به تحولات ایران پس از جنگ هشتساله و سپس، چرایی تقابل ایران با اسرائیل و آمریکا، تجاوز آنان به کشور و ایستادگی ملت ایران اختصاص یافته است.
در کتاب از من تا خدا پایه هفتم، درس یازدهم با عنوان در سایه امن تو، در صفحات ۱۵۲ و ۱۵۳، به جنگهای رمضان و ۱۲ روزه، شهادت دانشآموزان میناب، رهبر و فرماندهان و همچنین جانفشانی مردم و سربازان وطن میپردازد. در صفحات ۱۵۶ و ۱۵۷ همین کتاب، در مطلبی با عنوان انتشار ممنوع، به جنایتهای آمریکا و اسرائیل در جنگ رمضان و ضرورت رعایت نکات امنیتی اشاره شده است. همچنین صفحات ۵۷ تا ۵۹ با پرداختن به قدرت موشکی ایران، شهید حسن طهرانیمقدم و جنگهای رمضان و ۱۲ روزه، ابعاد دیگری از توان دفاعی کشور را برای دانشآموزان روایت میکند.
در پایه هشتم نیز کتاب از من تا خدا در صفحه ۴۰، با تأکید بر ایستادگی در برابر آمریکا با اتکا به خداوند متعال، به تقویت مفاهیم اعتقادی و تربیتی مرتبط با مقاومت میپردازد.
در کتاب از من تا خدا پایه نهم، این موضوع در سطحی تحلیلیتر دنبال میشود. صفحات ۱۴۷ تا ۱۴۹، در بحث ولایت فقیه، انرژی هستهای و موشک، به جنگ رمضان، تدابیر رهبر شهید انقلاب و مقاومت ایران اشاره دارد. همچنین صفحات ۸۹ تا ۹۱ در مطلبی با عنوان چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است؟، موضوع دشمنی اسرائیل با کشورمان و جنگ علیه مردم مظلوم فلسطین و ایران را مورد توجه قرار داده است.
همچنین در کتاب تاریخ معاصر ایران پایه یازدهم، در صفحات ۲۱۷ تا ۲۲۱ و همچنین ۲۳۸ تا ۲۶۳ در ضمن درس جدیدی با عنوان «جمهوری اسلامی ایران پس از جنگ ۸ ساله در جهان جدید» جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران و زمینهها و رخدادهای مرتبط با آن، در چارچوب تحولات تاریخی معاصر کشور روایت شده است.
«ایران عزیز»؛ روایت عزت و سربلندی ایران در پشت جلد کتابهای درسی
یکی دیگر از اقدامات جدید سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، بازتاب مفهوم «ایران عزیز» در پشت جلد شماری از کتابهای درسی دورههای مختلف تحصیلی بوده است که تا تاریخ وقوع جنگ تحمیلی سوم چاپسپاری نشده بودند؛ طرحی که با هدف روایت عزت، سربلندی و شکستناپذیری ایران و مؤلفههای مرتبط با آن شکل گرفته است.
در این پروژه، ابتدا با جستوجوی بیانات رهبر شهید انقلاب، مهمترین مفاهیم مرتبط با عزت و سربلندی ایران استخراج شد و سپس تناسب این مفاهیم با موضوعات کتابهای درسی مورد بررسی قرار گرفت. در گام بعد نیز گروهی از هنرمندان، طرحهای هنری تولیدشده در این ایام را بررسی و متناسب با پیامهای مورد نظر انتخاب کردند که نتیجه آن، پیامهای متنی ـ تصویری کنونی در پشت جلد برخی کتابهای درسی است.
در این طراحیها، سه مفهوم غرور ملی، عزت ملی و تلاش برای ساختن ایران قوی مورد توجه قرار گرفته است؛ مفاهیمی که متناسب با ویژگیهای سنی دانشآموزان و ماهیت هر درس، در دورههای مختلف تحصیلی روایت شدهاند.
در همین راستا در دوره ابتدایی در پایه پنجم دبستان، کتابهای آموزش قرآن، فارسی، نگارش، ریاضی، مطالعات اجتماعی و آموزش خط تحریری، در پایه ششم دبستان، کتابهای هدیههای آسمان و آموزش خط تحریری با این رویکرد همراه شدهاند.
در دوره اول متوسطه در پایه هفتم، کتابهای عربی، زبان قرآن، کار و فناوری و از من تا خدا، در پایه هشتم، کتابهای مطالعات اجتماعی، عربی، زبان قرآن، تفکر و سبک زندگی و از من تا خدا و در پایه نهم، کتابهای مطالعات اجتماعی و از من تا خدا در شمار کتابهایی هستند که «ایران عزیز» در پشت جلد آنها مورد توجه قرار گرفته است.
در دوره دوم متوسطه در پایه دهم، کتابهای دین و زندگی ۱ و آمادگی دفاعی و همچنین تاریخ ۱ رشته علوم انسانی، در پایه یازدهم، کتابهای دین و زندگی ۲، تاریخ ۲ رشته علوم انسانی و تاریخ معاصر ایران و در پایه دوازدهم، کتابهای فیزیک ۳ رشته ریاضی، تاریخ ۳ رشته علوم انسانی و فیزیک ۳ رشته تجربی این عنوان را در پشت جلد خود دارند.
در رشتههای فنیوحرفهای و کاردانش نیز کتابهای عربی، زبان قرآن، الزامات محیط کار و هوش مصنوعی و همچنین کتاب پرورش مهارتهای کلامی کودک پایه یازدهم با این رویکرد همراه شدهاند.
مرور این مجموعه نشان میدهد که دفاع مقدس در کتابهای درسی تنها در قالب یک روایت تاریخی محدود نشده است؛ بلکه مفاهیم و تجربههای آن در کنار تحولات جدید، متناسب با ماهیت هر درس و دوره تحصیلی، در قالبهای اعتقادی، تربیتی، اجتماعی، تاریخی، دفاعی، متنی و تصویری بازآفرینی شدهاند تا دانشآموزان از مسیر کتابهای درسی با مفاهیمی همچون ایثار، مقاومت، شجاعت، امنیت، مسئولیتپذیری، عزت ملی و دفاع از میهن آشنا شوند.
ارسال دیدگاه