۵ اولویت راهبردی فناوری اطلاعات آموزش‌وپرورش تا افق ۱۴۱۰

محمود حبیبی؛  در سی‌ونهمین اجلاس رؤسای آموزش‌وپرورش کشور، با تشریح مسائل اولویت‌دار فناوری اطلاعات در مسیر اجرای «سند راهبردی فناوری اطلاعات آموزش‌وپرورش در افق ۱۴۱۰»، بر ضرورت بازتعریف نقش فناوری در حکمرانی آموزشی و حرکت از اجرای پروژه‌های پراکنده به سمت تحول دیجیتال یکپارچه تأکید کرد.

وی با اشاره به اینکه سند راهبردی فناوری اطلاعات آموزش‌وپرورش با الهام از اسناد بالادستی از جمله سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش، سند راهبردی نظام جامع فناوری اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، برنامه هفتم پیشرفت و نقشه راه دولت هوشمند تدوین شده است، گفت: در تدوین این سند از رویکردهای آینده‌پژوهی و تحلیل روندهای جهانی نیز استفاده شده و چشم‌انداز آن، فراهم‌کردن دسترسی عادلانه، هوشمند و امن به آموزش مبتنی بر فناوری‌های نوین است.

حبیبی با بیان اینکه تحقق این چشم‌انداز در گرو حل مجموعه‌ای از مسائل راهبردی در سطح استان‌ها، مناطق و مدارس است، نخستین اولویت را توزیع متوازن زیرساخت‌ها و نوسازی تجهیزات فناوری اطلاعات عنوان کرد.

وی افزود: تفاوت محسوس میان مدارس شهری، روستایی و مناطق کم‌برخوردار در دسترسی به اینترنت پایدار، تجهیزات هوشمند، برق اضطراری و زیرساخت‌های آموزش مجازی، همچنان یکی از چالش‌های جدی در مسیر تحقق عدالت آموزشی است. از سوی دیگر، فرسودگی تجهیزات، ضعف شبکه‌های ارتباطی، محدودیت پهنای باند و نبود برنامه منسجم برای نوسازی تجهیزات، پایداری خدمات الکترونیکی آموزشی و اداری را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

رئیس مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات آموزش‌وپرورش بر ضرورت تدوین برنامه پنج‌ساله توسعه زیرساخت در استان‌ها، استانداردسازی اتاق‌های سرور، نوسازی تجهیزات اداری و فناوری، توسعه شبکه‌های ارتباطی و ایجاد نظام مدیریت دارایی‌های فناوری تأکید کرد و گفت: تخصیص منابع باید بر اساس نیاز واقعی مدارس و با هدف تحقق عدالت دیجیتال انجام شود، نه صرفاً بر مبنای توزیع مساوی امکانات.

حبیبی توانمندسازی منابع انسانی و ارتقای مهارت‌های آموزش مجازی را دومین اولویت راهبردی برشمرد و اظهار کرد: وجود زیرساخت به‌تنهایی تضمین‌کننده تحول دیجیتال نیست و بهره‌گیری مؤثر از فناوری‌های نوین نیازمند ارتقای شایستگی‌های دیجیتال معلمان، مدیران، کارشناسان فناوری و کارکنان اداری است.

وی ادامه داد: توسعه سواد دیجیتال، آموزش ترکیبی، استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در طراحی درس، ارزشیابی و تولید محتوای آموزشی و ایجاد شبکه معلمان راهبر فناوری باید به‌صورت جدی دنبال شود.

حبیبی همچنین بر تدوین نقشه راه هوش مصنوعی در استان‌ها، توسعه مدارس هوشمند، ایجاد مراکز تولید محتوای الکترونیکی و طراحی نظام انگیزشی برای معلمان و کارشناسان فعال در حوزه فناوری تأکید کرد و گفت: آموزش فناوری باید مبتنی بر شایستگی و عملکرد باشد و صرفاً با تعداد ساعات آموزش ضمن خدمت سنجیده نشود.

وی سومین اولویت را حکمرانی داده، یکپارچه‌سازی سامانه‌ها و مدیریت هوشمند عنوان کرد و گفت: پراکندگی سامانه‌ها، نبود استانداردهای یکپارچه داده، تکرار اطلاعات و ضعف داشبوردهای مدیریتی، تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را با چالش مواجه کرده است.

رئیس مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات آموزش‌وپرورش افزود: در حکمرانی نوین آموزشی، داده باید به‌عنوان یک دارایی راهبردی تلقی شود و مدیران در سطوح مختلف بتوانند تصمیم‌های خود را بر مبنای داده‌های معتبر و شاخص‌های قابل سنجش اتخاذ کنند.

وی یکپارچه‌سازی سامانه‌ها، حذف سامانه‌های موازی، ارتقای کیفیت داده‌ها، ایجاد دریاچه داده آموزش‌وپرورش و توسعه هوش تجاری را از جمله اقدامات ضروری در این زمینه دانست و بر استقرار داشبوردهای مدیریتی و حرکت به سمت تصمیم‌گیری مبتنی بر داده تأکید کرد.

حبیبی امنیت سایبری، حفاظت از اطلاعات و تاب‌آوری خدمات را چهارمین اولویت راهبردی فناوری اطلاعات آموزش‌وپرورش دانست و گفت: وابستگی روزافزون خدمات آموزشی و اداری به فناوری اطلاعات، ضرورت حفاظت از اطلاعات و تضمین تداوم خدمات را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است.

وی با اشاره به ضرورت تدوین برنامه جامع مدیریت ریسک، استانداردسازی زیرساخت‌های فناوری و تقویت آموزش‌های امنیت سایبری اظهار کرد: امنیت اطلاعات نباید صرفاً مسئولیت واحد فناوری باشد، بلکه باید به بخشی از فرهنگ سازمانی در تمام سطوح آموزش‌وپرورش تبدیل شود.

حبیبی بر رعایت الزامات امنیت اطلاعات در مدارس، پایش وضعیت امنیتی، مدیریت رخدادها، تشکیل کمیته‌های امنیت اطلاعات در سطح استان‌ها و ارزیابی مستمر مخاطرات فناوری تأکید کرد و افزود: طراحی و توسعه سامانه‌ها باید از ابتدا بر اساس اصل «امنیت از ابتدا» انجام شود و تاب‌آوری خدمات فناوری اطلاعات نیز به‌صورت مستمر مورد ارزیابی و تمرین قرار گیرد.

رئیس مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات آموزش‌وپرورش در ادامه، مدیریت تغییر و استقرار تحول دیجیتال را پنجمین مسئله راهبردی عنوان کرد و گفت: بزرگ‌ترین مانع تحول دیجیتال، صرفاً فناوری نیست؛ بلکه مقاومت سازمانی، نبود هماهنگی میان حوزه‌ها، ضعف مشارکت ذی‌نفعان و مدیریت تغییر نیز می‌تواند اجرای طرح‌های فناوری را با مشکل مواجه کند.

وی با تأکید بر ضرورت توسعه فرهنگ نوآوری و مشارکت کارکنان در پروژه‌های تحول دیجیتال، تشکیل شورای تحول دیجیتال در استان‌ها، تدوین نقشه راه استانی و استقرار نظام مدیریت پروژه‌های فناوری را ضروری دانست.

حبیبی خاطرنشان کرد: مدیران کل آموزش‌وپرورش استان‌ها باید نقش «رهبر تحول دیجیتال» را ایفا کنند و موفقیت پروژه‌های فناوری نیز نباید صرفاً بر اساس میزان اجرای پروژه سنجیده شود؛ بلکه میزان استفاده، اثربخشی و تأثیر آن بر بهبود کیفیت خدمات باید مبنای ارزیابی قرار گیرد.

وی در جمع‌بندی این رویکرد گفت: پنج مسئله راهبردی فناوری اطلاعات شامل زیرساخت، منابع انسانی، داده، امنیت و مدیریت تحول، محورهای اصلی حرکت آموزش‌وپرورش به سمت تحول دیجیتال هستند و موفقیت استان‌ها در اجرای سند راهبردی فناوری اطلاعات، بیش از آنکه صرفاً به توسعه فناوری وابسته باشد، به کیفیت حکمرانی، توانمندسازی نیروی انسانی، عدالت در توزیع امکانات، مدیریت داده و رهبری تحول بستگی دارد.

رئیس مرکز توسعه آموزش مجازی، فناوری و امنیت اطلاعات آموزش‌وپرورش پیشنهاد کرد ادارات کل آموزش‌وپرورش استان‌ها، برنامه عملیاتی تحول دیجیتال خود را متناسب با سند راهبردی فناوری اطلاعات تدوین کرده و شاخص‌های عملکردی متناظر با اهداف سند را به‌صورت فصلی پایش کنند.

حبیبی همچنین تشکیل شورای راهبری تحول دیجیتال با حضور معاونت‌های مختلف، تخصیص بودجه فناوری اطلاعات بر اساس اولویت‌های راهبردی و عدالت آموزشی و انتشار گزارش سالانه بلوغ دیجیتال استان‌ها را از دیگر الزامات اجرای موفق این سند برشمرد.

وی تأکید کرد: اجرای این رویکرد می‌تواند جایگاه ادارات کل آموزش‌وپرورش استان‌ها را از مجری صرف برنامه‌های فناوری به رهبران تحول دیجیتال نظام تعلیم و تربیت ارتقا دهد.