مروری بر تلاش دوساله دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش؛
از بازطراحی رشتهها بر مبنای اسناد بالادستی تا ورود هوش مصنوعی به کتابهای درسی هنرستانها
تهران (پانا) - دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ با بازطراحی و ایجاد ۸۰ رشته، تدوین ۵۲ عنوان کتاب درسی نونگاشت، بازنگری ۳۷ عنوان کتاب و تدوین نخستین کتاب درسی هوش مصنوعی ویژه هنرجویان، گامهایی در مسیر روزآمدسازی آموزشهای فنی و مهارتی و انطباق برنامههای درسی با نیازهای جدید جامعه، فناوری و دنیای کار برداشته است.
دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش طی دو سال اخیر، با تمرکز بر بازطراحی برنامههای درسی، ایجاد رشتههای جدید و نوسازی محتوای آموزشی، اقدامات متعددی را در راستای تحول و روزآمدسازی آموزشهای فنی و مهارتی دنبال کرده است.
این اقدامات در چارچوب سیاستهای تحولی آموزشوپرورش و با اتکا به اسناد و قوانین بالادستی از جمله سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، قانون نظام جامع آموزش و تربیت فنی، حرفهای و مهارتی و احکام برنامه هفتم پیشرفت کشور انجام شده است.
در این رویکرد، بازطراحی رشتهها صرفاً به تغییر عنوان یا محتوای برخی دروس محدود نشده و مجموعهای از مؤلفههای مرتبط با نیازسنجی، شایستگیهای حرفهای، استانداردهای آموزشی، برنامه درسی، ارزشیابی و محتوای آموزشی مورد توجه قرار گرفته است.
بازطراحی ۸۰ رشته جدید یا موجود در دو سال
یکی از مهمترین اقدامات دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش در دو سال اخیر، بازنگری در ساختار رشتهها و برنامههای درسی آموزشهای فنی و مهارتی بوده است.
بر اساس عملکرد ثبتشده، در سال ۱۴۰۳ تعداد ۳۹ رشته جدید یا بازطراحیشده و در سال ۱۴۰۴ تعداد ۴۱ رشته جدید یا بازطراحیشده به مرحله اجرا رسیده است؛ بر این اساس، در مجموع طی این دو سال ۸۰ رشته جدید یا بازطراحی شده است.
این اقدام با هدف حرکت از رویکردهای ایستا به سمت برنامههای درسی روزآمد، شایستگیمحور، فناوریمحور و متناسب با تحولات حرفهها و مشاغل دنبال شده است.
حرکت از رشتهمحوری به شایستگیمحوری
در رویکرد جدید دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش، توجه به شایستگیهای مورد نیاز هنرجویان جایگاه ویژهای یافته است.
در این رویکرد، طراحی برنامه آموزشی از این پرسش آغاز میشود که هنرجو در پایان فرایند آموزش چه شایستگیهایی باید کسب کند و سپس محتوا، فعالیتهای یادگیری، تجهیزات، محیط یادگیری و شیوه ارزشیابی متناسب با این شایستگیها طراحی میشود.
این نگاه با چارچوبهای قانونی نظام آموزش و تربیت فنی، حرفهای و مهارتی نیز همراستاست و بر موضوعاتی همچون استانداردهای آموزشی، شایستگیهای حرفهای و ارتباط میان آموزش و صلاحیتهای حرفهای تأکید دارد.
تولید ۵۲ عنوان کتاب درسی نونگاشت و بازنگری ۳۷ عنوان کتاب
همزمان با بازطراحی رشتهها، روزآمدسازی محتوای آموزشی و کتابهای درسی نیز در دستور کار قرار گرفته است.
در سال ۱۴۰۳ تعداد ۱۵ عنوان کتاب درسی نونگاشت تدوین شد و در سال ۱۴۰۴ نیز ۳۷ عنوان کتاب درسی نونگاشت تولید و ۳۷ عنوان کتاب درسی دارای تغییرات کلی بازنگری شد.
بر این اساس، طی دو سال اخیر در مجموع ۵۲ عنوان کتاب درسی نونگاشت تولید و ۳۷ عنوان کتاب درسی نیز بهصورت کلی بازنگری شده است.
بخشی از این تولیدات که در سال ۱۴۰۴ تدوین شدهاند، از مهرماه ۱۴۰۵ و همزمان با آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۶–۱۴۰۵ در اختیار هنرجویان قرار گرفته و وارد چرخه آموزشی هنرستانها میشوند.
ورود هوش مصنوعی به کتابهای درسی هنرستانها
یکی از جلوههای مهم روزآمدسازی محتوای آموزشی در این دوره، تدوین نخستین کتاب درسی هوش مصنوعی ویژه هنرجویان است.
ورود هوش مصنوعی به مجموعه محتوای رسمی آموزشهای فنی و مهارتی، نشاندهنده توجه برنامهریزان درسی به تحولات شتابان فناوری و ضرورت آمادهسازی هنرجویان برای فعالیت حرفهای در محیطهای متحول آینده است.
با توجه به تأثیر فناوریهای نوظهور بر ساختار مشاغل، فرایندهای تولید و خدمات و مهارتهای مورد نیاز بازار کار، توجه به فناوریهای نوین در برنامههای درسی هنرستانها از اهمیت ویژهای برخوردار است.
پیوند بازطراحی رشتهها با آمایش سرزمین
بازطراحی رشتههای فنی و مهارتی همچنین با موضوع آمایش سرزمین و نیازهای اقتصادی و شغلی مناطق ارتباط دارد.
در این نگاه، آمایش رشتهها صرفاً به تعیین محل اجرای یک رشته در مناطق مختلف محدود نمیشود، بلکه محتوای آموزشی نیز باید متناسب با تحولات فناوری، نیازهای شغلی و ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی کشور روزآمد شود.
از این منظر، آمایش محتوایی و آمایش فضایی دو بخش مکمل یک فرایند هستند؛ بهگونهای که طراحی و بازطراحی برنامههای درسی باید متناسب با نیازهای حرفهای و تحولات دنیای کار انجام شود و استقرار و توزیع جغرافیایی رشتهها نیز بر اساس نیازسنجی و ظرفیتهای منطقهای صورت گیرد.
بازطراحی رشتهها با هدف تقویت پیوند آموزش و دنیای کار
در رویکرد جدید، هدف از بازطراحی رشتهها صرفاً افزایش یا کاهش عناوین رشتهای نیست؛ بلکه شایستگیهای حرفهای، محتوای آموزشی، فناوریهای مورد استفاده، نیازهای محیط کار و الزامات ادامه تحصیل نیز در فرایند طراحی مورد توجه قرار میگیرد.
بر این اساس، طراحی رشتهها از توجه به نیازهای حرفهای و شغلی آغاز میشود و با شناسایی شایستگیهای مورد نیاز، تدوین استانداردهای آموزشی و طراحی برنامه درسی و محتوای آموزشی ادامه مییابد.
این رویکرد میتواند زمینهساز ارتقای کیفیت آموزشهای فنی و مهارتی و تقویت پیوند میان مدرسه، مهارت، اشتغال و دنیای کار باشد.
دو سال حرکت از اسناد بالادستی تا تولید محصول آموزشی
بررسی عملکرد دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد که بخش قابل توجهی از اقدامات انجامشده، از مرحله سیاستگذاری و طراحی به محصول آموزشی تبدیل شده است.
مهمترین این اقدامات عبارتاند از:
۸۰ رشته جدید یا بازطراحیشده در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴؛
۵۲ عنوان کتاب درسی نونگاشت؛
۳۷ عنوان کتاب درسی دارای تغییرات کلی؛
تدوین نخستین کتاب درسی هوش مصنوعی ویژه هنرجویان؛
ورود بخشی از تولیدات جدید به چرخه رسمی آموزش هنرستانها از مهرماه ۱۴۰۵.
این اقدامات بخشی از فرایند بازآرایی آموزشهای فنیوحرفهای و کاردانش و حرکت به سمت برنامههای درسی روزآمد، شایستگیمحور و آیندهنگر به شمار میرود.
آینده آموزشهای فنی و مهارتی؛ روزآمد و آیندهنگر
تجربه دو سال اخیر نشان میدهد که تحول در آموزشهای فنی و مهارتی نیازمند توجه همزمان به رشته، برنامه درسی، شایستگی، محتوای آموزشی، فناوری، ارزشیابی، تجهیزات و نیازهای دنیای کار است.
دفتر برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی فنیوحرفهای و کاردانش نیز در ادامه این مسیر، روزآمدسازی برنامههای درسی و محتوای آموزشی، توجه به فناوریهای نوین و مشاغل آینده و تکمیل بازطراحی رشتهها را دنبال میکند.
هدف نهایی این رویکرد، تربیت هنرجویی است که علاوه بر برخورداری از دانش و مهارت تخصصی، آمادگی یادگیری مستمر، ادامه تحصیل، اشتغال، کارآفرینی و ایفای نقش مؤثر در اقتصاد و جامعه را داشته باشد.
عملکرد دو سال اخیر در یک نگاه
سال ۱۴۰۳
رشتههای جدید یا بازطراحیشده : ۳۹
کتابهای درسی نونگاشت : ۱۵
سال ۱۴۰۴
رشتههای جدید یا بازطراحیشده : ۴۱
کتابهای درسی نونگاشت : ۳۷
کتابهای درسی دارای تغییرات کلی : ۳۷
کتاب هوش مصنوعی ویژه هنرجویان : تدوینشده
لذا در مجموع دو سال ۸۰ رشته جدید یا بازطراحیشده، ۵۲ کتابه درسی نونگاشت، ۳۷ کتاب درسی دارای تغییرات کلی و تدوین کتاب هوش مصنوعی ویژه هنرجویان بیانگر حرکت برنامهریزی درسی آموزشهای فنی و مهارتی از بازنگریهای موردی به سمت فرایندی نظاممند، شایستگیمحور و آیندهنگر است.
زهرا محمدپور
ارسال دیدگاه