پانا برنامه‌های آموزش متوسطه برای ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان را بررسی می‌کند:
معلم، محور یادگیری در عصر هوش مصنوعی/ «سفر یادگیری» وارد مرحله فناوری و هوش مصنوعی می‌شود
تهران (پانا) - ورود فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی به آموزش، در برنامه‌های معاونت آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش صرفاً به معنای آموزش چند ابزار جدید به معلمان نیست؛ بلکه به‌دنبال تغییر در شیوه یاددهی و یادگیری و بازتعریف نقش معلم در کلاس درس است، رویکردی که در قالب برنامه‌هایی همچون «سفر یادگیری»، آموزش هوش مصنوعی به معلمان و توسعه شبکه‌های حرفه‌ای معلمان دنبال می‌شود.
به گزارش پانا، ورود هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین به مدرسه، بیش از آنکه به معنای افزودن ابزارهای تازه به فرایند آموزش باشد، نشانه تغییر در شیوه یادگیری و نقش‌آفرینی معلم و دانش‌آموز است. در چنین شرایطی، معلم باید علاوه بر دانش تخصصی و مهارت‌های آموزشی، توانایی استفاده هدفمند از فناوری، تشخیص ظرفیت‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی و هدایت دانش‌آموزان در مواجهه آگاهانه با این فناوری‌ها را نیز داشته باشد. این تغییر، نیاز به توانمندسازی مستمر معلمان را به یکی از الزامات تحول در آموزش تبدیل کرده است، موضوعی که معاونت آموزش متوسطه در قالب مجموعه‌ای از برنامه‌ها از «سفر یادگیری» و آموزش هوش مصنوعی تا توسعه شبکه‌های حرفه‌ای معلمان دنبال می‌کند. مسیر این برنامه‌ها از آشنایی با فناوری آغاز می‌شود، اما مقصد آن تغییر در کلاس درس و تبدیل فناوری به ابزاری برای شکل‌گیری یادگیری عمیق‌تر، فعال‌تر و دانش‌آموزمحور است.
سید مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، در گفت‌وگو با پانا با تأکید بر ضرورت ارتقای توانمندی‌های حرفه‌ای و تخصصی معلمان در عصر هوش مصنوعی، از تداوم برنامه‌های این معاونت برای تجهیز معلمان به شایستگی‌های مورد نیاز آموزش نوین خبر داده است؛ مسیری که در آن، معلم دیگر صرفاً انتقال‌دهنده محتوا نیست، بلکه به طراح تجربه یادگیری، تقویت‌کننده تفکر انتقادی و ارتقادهنده سواد دیجیتال دانش‌آموزان تبدیل می‌شود.
«سفر یادگیری» چارچوبی برای تحول در یاددهی و یادگیری
یکی از محورهای اصلی برنامه‌های معاونت آموزش متوسطه، «سفر یادگیری» است. برنامه‌ای که با رویکرد توانمندسازی معلمان طراحی شده و مؤلفه‌هایی همچون سنجش و ارزشیابی، فناوری‌های نوین آموزشی، روش‌های نوین تدریس و یادگیری در محیط‌های متنوع را دنبال می‌کند. در این نگاه، توانمندسازی معلم یک دوره آموزشی مقطعی نیست، بلکه فرآیندی مستمر برای به‌روزرسانی دانش و مهارت‌های حرفه‌ای است؛ فرآیندی که باید خود را در کلاس درس و در کیفیت یادگیری دانش‌آموزان نشان دهد.
آذرکیش تأکید کرده است که توسعه حرفه‌ای معلمان را باید «یک سفر مادام‌العمر» دانست؛ بنابراین با ورود فناوری‌های جدید و شکل‌گیری نیازهای تازه دانش‌آموزان، آموزش و توانمندسازی معلمان نیز متوقف نخواهد شد. در همین چارچوب، فناوری‌های نوین یکی از بخش‌های مهم برنامه «سفر یادگیری» در فازهای بعدی خواهد بود و میزان استفاده معلمان از این فناوری‌ها نیز مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
آموزش هوش مصنوعی
این رویکرد در روزهای پایانی شهریور با اجرای برنامه آموزش هوش مصنوعی برای معلمان وارد مرحله عملیاتی‌تری شد. دوره آموزشی ۳۲ ساعته هوش مصنوعی برای ۱۰۰ هزار معلم سراسر کشور با همکاری معاونت علمی و دانشگاه صنعتی شریف در قالب طرح «ایران دیجیتال» آغاز شده است. هدف از این برنامه، صرفاً آشنایی معلمان با چند ابزار هوش مصنوعی نیست، بلکه ارتقای شایستگی‌های حرفه‌ای آنان برای استفاده درست، هدفمند و مسئولانه از این فناوری در فرایند آموزش و یادگیری است.
در این برنامه، موضوعاتی همچون سواد هوش مصنوعی، توانایی تشخیص زمان مناسب استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، طراحی پرسش‌های مناسب، راستی‌آزمایی پاسخ‌های تولیدشده، تشخیص خطاهای هوش مصنوعی، اخلاق حرفه‌ای و حفاظت از حریم خصوصی دانش‌آموزان مورد توجه قرار گرفته است.
این رویکرد نشان می‌دهد که در سیاست‌گذاری آموزش متوسطه، مسئله اصلی «هوش مصنوعی در مدرسه» صرفاً دسترسی به فناوری نیست؛ بلکه توانایی معلم برای استفاده آگاهانه و حرفه‌ای از فناوری است.
معلم قرار نیست با هوش مصنوعی جایگزین شود
یکی از خطوط اصلی مواضع معاونت متوسطه در ماه‌های اخیر، تأکید بر جایگاه معلم در مرکز تحول فناورانه آموزش بوده است. وی در آیین اختتامیه جشنواره نوآوری در فرایند آموزش و یادگیری نیز تصریح کرده بود که هیچ فناوری جایگزین معلم نمی‌شود و آنچه اهمیت دارد، استفاده درست از هوش مصنوعی و نوآوری در فرایند آموزش و یادگیری است.
در همین مسیر، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش بر سه نقش جدید معلم تأکید کرده است: طراحی تجربه یادگیری، تقویت تفکر انتقادی و ارتقای سواد دیجیتال دانش‌آموزان. به این ترتیب، فناوری قرار نیست جایگزین عنصر انسانی آموزش شود؛ بلکه قرار است بخشی از ظرفیت حرفه‌ای معلم را تقویت کند تا او بتواند آموزش را متناسب با نیازهای نسل جدید طراحی کند.
سه مؤلفه‌ای که باید در کلاس درس به هم پیوند بخورند
از نگاه معاون آموزش متوسطه، معلم در پیوند میان آموزش و فناوری، سه مؤلفه را به یکدیگر متصل می‌کند: طراحی آموزشی، استفاده از فناوری‌های هوش مصنوعی و ایجاد موقعیت‌های یادگیرنده‌محور. این نگاه، فناوری را از یک ابزار جانبی خارج می‌کند و آن را در متن فرایند یادگیری قرار می‌دهد؛ به این معنا که استفاده از فناوری زمانی ارزشمند است که به طراحی بهتر آموزش، مشارکت بیشتر دانش‌آموز و شکل‌گیری تجربه واقعی یادگیری منجر شود.
همین رویکرد در جشنواره نوآوری در فرایند آموزش و یادگیری نیز دنبال شده است. جشنواره‌ای که تمرکز آن بر نوآوری در بستر واقعی کلاس درس بوده و آذرکیش در آن، معلم را عنصر اصلی تحول معرفی کرده است. در این جشنواره ۶۶ هزار و ۸۰۰ نفر مشارکت داشتند و ۲۹۵ اثر به‌عنوان برگزیده نهایی انتخاب شد.
از «کلاس هوشمند» تا «یادگیری هوشمند»
بررسی برنامه‌های اخیر معاونت آموزش متوسطه نشان می‌دهد که رویکرد این معاونت از تجهیز کلاس به فناوری، به سمت استفاده مؤثر از فناوری برای تغییر تجربه یادگیری در حرکت است.
آذرکیش پیش‌تر هدف این تحول را حرکت از «کلاس هوشمند» به «یادگیری هوشمند» عنوان کرده بود؛ یادگیری‌ای که در آن دانش‌آموز فعال است، امکان کار تیمی و خلق کردن دارد و فناوری در خدمت این فرایند قرار می‌گیرد.
در چنین الگویی، هوش مصنوعی می‌تواند در بخش‌هایی مانند طراحی درس، تولید محتوا، تدوین تکالیف متناسب با نیاز دانش‌آموزان و تحلیل عملکرد تحصیلی به معلم کمک کند؛ اما تصمیم‌گیری تربیتی، قضاوت حرفه‌ای، هدایت اخلاقی و ارتباط انسانی همچنان بر عهده معلم است.
«شمیم»، یادگیری حرفه‌ای معلمان در قالب شبکه
توانمندسازی معلمان در برنامه‌های آموزش متوسطه تنها به دوره‌های آموزشی محدود نمی‌شود. «شبکه ملی یادگیری معلمان» با عنوان «شمیم» نیز یکی از مسیرهای دنبال‌شده برای شکل‌گیری اجتماعات یادگیری و توسعه یادگیری حرفه‌ای معلمان است.
همچنین در برنامه‌های این معاونت، درس‌پژوهی و درس‌کاوی به‌عنوان ظرفیت‌هایی برای به اشتراک گذاشتن تجربه‌های حرفه‌ای معلمان و حل مسائل واقعی آموزش مورد توجه قرار گرفته است. در این نگاه، تجربه موفق یک معلم نباید در کلاس او باقی بماند، بلکه باید امکان انتقال، بازتولید و استفاده از آن در شبکه حرفه‌ای معلمان فراهم شود.
آنچه مجموعه این برنامه‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد، هدف مشترک تغییر کیفیت یادگیری در کلاس درس است. «سفر یادگیری»، آموزش هوش مصنوعی، شبکه «شمیم»، جشنواره نوآوری و توسعه روش‌های نوین تدریس، هرکدام بخشی از این مسیر هستند، مسیری که در آن توانمندسازی معلم، نه یک هدف مستقل، بلکه ابزاری برای تحول در فرایند یاددهی و یادگیری است.
در نهایت، اگر فناوری قرار است به ارتقای کیفیت آموزش منجر شود، نقطه آغاز و پایان آن کلاس درس است، جایی که معلم باید بتواند میان فناوری، طراحی آموزشی و نیازهای واقعی دانش‌آموزان پیوند برقرار کند و یادگیری را از انتقال اطلاعات به تجربه‌ای فعال، هدفمند و دانش‌آموزمحور تبدیل کند.
ارسال دیدگاه