تحلیلی بر مفهوم «نگاه فراراهبردی» در پیام رهبر انقلاب و رسالت تاریخی آموزش و پرورش در مقطع پساجنگ؛
تعلیم و تربیت؛ قطبنمای حکمرانی و سنگر اول قدرت ملی
تهران (پانا) - وقتی در ادبیات حکمرانی و راهبردنویسی، واژهای فراتر از چارچوبهای معمول ارتقا مییابد و بار مفهومی تازهای خلق میکند، باید آن را نقطه عطف یک چرخش گفتمانی دانست.
پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب بهمناسبت هفته دولت ۱۴۰۵، با صورتبندی مفهوم بدیع «توجّه فراراهبردی به مسئلهی فرهنگ، تعلیم و تربیت»، دستگاه محاسباتی نظام اجرایی کشور را در برابر یک بازتعریف بنیادین قرار داد: آموزش و پرورش صرفا یک بخش خدماتی یا وزارتخانهای مصرفکننده در کنار سایر دستگاهها نیست، بلکه «مبنای تنظیمگر» و ترازوی سنجش تمام راهبردهای اقتصادی، امنیتی و توسعهای کشور است.
۱. کالبدشکافی مفهوم «فراراهبردی»؛ آموزش بهمثابه زیربنای همه راهبردها
در منظومه مدیریت راهبردی، استراتژیها همواره معطوف به تخصیص بهینه منابع برای رسیدن به اهداف کلان تعریف میشوند؛ اما تصریح رهبر انقلاب بر اینکه «تنظیم راهبردهای دیگر باید با ملاحظه این مسئله باشد»، تعلیم و تربیت را از جایگاه «یکی از راهبردها» به جایگاه «ابرراهبرد بالادستی» ارتقا میدهد.
به زبان عینی:
*هیچ سیاست اقتصادی (از مهار تورم تا حذف هژمونی دلار) پایدار نخواهد ماند، مگر آنکه فرهنگ کار، تولید و انضباط اقتصادی از کلاس درس مدرسه شکل گرفته باشد.
*هیچ مدل امنیتی و دفاعی در برابر سنگینترین جنگهای تحمیلی کارآمد نخواهد شد، مگر آنکه روحیه ایستادگی، هویت ملی و تعلق سرزمینی پیشتر در روح و روان نوجوانان ریشه دوانده باشد.
این رویکرد، امتداد نگاه رهبر شهید انقلاب و مهر تاییدی بر خطمشی عملی دولت چهاردهم است که اولویتبخشی به آموزش و پرورش را در بطن گفتمان وفاق ملی قرار داده است.
۲. جنگ تحمیلی و سرمایه اجتماعی مدرسه؛ آزمون تاریخی تابآوری
ایران عزیز در شرایطی از آزمون سخت هجمهها و جنگهای تحمیلی اخیر سربلند و مقتدر بیرون آمد که متخاصمان تمام ابزارهای ترکیبی خود را برای فروپاشی ساختار اجتماعی به میدان آورده بودند. چرایی ناکامی دشمن در این آوردگاه سنگین، به یک فکت تاریخی بازمیگردد: «تابآوری جامعه از مجرای تربیت هویتمحور».
وقتی میلیونها خانواده در کوران بحرانها، مدرسه را مامن آرامش و کانون امید مییابند و دانشآموزان بهمثابه پیشرانهای شور و شعور اجتماعی عمل میکنند، مرزهای نامرئی امنیت ملی تثبیت میشود. همانگونه که در پیام رهبری نیز قاطعانه تاکید شده است، «انسجام اجتماعی» خط قرمز کشور است؛ و حقیقت این است که هیچ نهادی در ایران ظرفیت تولید انسجام، وفاق و خنثیسازی دوقطبیهای کاذب را به اندازه نظام تعلیم و تربیت رسمی و فراگیر ندارد.
۳. معلم و خانواده؛ معماران زیستبوم فرهنگساز
تاکید ویژه پیام رهبر معظم انقلاب بر دو قشر محوری یعنی «معلمان» و «بانوان خانهدار»، پیوند ارگانیک میان «مدرسه» و «خانواده» را صورتبندی میکند.
معلم، کارمند ارائهدهنده ساعات آموزشی نیست؛ کارگزار اصلی انتقال هویت، اخلاق و خلاقیت به نسل نو است. از سوی دیگر، اشاره ظریف به بانوان خانهدار بهعنوان خالقان «ظریفترین اجزاء نقش و نگار فرهنگ زیبا و مطلوب آینده»، نشاندهنده یک الگوی تربیتی دوسویه است: خانه بنیان تربیت عاطفی و اخلاقی را میگذارد و مدرسه آن را در شبکه مناسبات اجتماعی و مهارتهای ملی بازآفرینی میکند. این نگاه، پاسخی محکم به رویکردهای تقلیلگرایانهای است که نقش زن و منزلت معلم را در محاسبات مادی و آمارهای اداری خلاصه میکنند.
۴. نقش پیشران «سازمان دانشآموزی» و تشکلهای تربیتی
در مدار این تحول فراراهبردی، تشکلهای حوزه تربیت بهویژه سازمان دانشآموزی در نقطه کانونی این ماموریت قرار دارند. تربیت فراراهبردی تنها با انتقال مفاهیم کتاب درسی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند:
۱. کنشگری فعال و میدان دادن به نوجوان: تقویت مهارتهای مدنی، کار گروهی، مسئولیتپذیری اجتماعی و ابتکار عمل میدانی در میان دانشآموزان.
۲. روایتگری صادقانه از قدرت و امید ملی: ترجمان دستور قرآنی «و امّا بِنِعمَة ربِّکَ فَحَدِّث» از طریق تریبونها و خبرگزاری دانشآموزی؛ بهگونهای که پیشرفتهای کشور بدون لکنت و با زبان ملموس نسل نو روایت شود و همزمان حل مسائل بر مدار خلاقیت نخبگان جوان پیش رود.
۳. تقویت شبکه هویتبخش: سازماندهی ظرفیتهای بیپایان دانشآموزی در جهت تحکیم وحدت ملی و زدودن یاس القایی دشمن.
عزم ملی برای «ایران هرچه قویتر»
فرمان فراراهبردی رهبر معظم انقلاب در آستانه سال تحصیلی جدید و در هفته دولت، حجت را بر تمامی اجزای نظام برنامهریزی کشور تمام کرد. اگر سودای ساختن «ایران هرچه قویتر» را در سر داریم، معبر آن از کوچه تعلیم و تربیت میگذرد.
دولت چهاردهم با رویکرد اثباتشده خود در بها دادن به آموزش و پرورش، اکنون مجهز به یک پشتوانه حکمی و استراتژیک بیبدیل است (غیر قابل تفسیر). وقت آن است که سازمان برنامه و بودجه، دستگاههای اقتصادی و نهادهای فرهنگی، پیوستِ تعلیم و تربیت را در صدر تمام لوایح و برنامهها بنشانند. جامعه قدرتمند، اقتصادی پویا و امنیتی نفوذناپذیر، در گرو نسلی است که امروز بر نیمکتهای مدرسه مینشیند و به افق فردا چشم دوخته است.
*پرویز پیکری، دبیر گروه سیاسی
ارسال دیدگاه