هوش مصنوعی باید از «فناوری نوظهور» به «زیرساخت تصمیم‌سازی ورزش» تبدیل شود

داود مسعودی، رئیس کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف جمهوری اسلامی ایران با خبرگزاری پانا در خصوص اهمیت نگاه به ه۹وش مصنوعی در ورزش به گفت و گو نشست.

درباره تشکیل کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف و فلسفه تشکیل این کمیته توضیحاتی می‌فرمایید؟

مسعودی: تشکیل کمیته هوش مصنوعی در فدراسیون گلف جمهوری اسلامی ایران را باید در چارچوب یک تغییر مهم در نگاه به آینده ورزش ارزیابی کرد. امروز فناوری‌های نوین دیگر یک ابزار جانبی برای ورزش محسوب نمی‌شوند، بلکه به‌تدریج در حال تبدیل شدن به بخشی از زیرساخت اصلی ورزش حرفه‌ای، قهرمانی، استعدادیابی، آموزش، مدیریت و حتی اقتصاد ورزش هستند.

بر همین اساس، کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف با هدف ایجاد یک ساختار تخصصی برای شناخت، سیاست‌گذاری، طراحی و پیاده‌سازی کاربردهای هوش مصنوعی و فناوری‌های نوین در گلف تشکیل شده است.

هدف ما این نیست که صرفاً نام «هوش مصنوعی» را به ساختار ورزش اضافه کنیم؛ بلکه می‌خواهیم از ظرفیت این فناوری برای حل مسائل واقعی ورزش استفاده کنیم.

گلف از جمله رشته‌هایی است که ظرفیت بسیار بالایی برای بهره‌گیری از فناوری دارد؛ از تحلیل حرکت و عملکرد ورزشکار گرفته تا طراحی تمرینات هوشمند، استعدادیابی، تحلیل مسابقات، مدیریت زمین‌های گلف، آموزش، داوری، بازاریابی، جذب مخاطب و توسعه اقتصاد این رشته.

بنابراین، شروع فعالیت این کمیته را می‌توان آغاز یک مسیر جدید برای حرکت گلف ایران به سمت گلف هوشمند دانست.

چرا امروز هوش مصنوعی برای ورزش اهمیت پیدا کرده است؟

مسعودی: ورزش در دنیا وارد عصر جدیدی شده است. اگر در گذشته مزیت رقابتی یک ورزشکار عمدتاً به استعداد، تمرین، تجربه مربی و امکانات فیزیکی وابسته بود، امروز داده و فناوری نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کرده‌اند.

هوش مصنوعی می‌تواند حجم بسیار زیادی از داده‌ها را تحلیل کند و از دل آن‌ها الگوهایی استخراج کند که برای انسان به‌سادگی قابل مشاهده نیست.

در ورزش، این موضوع می‌تواند به معنای شناخت دقیق‌تر عملکرد ورزشکار، طراحی برنامه تمرینی شخصی‌سازی‌شده، پیش‌بینی روند عملکرد، شناسایی استعدادها، کاهش خطا، افزایش بهره‌وری و تصمیم‌گیری دقیق‌تر باشد.

از طرف دیگر، هوش مصنوعی صرفاً مربوط به داخل زمین مسابقه نیست. در مدیریت فدراسیون‌ها و باشگاه‌ها نیز می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد؛ از تحلیل داده‌های ورزشکاران و مسابقات تا مدیریت منابع، ارتباط با هواداران، بازاریابی دیجیتال، تولید محتوا، فروش خدمات ورزشی و مدیریت هوشمند زیرساخت‌ها.

به اعتقاد من، در سال‌های آینده فاصله میان ورزش‌هایی که از فناوری به‌صورت هوشمند استفاده می‌کنند و ورزش‌هایی که از آن غافل هستند، بسیار بیشتر خواهد شد.

گلف چه ویژگی‌هایی دارد که آن را برای استفاده از هوش مصنوعی مناسب می‌کند؟

مسعودی: گلف از چند جهت یک رشته بسیار مناسب برای فناوری‌های هوشمند است. اول اینکه بخش قابل توجهی از عملکرد بازیکن را می‌توان به داده تبدیل کرد؛ از سرعت و مسیر حرکت توپ گرفته تا زاویه ضربه، سرعت سر چوب، میزان چرخش توپ، محل فرود، فاصله، انتخاب نوع ضربه و ده‌ها شاخص دیگر.

دوم اینکه گلف یک ورزش به‌شدت تحلیلی است. کوچک‌ترین تغییر در تکنیک، شرایط محیطی، انتخاب چوب یا نحوه اجرای ضربه می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

سوم، محیط و زمین گلف نیز قابلیت هوشمندسازی دارد. می‌توان از حسگرها، اینترنت اشیا، پهپادها، تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های تحلیل داده برای مدیریت وضعیت زمین، آبیاری، نگهداری فضای سبز و حتی مدیریت مصرف منابع استفاده کرد.

چهارم، آموزش گلف ظرفیت بسیار بالایی برای شخصی‌سازی دارد. یک سامانه هوشمند می‌تواند عملکرد بازیکن را تحلیل کند و متناسب با نقاط ضعف و قوت او پیشنهاد تمرینی ارائه دهد.

بنابراین گلف می‌تواند یکی از رشته‌های پیشرو در استفاده از فناوری‌های هوشمند در ورزش کشور باشد.

مهم‌ترین برنامه‌های کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف چیست؟

مسعودی: ما برای فعالیت کمیته چند محور اصلی را در نظر گرفته‌ایم. نخست، مطالعه و شناسایی کاربردهای هوش مصنوعی در گلف است تا مشخص شود در کدام بخش‌ها استفاده از فناوری می‌تواند بیشترین ارزش افزوده را ایجاد کند.

دوم، ایجاد بانک داده و زیرساخت داده‌ای گلف است. بدون داده باکیفیت، هوش مصنوعی عملاً نمی‌تواند عملکرد مطلوبی داشته باشد. بنابراین باید به‌تدریج داده‌های مرتبط با ورزشکاران، مسابقات، تمرینات، مربیان، عملکرد و سایر بخش‌های گلف به‌صورت استاندارد جمع‌آوری و مدیریت شوند.

سوم، هوشمندسازی فرآیند استعدادیابی است. می‌توان با استفاده از داده‌های عملکردی، الگوهای استعداد را بهتر شناسایی و فرآیند کشف و پرورش استعدادها را علمی‌تر کرد.

چهارم، توسعه آموزش هوشمند است. هدف ما این است که در آینده بتوانیم از ابزارهای هوش مصنوعی برای آموزش بازیکنان، مربیان و داوران استفاده کنیم.

پنجم، تحلیل هوشمند عملکرد ورزشکاران است؛ به‌گونه‌ای که مربی و بازیکن بتوانند به جای اتکا صرف به مشاهده و تجربه، از گزارش‌های تحلیلی و داده‌محور نیز استفاده کنند.

ششم، هوشمندسازی مدیریت زمین‌های گلف و استفاده از فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، حسگرها، پهپادها و تحلیل داده برای مدیریت منابع و افزایش بهره‌وری است.

هفتم، توسعه اقتصاد دیجیتال و فناوری در صنعت گلف است. ما می‌خواهیم زمینه حضور شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها و مجموعه‌های فناور را در حوزه گلف فراهم کنیم.

مسعودی: آیا کمیته صرفاً به هوش مصنوعی محدود خواهد شد؟

خیر. هوش مصنوعی مهم‌ترین محور فعالیت کمیته است، اما نگاه ما گسترده‌تر است.هوش مصنوعی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که در کنار فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیا، کلان‌داده، رایانش ابری، بینایی ماشین، رباتیک، پهپادها، واقعیت افزوده و واقعیت مجازی و فناوری‌های پوشیدنی قرار گیرد.

ما به دنبال ایجاد یک اکوسیستم فناوری در گلف هستیم، نه صرفاً اجرای چند پروژه پراکنده هوش مصنوعی.

یکی از موضوعات مهم ورزش، استعدادیابی است. هوش مصنوعی در این زمینه چه کمکی می‌تواند بکند؟

مسعودی: استعدادیابی یکی از حوزه‌هایی است که می‌تواند بیشترین تحول را تجربه کند.

در روش‌های سنتی، بخش زیادی از فرآیند شناسایی استعداد به تجربه مربی و ارزیابی‌های محدود وابسته است. این تجربه بسیار ارزشمند است، اما می‌توان آن را با داده و فناوری تکمیل کرد.

هوش مصنوعی می‌تواند داده‌های مختلف جسمانی، حرکتی، تکنیکی و عملکردی ورزشکار را تحلیل کند و با مقایسه آن‌ها با الگوهای موفق، به شناسایی استعدادهای بالقوه کمک کند.

البته تأکید می‌کنم که هوش مصنوعی قرار نیست جای مربی را بگیرد. هوش مصنوعی دستیار مربی است، نه جایگزین مربی.

تصمیم نهایی همچنان باید با ترکیب دانش تخصصی مربی، تجربه انسانی و تحلیل داده انجام شود.

آیا در آینده شاهد مربی هوش مصنوعی خواهیم بود؟

مسعودی: ما احتمالاً شاهد چیزی فراتر از یک «مربی هوش مصنوعی» خواهیم بود؛ یعنی یک دستیار هوشمند که به‌صورت مستمر عملکرد ورزشکار را تحلیل می‌کند.

تصور کنید بازیکن بعد از هر جلسه تمرین، اطلاعات عملکرد خود را در اختیار یک سامانه قرار دهد و سامانه بتواند نقاط ضعف، روند پیشرفت، خطاهای تکرارشونده و پیشنهادهای تمرینی را ارائه کند.

مربی نیز به جای اینکه همه داده‌ها را به‌صورت دستی بررسی کند، یک گزارش تحلیلی دریافت می‌کند و می‌تواند زمان بیشتری را صرف تصمیم‌های مهم‌تر و ارتباط انسانی با ورزشکار کند.

این مدل می‌تواند آینده آموزش و مربیگری گلف را متحول کند.

مسعودی: فناوری چه نقشی در مدیریت زمین‌های گلف خواهد داشت؟

این موضوع یکی از پروژه‌های مهم آینده است. زمین گلف یک زیرساخت پیچیده است و نگهداری آن نیازمند منابع قابل توجهی است. با استفاده از حسگرها، اینترنت اشیا، داده‌های آب‌وهوایی، تصاویر هوایی و الگوریتم‌های هوشمند می‌توان وضعیت بخش‌های مختلف زمین را پایش کرد.

برای مثال، سامانه هوشمند می‌تواند اطلاعات مربوط به رطوبت خاک، شرایط آب‌وهوایی و وضعیت پوشش گیاهی را تحلیل کند و در مدیریت آبیاری و نگهداری زمین مورد استفاده قرار گیرد.

این موضوع علاوه بر کاهش هزینه‌ها می‌تواند به مصرف بهینه آب و حرکت به سمت گلف پایدار و دوستدار محیط زیست کمک کند.

آیا برنامه‌ای برای همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها دارید؟

مسعودی: قطعاً.یکی از اصول فعالیت کمیته این است که فدراسیون نباید همه فناوری‌ها را از صفر تولید کند. ظرفیت بسیار ارزشمندی در دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها و مجموعه‌های فناور کشور وجود دارد.

ما می‌خواهیم بین فدراسیون، دانشگاه، شرکت‌های فناور، مراکز تحقیقاتی و جامعه ورزش ارتباط ایجاد کنیم.

یکی از برنامه‌های ما شناسایی شرکت‌های توانمند و تعریف پروژه‌های واقعی و قابل اجرا برای آن‌هاست.

یعنی به جای برگزاری صرف همایش و نشست، تلاش می‌کنیم فناوری را وارد زمین ورزش کنیم و پروژه‌هایی داشته باشیم که نتیجه آن برای ورزشکار، مربی، فدراسیون و حتی اقتصاد گلف قابل مشاهده باشد.

آیا تشکیل این کمیته را باید بخشی از برنامه تحول دیجیتال فدراسیون دانست؟

مسعودی: بله. به اعتقاد من، هوش مصنوعی نباید به‌صورت جزیره‌ای و جدا از تحول دیجیتال فدراسیون دنبال شود.

ما باید به سمت یک فدراسیون داده‌محور و هوشمند حرکت کنیم.

در چنین مدلی، داده در اختیار مدیر، مربی، ورزشکار و تصمیم‌گیر قرار می‌گیرد و تصمیم‌ها تا حد امکان بر اساس اطلاعات دقیق، تحلیل علمی و شواهد اتخاذ می‌شوند.

در واقع هوش مصنوعی لایه هوشمند تحول دیجیتال است و اگر زیرساخت داده و فرآیندهای دیجیتال وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار معجزه از هوش مصنوعی داشت.

آیا برنامه‌ای برای استفاده از هوش مصنوعی در برگزاری مسابقات دارید؟

مسعودی: بله، این حوزه نیز ظرفیت بسیار زیادی دارد. تحلیل عملکرد بازیکنان، ثبت و تحلیل داده‌های مسابقات، تولید گزارش‌های هوشمند، ارائه آمار پیشرفته، تحلیل روند مسابقه و حتی توسعه تجربه مخاطب از جمله حوزه‌هایی هستند که می‌توانند مورد توجه قرار گیرند.

در مراحل بعدی نیز می‌توان از فناوری‌های بینایی ماشین و پردازش تصویر برای تحلیل برخی جنبه‌های مسابقات استفاده کرد.

هدف نهایی این است که مسابقات گلف از یک رویداد صرفاً ورزشی به یک رویداد هوشمند، داده‌محور و رسانه‌پذیر تبدیل شوند.

یکی از نگرانی‌ها درباره هوش مصنوعی، جایگزینی نیروی انسانی است. آیا این نگرانی در ورزش هم وجود دارد؟

مسعودی: فناوری قرار نیست انسان را حذف کند؛ قرار است توانایی انسان را افزایش دهد. در ورزش نیز همین رویکرد را داریم. هوش مصنوعی نمی‌تواند جای انگیزه، شخصیت، تجربه، رهبری، ارتباط انسانی و درک روانی مربی و ورزشکار را بگیرد.

اما می‌تواند بسیاری از کارهای زمان‌بر تحلیلی را سریع‌تر انجام دهد و اطلاعات بیشتری در اختیار انسان قرار دهد. بنابراین نگاه ما انسان‌محور و فناوری‌یار است.

موضوع امنیت و حریم خصوصی داده‌های ورزشکاران چطور مدیریت خواهد شد؟

مسعودی: این موضوع برای ما بسیار جدی است.هرگونه توسعه هوش مصنوعی در ورزش باید همراه با چارچوب‌های مشخص در حوزه مالکیت داده، محرمانگی، امنیت سایبری، رضایت ورزشکاران و نحوه استفاده از اطلاعات باشد.

داده‌های ورزشی می‌توانند بسیار ارزشمند باشند و بنابراین باید از ابتدا زیرساخت حکمرانی داده و امنیت اطلاعات در پروژه‌ها مورد توجه قرار گیرد.

ما نمی‌خواهیم صرفاً فناوری وارد ورزش شود؛ بلکه می‌خواهیم فناوری مسئولانه، امن و اخلاق‌مدار وارد ورزش شود.

چشم‌انداز شما برای کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف چیست؟

مسعودی: چشم‌انداز ما این است که گلف ایران در حوزه استفاده از فناوری‌های نوین، از یک مصرف‌کننده فناوری به یک توسعه‌دهنده و حتی صادرکننده راهکارهای هوشمند ورزشی تبدیل شود.

در گام نخست باید زیرساخت داده و دانش ایجاد کنیم، سپس پروژه‌های آزمایشی را اجرا کنیم و در ادامه راهکارهای موفق را توسعه دهیم.

در نهایت می‌توانیم مدلی ایجاد کنیم که نه‌تنها برای گلف ایران، بلکه برای سایر رشته‌های ورزشی کشور نیز قابل استفاده باشد.

ما معتقدیم گلف می‌تواند یکی از آزمایشگاه‌های ملی توسعه فناوری‌های هوشمند در ورزش باشد.

پیام شما به جامعه ورزش و فعالان فناوری چیست؟

پیام من این است که هوش مصنوعی یک موضوع مربوط به آینده نیست؛ آینده ورزش از همین امروز در حال ساخته شدن است.

اگر امروز برای داده، فناوری، آموزش و زیرساخت هوشمند برنامه‌ریزی نکنیم، فردا فاصله ما با ورزش حرفه‌ای جهان بیشتر خواهد شد.

کمیته هوش مصنوعی فدراسیون گلف آماده است با ورزشکاران، مربیان، داوران، باشگاه‌ها، دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارت‌آپ‌ها و متخصصان فناوری همکاری کند.

ما می‌خواهیم این مسیر را با یک اصل آغاز کنیم:«هوش مصنوعی برای ورزش؛ فناوری در خدمت انسان، قهرمانی و توسعه پایدار.» و امیدواریم گلف ایران بتواند در این مسیر، یکی از رشته‌های پیشرو کشور باشد.