تحول واقعی نظام آموزشی از کلاس درس آغاز می‌شود

به گزارش پانا، محمدرضا سرکارآرانی به صورت برخط در سی و نهمین اجلاس مدیران و روسای آموزش و پرورش سراسر کشور با اشاره به تحولات فناوری و علمی اظهار کرد: بخشی از شرایط امروز ناشی از تحولات فناوری و علمی است، اما بخش دیگری به ساختارهای سازمانی، تنظیم اختیار و مسئولیت و تحولاتی بازمی‌گردد که با شتاب زیادی در حال رخ دادن هستند و ساختارهای سلسله‌مراتبی را دگرگون می‌کنند.

وی افزود: باید توجه داشت که بخشی از مسائل و دلخوری‌هایی که در سازمان‌ها وجود دارد، ناشی از ساختارهای سازمانی است. در راهبردهای امنیت ملی کشورهای شرق و غرب، از جمله کشورهای حاشیه خلیج فارس، توجه به تغییر ساختارها و نرم‌افزارهای مواجهه با انسان‌ها در سازمان‌های انسانی اهمیت پیدا کرده است.

سرکارآرانی با اشاره به گزارش‌های یونسکو درباره برنامه‌های آموزشی و درسی کشورهای حوزه خلیج فارس گفت: یونسکو از سال ۲۰۰۰ کمک به این کشورها برای بازنگری در برنامه‌های آموزشی و درسی را آغاز کرده است. در این رویکرد، توجه به هویت‌سازی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی ادامه داد: آموزش در جهان امروز به یکی از سازه‌های کانونی امنیت ملی تبدیل شده است. سرمایه‌گذاری در آموزش صرفاً برای انتقال دانش و رسیدن به نتایج آموزشی نیست، بلکه آموزش زمینه تجدید اجتماعی و تقویت تاب‌آوری جامعه را فراهم می‌کند.

مدرسه؛ محل تمرین زندگی اجتماعی

این پژوهشگر حوزه آموزش با تأکید بر نقش مدرسه در شکل‌گیری سرمایه اجتماعی اظهار کرد: مدرسه فقط محل انتقال دانش نیست؛ مدرسه محل تمرین زندگی اجتماعی است. در مدرسه خانواده‌های مختلف، فرهنگ‌های مختلف، لهجه‌های مختلف و ایده‌های متفاوت در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و دانش‌آموزان در آنجا تحمل، گفت‌وگو، گوش دادن و پذیرش دیگری را تمرین می‌کنند.

وی افزود: اگر آموزش بتواند باقی بماند، تاب‌آور شود و از مشکلات خود عبور کند، داشته‌های آن صرفاً انتقال دانش نخواهد بود؛ بلکه تعامل، احساس به رسمیت شناختن دیگری و توان گفت‌وگو با گویش‌ها، زبان‌ها، شیوه‌های زندگی و جغرافیاهای مختلف را نیز به همراه خواهد داشت.

یکی از راه‌های بهبود آموزش، تمرکز بر ۵۰ دقیقه کلاس درس است

سرکارآرانی با اشاره به ضرورت توجه به کلاس درس گفت: اگر کسی به دنبال حیات در آموزش است، باید به ۵۰ دقیقه کلاس درس توجه کند. یکی از راه‌های تغییر که به بهبود منجر می‌شود، تمرکز بر همین ۵۰ دقیقه کلاس درس است؛ جایی که نظریه در متن عمل ساخته می‌شود.

وی تأکید کرد: اگر قرار است آموزش بهبود پیدا کند، این موضوع فقط به معلم مربوط نیست. والدین، مدیران، نویسندگان کتاب‌های درسی و مدیران راهبردهای آموزشی نیز باید بدانند که در کلاس درس چه اتفاقی می‌افتد.

این استاد دانشگاه افزود: اینکه تصور کنیم اگر معلم درست شود، همه چیز درست می‌شود، درست نیست. معلمی فقط یادگیری یک دانش‌آموز نیست؛ مسئله‌ای است که سراسر کشور را دربرمی‌گیرد.

معلمی فقط دانش و تکنیک نیست

سرکارآرانی با تأکید بر اهمیت جایگاه معلم اظهار کرد: نظریه‌ها و ابزارها به ما کمک می‌کنند، اما معلمی فقط دانش‌افزایی نیست. معلمی دل می‌خواهد، حرمت می‌خواهد، هنر می‌خواهد، اعتماد می‌خواهد، تعامل می‌خواهد و گوش شنوا می‌خواهد.

وی افزود: اگر انتظار داریم برای بچه‌ها اعتماد ایجاد کنیم، باید اعتماد به معلم را نیز تمرین کنیم.

ضرورت مشارکت معلمان در سیاست‌گذاری آموزشی

این پژوهشگر حوزه آموزش با تأکید بر نقش معلمان در سیاست‌گذاری گفت: باید در سیاست‌گذاری‌ها دخالت کنیم و خودمان را صرفاً مجری تلقی نکنیم.

وی با اشاره به جایگاه دانشگاه‌های تربیت معلم در کشورهای پیشرفته اظهار کرد: دانشگاه‌های تربیت معلم در بسیاری از کشورهای پیشرفته معمولاً جایگاه ویژه‌ای دارند و حکومت‌ها نسبت به آنها حساس هستند. دانشگاه فرهنگیان نیز باید بتواند در گفت‌وگو با سیاست‌های آموزشی و طراحی کلاس نقش داشته باشد.

سرکارآرانی ادامه داد: کلاس که باز می‌شود، مدرسه نیز به‌تدریج باز می‌شود و ارتباط آن با محله و منطقه شکل می‌گیرد. این ارتباط باید در سطوح مختلف ادامه پیدا کند.

حلقه‌های یادگیری می‌تواند به بهسازی آموزش کمک کند

وی با تأکید بر ضرورت ایجاد مسیرهای متنوع برای تصمیم‌گیری در آموزش و پرورش گفت: باید مسیرهای گوناگونی برای تصمیم درست ایجاد کنیم تا معلمان بتوانند بدون دغدغه و فشارهای ساختاری، درباره مسائل آموزشی گفت‌وگو کنند.

سرکارآرانی پیشنهاد کرد: به‌تدریج بهسازی آموزش کلاس درس با تعامل معلمان، اشتراک تجربه‌ها و شکل‌گیری حلقه‌های یادگیری دنبال شود؛ حلقه‌هایی که از سطح مدرسه آغاز می‌شوند و به‌تدریج در سطوح منطقه و کشور گسترش پیدا می‌کنند.

کاهش بخشنامه‌های آمرانه و افزایش اعتماد به معلمان

این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت اعتماد به معلمان گفت: یکی از مهم‌ترین مسائل، اعتماد به معلمان و اعتماد به آموزش است.

سرکارآرانی افزود: باید شرایطی فراهم شود که معلمان بتوانند با آرامش و بدون دغدغه، تجربیات خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و از تجربه‌های هم یاد بگیرند.

کرامت انسانی معلم باید مورد توجه قرار گیرد

وی با اشاره به دیدگاه برخی استادان دانشگاه درباره آینده آموزش گفت: امروز دیگر صرفاً دانش‌افزایی و تکنیک‌زدگی کافی نیست و باید به کرامت انسانی معلم توجه کرد.

سرکارآرانی تأکید کرد: در مورد معلمان کشور، به‌ویژه معلمان دوره ابتدایی، باید مسیر به رسمیت شناختن جایگاه معلم را دنبال کنیم. نقش وزارت آموزش و پرورش فقط اجرای امتحانات هماهنگ نیست؛ باید به معلم به عنوان انسانی صاحب اختیار و دارای قدرت حرفه‌ای نگاه شود.

وی افزود: در کوتاه‌مدت شاید نتوان همه مسائل را حل کرد، اما باید فرصت‌ها را در چشم‌اندازهای دور دید و سیاست‌ها را به‌گونه‌ای پیش برد که در نهایت به نتیجه برسد.

کیفیت کتاب‌های درسی باید مورد توجه قرار گیرد

این پژوهشگر حوزه آموزش با اشاره به ضرورت توجه به کیفیت محتوای آموزشی گفت: چرا نباید از کارهای موفق استفاده کنیم؟ اگر کارشناسان کتاب‌ها را بخوانند و تجربه‌های موفق را دنبال کنند، می‌توانند از آنها بهره بگیرند.

وی درباره کتاب‌های فارسی نیز اظهار کرد: ساختار کتاب مهم است، اما باید پرسید آیا محتوای آن دلپذیر است؟ چرا فرزند من در دوره ابتدایی باید با چنین محتوایی مواجه شود؟ این موضوع اگرچه ممکن است مستقیما به معلم مربوط نباشد، اما برای همه ما و برای ساختار آموزشی کشور اهمیت دارد.