افراسیابی در گفت‌وگو با پانا:
سواد رسانه‌ای باید به مسئولیت اجتماعی و همگانی تبدیل شود
سواد رسانه‌ای با یک هفته ساخته نمی‌شود
تهران (پانا) - مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران با تأکید بر ضرورت مشارکت همه نهادهای آموزشی، فرهنگی و رسانه‌ای در ارتقای سواد رسانه‌ای جامعه، گفتمان‌سازی عمومی را مهم‌ترین هدف هفته سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی دانست و از تداوم دوره‌های تربیت مربی با حمایت پژوهشگاه فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی خبر داد.
محمدصادق افراسیابی در گفت‌وگو با پانا، با اشاره به شعار امسال هفته سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی با عنوان «مسئولیت همگانی و عمومی‌سازی سواد رسانه‌ای» اظهار کرد: «این هفته باید آغازی برای مشارکت همه دستگاه‌ها و نهادهایی باشد که می‌توانند در افزایش سواد رسانه‌ای جامعه نقش ایفا کنند.»
وی افزود: «مهم‌ترین هدف این هفته، گفتمان‌سازی با کمک رسانه‌های جمعی، صداوسیما، مردم، معلمان، مربیان پرورشی مدارس و انجمن‌های اولیا و مربیان است تا این باور در جامعه شکل بگیرد که ارتقای سواد رسانه‌ای یک مسئولیت اجتماعی و همگانی است.»
مسئولیت همگانی؛ محور اصلی گفتمان‌سازی
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران با بیان اینکه هیچ فرد یا نهادی نمی‌تواند خود را از این مسئولیت مستثنی بداند، تصریح کرد: «همه مردم و نهادها باید به سهم خود برای ارتقای سواد رسانه‌ای تلاش کنند. تحقق این هدف به گفتمان‌سازی، اطلاع‌رسانی و مطالبه‌گری از دستگاه‌هایی نیاز دارد که بودجه، اعتبار و ظرفیت لازم برای فعالیت در این حوزه را در اختیار دارند.»
افراسیابی ادامه داد: «باید بتوانیم مفهوم مسئولیت همگانی را به‌درستی در جامعه مطرح کنیم و از همه نهادهای مسئول بخواهیم که نقش خود را ایفا کنند. اگر این نگاه در جامعه شکل بگیرد و مسئولیت اجتماعی در زمینه سواد رسانه‌ای به یک باور عمومی تبدیل شود، می‌توان امیدوار بود که در سال آینده به نتایج بهتری دست پیدا کنیم.»
وی با اشاره به رویکرد یونسکو در هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی بیان کرد: «تجربه و رویکرد جهانی نیز نشان می‌دهد که بدون باور عمومی به مسئولیت مشترک، نمی‌توان در این زمینه به نتیجه مطلوب رسید. همه باید بپذیرند که در ارتقای سواد رسانه‌ای نقش دارند و برای تحقق آن تلاش کنند.»
چرا سواد رسانه‌ای به یک ضرورت اجتماعی تبدیل شده است؟
وی خاطرنشان کرد: «تأکید بر مسئولیت همگانی در سواد رسانه‌ای در شرایطی مطرح می‌شود که شهروندان هر روز با حجم گسترده‌ای از اطلاعات، خبرها، تصاویر و ویدئوها در شبکه‌های اجتماعی مواجه‌اند. در چنین فضایی، صرف دسترسی به اطلاعات به معنای برخورداری از آگاهی نیست؛ توانایی بررسی منبع خبر، تشخیص تفاوت میان واقعیت و تحلیل، ارزیابی اعتبار محتوا و پرهیز از بازنشر شتاب‌زده اطلاعات نیز اهمیت دارد.»
افراسیابی ادامه داد: «گسترش ابزارهای هوش مصنوعی و امکان تولید محتوای تصویری، صوتی و متنی نیز این ضرورت را دوچندان کرده است. کاربران نه‌تنها دریافت‌کننده پیام‌های رسانه‌ای، بلکه در بسیاری از مواقع بازنشرکننده و تولیدکننده آن‌ها هستند؛ بنابراین، تصمیم هر فرد برای انتشار یک خبر یا تصویر می‌تواند بر آگاهی دیگران تأثیر بگذارد.»
وی ادامه داد: «در همین چارچوب، شعار امسال هفته جهانی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی بر مشارکت همه گروه‌های اجتماعی، از معلمان و روزنامه‌نگاران گرفته تا خانواده‌ها، جوانان و سیاست‌گذاران، تأکید دارد. این رویکرد، سواد رسانه‌ای را از یک مهارت فردی فراتر می‌برد و آن را به بخشی از مسئولیت اجتماعی شهروندان تبدیل می‌کند.»
تربیت مربیان؛ راهکار توسعه آموزش سواد رسانه‌ای
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای اضافه کرد: «یکی از مسیرهای تحقق مسئولیت همگانی، تربیت افرادی است که بتوانند سواد رسانه‌ای را به گروه‌های مختلف جامعه آموزش دهند؛ به‌ویژه معلمان و مربیانی که به‌طور مستقیم با دانش‌آموزان سروکار دارند.»
افراسیابی در تشریح اقدامات انجام‌شده برای آموزش گروه‌های مختلف اجتماعی گفت: «سازمان‌ها و مؤسسات متعددی در کشور در زمینه سواد رسانه‌ای فعالیت می‌کنند. انجمن سواد رسانه‌ای ایران نیز پیش‌تر یک دوره تربیت مربی برگزار کرده است که بخشی از خروجی آن را می‌توان در میان مدرسان و مربیان حاضر در برنامه‌های این حوزه مشاهده کرد.»
وی با اشاره به برنامه‌ریزی برای برگزاری دومین دوره تربیت مربی سواد رسانه‌ای افزود: «این دوره با حمایت پژوهشگاه فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی برگزار می‌شود و با توجه به یارانه در نظر گرفته‌شده برای آن، فرصت مناسبی برای علاقه‌مندان فراهم شده است.»
به گفته افراسیابی، در این دوره ۹۰ درصد هزینه از محل یارانه تأمین می‌شود و شرکت‌کنندگان تنها ۱۰ درصد هزینه دوره را پرداخت می‌کنند؛ موضوعی که می‌تواند امکان حضور افراد بیشتری را در این برنامه آموزشی فراهم کند.
وی ادامه داد: «معلمان، مربیان سواد رسانه‌ای و مربیان پرورشی مدارس می‌توانند از این فرصت استفاده کنند تا با مهارت‌های تدریس سواد رسانه‌ای آشنا شوند و توانایی خود را برای آموزش این مهارت‌ها ارتقا دهند.»
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران با تأکید بر اهمیت حضور معلمان در این دوره‌ها اظهار کرد: «امیدوارم در دوره جدید، ظرفیت مناسبی برای حضور معلمان و مربیانی فراهم شود که به‌صورت مستقیم با دانش‌آموزان ارتباط دارند؛ زیرا ارتقای توانمندی این گروه می‌تواند به توسعه آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس کمک کند.»
آموزش سواد رسانه‌ای متناسب با نیاز گروه‌های مختلف
وی تصریح کرد: «آموزش سواد رسانه‌ای زمانی می‌تواند اثربخش باشد که با نیازها و شرایط مخاطبان تناسب داشته باشد. دانش‌آموزان، والدین، معلمان و دانشجویان با موقعیت‌ها و مسائل متفاوتی در مواجهه با رسانه‌ها روبه‌رو هستند؛ از همین رو، محتوای آموزشی و شیوه انتقال آن نیز باید متناسب با ویژگی‌های هر گروه طراحی شود.»
افراسیابی اضافه کرد: «در این میان، نقش معلمان تنها به انتقال اطلاعات محدود نیست. آموزش سواد رسانه‌ای می‌تواند به دانش‌آموزان کمک کند تا هنگام مواجهه با یک پیام، درباره منبع، هدف، شیوه ارائه و اعتبار آن پرسش کنند و به‌جای پذیرش یا بازنشر فوری محتوا، آن را با نگاه انتقادی بررسی کنند.»
مدیرعامل انجمن سواد رسانه ای خاطرنشان کرد: «همچنین والدین برای همراهی با فرزندان خود در محیط رسانه‌ای امروز به مهارت‌هایی نیاز دارند که با تجربه نسل‌های پیشین تفاوت دارد. آشنایی با شیوه‌های استفاده از رسانه‌های دیجیتال، گفت‌وگو درباره محتوای مصرف‌شده و شناخت مخاطرات اطلاعات نادرست، بخشی از نیازهای آموزشی خانواده‌ها در این زمینه است.»
وی ادامه داد: «با این حال، تربیت مربی و برگزاری دوره‌های آموزشی زمانی می‌تواند به تغییری پایدار منجر شود که به برنامه‌ای مستمر برای آموزش، ارزیابی و به‌روزرسانی مهارت‌ها متصل باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که ابزارها و شیوه‌های تولید و انتشار محتوا به‌سرعت در حال تغییرند.»
تداوم آموزش پس از هفته سواد رسانه‌ای
مدیرعامل انجمن سواد رسانه ای اضافه کرد: « یکی از چالش‌های برنامه‌های مناسبتی، تداوم فعالیت‌ها پس از پایان بازه زمانی تعیین‌شده است. سواد رسانه‌ای نیز مهارتی نیست که با برگزاری چند نشست یا کارگاه در یک هفته به‌طور کامل شکل بگیرد؛ از این رو، استمرار آموزش و فراهم کردن امکان دسترسی گروه‌های مختلف جامعه به دوره‌های تخصصی اهمیت ویژه‌ای دارد.»
افراسیابی در پاسخ به پرسشی درباره سازوکار تداوم آموزش‌ها پس از پایان هفته سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی گفت: «ثبت‌نام دوره تربیت مربی سواد رسانه‌ای که با حمایت پژوهشگاه فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی برگزار می‌شود، تا پایان آبان‌ماه ادامه دارد و اجرای این دوره برای ماه‌های آذر و دی برنامه‌ریزی شده است.»
وی افزود: «پس از این دوره نیز قرار است با همکاری معاونت امور مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دوره دیگری در این زمینه برگزار شود.»
مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران تأکید کرد: «دوره‌های تربیت مربی سواد رسانه‌ای به‌صورت مستمر و مداوم ادامه خواهند داشت تا علاقه‌مندان و فعالان این حوزه بتوانند مهارت‌های خود را ارتقا دهند.»
افراسیابی با اشاره به حمایت مالی در نظر گرفته‌شده برای دوره فعلی خاطرنشان کرد: «با توجه به اینکه شرکت‌کنندگان تنها ۱۰ درصد هزینه دوره را پرداخت می‌کنند، این برنامه فرصت ویژه‌ای برای علاقه‌مندان به شمار می‌رود و مشخص نیست چنین شرایطی در دوره‌های بعدی نیز تکرار شود.»
وی در پایان بر ضرورت استفاده از ظرفیت این دوره‌ها برای گسترش آموزش سواد رسانه‌ای تأکید کرد.
سواد رسانه‌ای؛ فراتر از یک مناسبت
وی یادآور شد : «برگزاری هفته سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی زمانی می‌تواند به هدف خود نزدیک شود که از سطح شعار و برنامه‌های مناسبتی فراتر برود و به افزایش دسترسی مردم به آموزش‌های کاربردی، تقویت توانمندی معلمان و مربیان و مطالبه‌گری از نهادهای مسئول منجر شود.در چنین شرایطی، مسئولیت همگانی دیگر صرفاً عبارتی در شعار یک هفته نخواهد بود، بلکه می‌تواند به معیاری برای سنجش عملکرد نهادها و مشارکت شهروندان در ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر تبدیل شود.»
ارسال دیدگاه