مدیر مرکز مشاوره و روانشناختی در گفت و گو با پانا:
مرور کنترلنشده خاطرات تلخ، زخمها را دوباره باز میکند
هشترود (پانا) - مدیر مرکز مشاوره و روانشناختی، میگوید: مهمترین نشانه باقیماندن اثرات تروما در ذهن، زنده ماندن تجربه آسیب در حافظه است. درمان واقعی زمانی اتفاق میافتد که فرد تحت نظر متخصص، خاطرات را بازنویسی کند، نه اینکه بهتنهایی آنها را مرور کند.
در سالهای اخیر، حوادث طبیعی، جنگها و رویدادهای آسیبزا بسیاری از افراد، بهویژه کودکان و نوجوانان را در معرض استرس پس از سانحه قرار داده است. اختلال استرس پس از حادثه زمانی رخ میدهد که ذهن، تجربهای آسیبزا را «تمامشده» ارزیابی نمیکند و همچنان آن را در زمان حال نگه میدارد. برای بررسی علائم، پیامدها و راهکارهای مداخله، با امیر قرضی، مدیر مرکز مشاوره و روانشناختی، گفتوگویی انجام دادهایم که در ادامه میخوانیم.
اولین نشانهای که ثابت میکند استرس جنگ یا حادثه هنوز در ذهن فرد فعال است چیست؟
مهمترین نشانه، بازیابی مکرر تجربه آسیبزا است؛ یعنی کابوسها، فلشبکها یا خاطرات ناخواستهای که انگار دوباره در حال وقوعاند. نشانههای دیگر شامل اجتناب از موقعیتها و افراد یادآور حادثه، انزوا یا کاهش تعامل اجتماعی است. همچنین تحریکپذیری، اضطراب، بیخوابی، خشم یا واکنشهای شدید از دیگر علائماند. فرد ممکن است احساس ناامیدی، کاهش ارزشمندی و ناتوانی در تجربه احساسات مثبت را نیز تجربه کند.
مرور خاطرات تلخ کمک میکند ذهن سبک شود یا آسیب را دوباره زنده میکند؟
مرور خاطرات بهخودیخود نهتنها مفید نیست، بلکه معمولاً باعث زنده شدن دوباره تروما میشود. تنها زمانی مرور خاطرات مفید است که در چارچوب پروتکلهای درمانی و توسط متخصص انجام شود؛ جایی که خاطرات در فضایی امن «بازنویسی» میشوند و از حالت «حال» به «گذشته» منتقل میگردند. بنابراین مرور خودسرانه، ذهن را سنگینتر میکند و باعث تشدید علائم میشود.
بهترین راهکار برای مغز آسیبدیده و بازگشت فرد به زندگی عادی چیست؟
درمان مؤثر، از بازگرداندن احساس کنترل شروع میشود. مغز آسیبدیده نیاز دارد بداند که دنیا دوباره قابل پیشبینی است. بنابراین بهترین راه، ایجاد روتینهای کوچک و منظم خواب منظم، تغذیه درست، فعالیتهای تکراری کوچک،بازگشت به کارهای روزمره است و با این روش، سیستم عصبی کمکم از وضعیت هشدار خارج میشود.
چگونه به دانشآموز آسیبدیده کمک کنیم تا بفهمد اکنون در امنیت است؟
اولین قدم این است که خود ما آرام باشیم. بدن آرام ما، پیام امنیت را به سیستم عصبی کودک انتقال میدهد. تنفس آهسته، صدای یکنواخت، زبان بدن باز و حضور پشتیبانانه باعث میشود او حس کند تنها نیست. به او میگوییم: «من اینجا هستم؛ تا وقتی من هستم کسی نمیتواند به تو آسیب بزند.»
همچنین با تغییر فضا (نور ملایم، حذف صداهای ناگهانی) و استفاده از اشیای انتقالی (اسباببازی، عکس آشنا)، او را به «لحظه اکنون» برمیگردانیم.
برای دانشآموزی که دچار بغض پنهان یا شوک شده، سریعترین روش تخلیه هیجانی چیست؟
وقتی هیجان در بدن گیر میکند، باید انرژی عصبی آزاد شود. سریعترین روشها شامل: تنفس دیافراگمی عمیق (۴-۲-۶): دم ۴ ثانیه، حبس ۲ ثانیه، بازدم ۶ ثانیه ، حرکت فیزیکی مثل راه رفتن سریع یا تکان دادن دستها ،گریه کردن؛ گریه مکانیسم طبیعی دفع هورمونهای استرس است کهاین روشها کمک میکنند سیستم عصبی از حالت انجماد خارج شود.
نسخه طلایی آرامش برای دانشآموز
به او یاد بدهیم روی لحظه حال تمرکز کند. جملهای ساده اما بسیار اثرگذار: «همین حالا تو در امانی؛ یک نفس عمیق بکش.» سپس کمک کنیم برای روزمرگی برنامهریزی کند و اهداف کوچک زندگیاش را دوباره فعال کند. در نهایت همیشه میگویم: «آنچه ما را نکشد، قویترمان میکند.»
ارسال دیدگاه