پانا از عملکرد یکساله دولت نظام سلامت گزارش میدهد:
روایت نمایندگان مجلس از کارنامه نظام سلامت؛ خدمت در بحران، دغدغه در درمان
تهران (پانا) - یک سال فعالیت نظام سلامت در شرایطی سپری شد که جنگ، تحریم، فشارهای اقتصادی و افزایش هزینههای درمان، چالشهای متعددی را پیشروی این حوزه قرار داد؛ با این حال، اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس معتقدند تداوم خدمترسانی کادر درمان، رسیدگی به مجروحان و بیماران، حفظ واکسیناسیون، تأمین دارو و تجهیزات و استمرار فعالیت مراکز درمانی، از مهمترین نقاط قوت این دوره بوده است. در کنار این عملکرد، اما گرانی دارو، افزایش پرداخت از جیب مردم، ضعف بیمهها، کمبود پزشک متخصص در برخی مناطق و ضرورت اصلاح الگوی مصرف دارو، همچنان از مهمترین مطالبات مردم و نمایندگان مجلس از دولت است.
به گزارش پانا، هفته دولت فرصتی برای مرور عملکرد یکساله دستگاههای اجرایی و بررسی مسیری است که هر بخش برای پاسخ به نیازها و مطالبات مردم پیموده است؛ اما در میان حوزههای مختلف، سلامت در سال گذشته شرایط متفاوت و پیچیدهتری را تجربه کرد. نظام بهداشت و درمان کشور علاوه بر مسئولیت همیشگی خود در تأمین سلامت مردم، در مقاطعی با شرایط جنگی، افزایش تعداد مجروحان و مصدومان، تهدید مراکز درمانی، مشکلات ناشی از تحریم و فشار بر زنجیره تأمین دارو و تجهیزات پزشکی نیز روبهرو بود.
در چنین شرایطی، بیمارستانها، مراکز درمانی، اورژانس، مراکز بهداشتی و کادر سلامت باید بهگونهای عمل میکردند که حتی در شرایط بحران نیز چرخه خدمترسانی متوقف نشود؛ چرخهای که از رسیدگی به مجروحان آغاز میشد و تا درمان بیماران عادی، مراقبت از مادران باردار، واکسیناسیون کودکان، تأمین دارو و تجهیزات و استمرار فعالیتهای آموزشی و پژوهشی ادامه پیدا میکرد.
اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در گفتوگو با پانا، با وجود تفاوت در نگاه و تأکید بر بخشهای مختلف عملکرد نظام سلامت، در یک نکته اشتراک نظر دارند؛ اینکه ایستادگی کادر بهداشت و درمان و استمرار خدمات در روزهای سخت، بخش مهمی از کارنامه یکساله این حوزه را تشکیل میدهد، اما این کارنامه بدون حل مسئله هزینههای درمان و کاهش فشار مالی بر مردم، کامل نخواهد شد.
سلامت؛ از جمله حوزههای مورد رضایت مردم در روزهای سخت
فاطمه محمدبیگی، نایبرئیس اول کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، با اشاره به عملکرد حوزه سلامت در یک سال گذشته، گفت یکی از شاخصترین موضوعات این حوزه، میزان رضایت مردم بوده است.
وی با بیان اینکه پس از حوزه دفاعی، سلامت از جمله حوزههایی بوده که در شرایط سخت با میزان بالایی از رضایت مردم همراه شده است، اظهار کرد: «در روزهایی که کشور شرایط جنگی را تجربه میکرد، کادر بهداشت و درمان در کنار مردم حضور داشتند و رسیدگی به مصدومان، بیماران و افرادی که در معرض آسیبهای ناشی از جنگ قرار گرفته بودند، ادامه یافت.»
محمدبیگی با اشاره به حضور ایثارگرانه نیروهای سلامت در این شرایط، گفت: «پرسنل حوزه سلامت در کنار مردم و نیروهای مسلح حضور داشتند و با وجود شرایط دشوار، وظیفه خود را متوقف نکردند. حتی بمباران مراکز آموزشی و درمانی و مشکلات ناشی از تحریم دارو و تجهیزات پزشکی نیز باعث نشد خدمترسانی در این حوزه متوقف شود.»
وی افزود: «همه اصناف و بخشهای مختلف حوزه سلامت تلاش کردند با وجود سختیها در کنار مردم باشند و نیازهای درمانی کشور را پاسخ دهند. این تلاش در شرایطی انجام شد که نظام سلامت باید همزمان با مدیریت نیازهای روزمره مردم، پاسخگوی شرایط ناشی از بحران نیز میبود.»
نایبرئیس اول کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در عین حال تأکید کرد: «وجود رضایت نسبی از عملکرد حوزه سلامت به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست و گرانی دارو و خدمات پزشکی همچنان یکی از دغدغههای مهم مردم به شمار میرود.»
پیشرفتهای پزشکی در کنار دغدغههای معیشتی مردم
محمدبیگی در ادامه به بخشی از پیشرفتهای پزشکی کشور اشاره کرد و گفت: «ایران در حوزههایی مانند ژندرمانی، سلولدرمانی، فناوریهای نوین پزشکی، پیوند اعضا و درمان برخی بیماریهای صعبالعلاج از جمله ناباروری، دستاوردهای مهمی داشته است.»
به گفته وی، نظام سلامت کشور در بسیاری از علوم و فناوریهای پزشکی در جایگاههای برتر جهانی قرار دارد و این ظرفیت علمی میتواند یکی از نقاط قوت کشور در حوزه سلامت محسوب شود.
اما در کنار این پیشرفتها، مسئله هزینه درمان همچنان یکی از چالشهای اصلی است. مردم موفقیت نظام سلامت را تنها با شاخصهای علمی و رتبههای پزشکی ارزیابی نمیکنند؛ تجربه روزمره آنان از مراجعه به پزشک، تهیه دارو، بستری شدن در بیمارستان و پرداخت هزینههای درمان نیز بخش مهمی از این ارزیابی را تشکیل میدهد.
در واقع، فاصله میان پیشرفتهای علمی و تجربه واقعی مردم از دریافت خدمات درمانی، زمانی کاهش مییابد که دستاوردهای نظام سلامت بتواند به کاهش هزینهها، افزایش دسترسی و احساس امنیت بیشتر بیماران منجر شود.
سهم سلامت از اقتصاد کشور؛ مطالبهای برای کاهش پرداخت از جیب مردم
یکی از مهمترین موضوعاتی که نایبرئیس اول کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بر آن تأکید دارد، افزایش سهم سلامت از منابع اقتصادی کشور است.
محمدبیگی با اشاره به سهم فعلی سلامت از تولید ناخالص داخلی، گفت: «این سهم باید افزایش پیدا کند، زیرا پایین بودن منابع اختصاصیافته به حوزه سلامت در نهایت میتواند به افزایش پرداخت مردم از جیب خود منجر شود.»
وی تأکید کرد: «بر اساس هدفگذاریهای قانونی، سهم پرداخت مستقیم مردم از هزینههای درمان باید کاهش پیدا کند، اما فاصله موجود با این هدف همچنان زیاد است و دولت باید برای جبران آن برنامهریزی جدیتری داشته باشد.»
به گفته وی، سازمان برنامه و بودجه و دولت باید نگاه جدیتری به تأمین منابع پایدار برای نظام سلامت داشته باشند و بهویژه در حوزههایی مانند پزشک خانواده، نظام ارجاع، بهداشت و پیشگیری سرمایهگذاری بیشتری انجام شود.
محمدبیگی معتقد است تقویت پیشگیری میتواند در بلندمدت به کاهش هزینههای درمان کمک کند؛ چرا که هر اندازه بیماریها زودتر شناسایی و از بروز مشکلات پیچیدهتر جلوگیری شود، هزینهای که در مراحل بعدی به بیمار، خانواده و نظام سلامت تحمیل میشود نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
مردم همچنان از گرانی دارو و کمبود پزشک گلایه دارند
در حالی که بخشی از ارزیابیها از عملکرد نظام سلامت بر تداوم خدمترسانی و مدیریت شرایط بحرانی تأکید دارد، اسدالله چراغی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، مشکلاتی سخن میگوید که همچنان در زندگی روزمره مردم قابل مشاهده است.
وی با بیان اینکه در حوزه سلامت تلاشهایی از سوی مسئولان و دولت صورت گرفته است، گفت: «این اقدامات هنوز نتوانسته همه مشکلات موجود را برطرف کند و مردم همچنان از گرانی دارو و نبود پزشک متخصص در مناطق کمبرخوردار گلایه دارند.»
چراغی همچنین کمبود آمبولانس و مشکلات دسترسی به پزشکان متخصص در برخی رشتهها را از دیگر مسائل مهم مطرحشده از سوی مردم دانست و گفت کمبود متخصصان بیهوشی، زنان، اطفال و جراحی در برخی مناطق، نارضایتی جدی ایجاد کرده است.
به گفته وی، در برخی موارد نبود امکانات و نیروی متخصص میتواند سلامت مردم را نیز با خطر مواجه کند و به همین دلیل، تأمین نیروی انسانی و توزیع عادلانه امکانات درمانی باید در اولویت برنامههای دولت قرار گیرد.
این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنین بر ضرورت توجه به وضعیت کارکنان حوزه سلامت تأکید کرد و گفت: «جلب رضایتمندی و تأمین رفاه پرسنل بهداشت و درمان، برای حفظ توان و پایداری این حوزه ضروری است.»
چراغی خواستار توجه بیشتر رئیسجمهور و مسئولان وزارت بهداشت به اولویتبندی مسائل حوزه سلامت و شنیدن گزارشهای میدانی نمایندگان شد و تأکید کرد تصمیمگیریها باید بر اساس نیازهای واقعی مردم و شرایط مناطق مختلف کشور انجام شود.
کادر درمان؛ حضور در میدان حتی زیر سایه بمباران
سید محمد جمالیان، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز مهمترین اقدام و نقطه قوت نظام سلامت در یک سال گذشته را کیفیت خدمترسانی در شرایط جنگی دانست.
وی با اشاره به شرایط دشواری که مراکز بهداشتی و درمانی در آن قرار داشتند، گفت: «بسیاری از کارکنان دستگاههای مختلف در دوران بحران وظایف خود را انجام میدادند، اما نیروهای بهداشت و درمان در شرایطی متفاوت، در مراکز خدمترسانی حضور پیدا میکردند و حتی در سایه بمباران نیز فعالیت خود را ادامه میدادند.»
جمالیان با اشاره به آسیب دیدن برخی مراکز درمانی، اورژانسهای پیشبیمارستانی، مراکز بهداشتی، خانههای بهداشت، بیمارستانها و بخشهایی از صنعت داروسازی، گفت: «این شرایط باعث نشد کادر بهداشت و درمان از ارائه خدمات دست بکشند.»
وی ادامه داد: «خدمات درمانی در این شرایط بهگونهای ادامه پیدا کرد که گزارشی مبنی بر محروم ماندن بیماران یا مجروحان از دریافت خدمات به شکل گسترده مطرح نشد.»
این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس همچنین به تداوم واکسیناسیون مادران باردار و کودکان اشاره کرد و گفت: «حتی با وجود مشکلاتی که در پی آسیب به برخی زیرساختهای تولید واکسن و دارو ایجاد شد، برنامههای ضروری واکسیناسیون متوقف نشد.»
به گفته جمالیان، این استمرار خدمات نشان میدهد که نظام سلامت در کنار توان علمی و زیرساختی خود، از سرمایه انسانی مهمی برخوردار است که در شرایط بحرانی نیز خدمت به مردم را اولویت قرار میدهد.
تأمین دارو در شرایط سخت؛ افتخاری که نباید زیر سایه گرانی پنهان شود
وی گفت: «با وجود مشکلات ایجادشده در مسیر ورود مواد اولیه، آسیب به برخی کارخانهها و دشواریهای ناشی از شرایط جنگی، مدیریت حوزه دارو و تجهیزات پزشکی توانست از ایجاد اختلال گسترده در خدمترسانی جلوگیری کند.»
جمالیان عملکرد حوزه دارو و تجهیزات پزشکی را در مجموع قابل تقدیر دانست، اما در عین حال تأکید کرد که گلایه مردم از افزایش پرداخت از جیب کاملاً قابل درک است.
به گفته وی، یکی از دلایل اصلی افزایش فشار مالی بر مردم، ضعف صنعت بیمه است؛ زیرا بیمهها در بسیاری از موارد نمیتوانند افزایش واقعی هزینههای خدمات و دارو را بهطور کامل پوشش دهند.
این نماینده مجلس گفت: «اگر افزایش قیمت برای ادامه تولید دارو ضروری باشد، باید سازوکاری وجود داشته باشد که بار این افزایش مستقیماً بر دوش بیمار قرار نگیرد. در غیر این صورت، حتی موفقیت در تولید و تأمین دارو نیز ممکن است با نارضایتی مردم همراه شود.»
جمالیان در مجموع عملکرد وزارت بهداشت و تیم مدیریتی آن را در شرایطی که سایه جنگ بر کشور وجود داشت، مثبت ارزیابی کرد و عنوان کرد: «فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و خدمات درمانی نیز با وجود شرایط بحرانی ادامه یافت.»
بیمهها؛ مهمترین حلقه برای حمایت از بیمار
وی با تأکید بر اینکه پرداخت از جیب مردم یکی از بزرگترین دغدغههای مجلس، دولت و مسئولان حوزه سلامت است، بیان کرد: «صرف نگرانی درباره این مسئله کافی نیست و باید راهحل عملی برای آن پیدا شود.»
به اعتقاد این عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، یکی از راههای اصلی کاهش فشار مالی بر بیماران، افزایش توان بیمهها و اختصاص منابع متناسب با هزینههای واقعی خدمات درمانی است. تولید داخلی دارو و تجهیزات پزشکی کشور باید بتواند از تولیدکننده و واردکننده حمایت کند، اما این حمایت نباید به آسیب دیدن بیمار منجر شود.
جمالیان تأکید کرد: «اگر قیمت دارو بهصورت مصنوعی و بدون توجه به هزینههای تولید کنترل شود، ممکن است تولید آسیب ببیند؛ اما اگر افزایش قیمت بدون تقویت پوشش بیمهای اتفاق بیفتد، مردم متضرر خواهند شد. بنابراین باید میان حفظ تولید و حمایت از بیمار تعادل برقرار شود.»
وی خواستار افزایش اعتبارات بیمهها شد و گفت: «اگر لازم باشد، اولویتهای بودجهای باید بهگونهای بازنگری شود که منابع بیشتری برای کاهش پرداخت از جیب بیماران اختصاص پیدا کند.»
پزشک خانواده؛ ضرورتی که اجرای آن نیازمند دقت است
جمالیان بیان کرد: «در کنار تقویت بیمهها، اجرای صحیح پزشک خانواده و نظام ارجاع را از مهمترین برنامههایی دانست که میتواند آینده نظام سلامت را تحت تأثیر قرار دهد. همه کارشناسان و دلسوزان حوزه سلامت به اهمیت این طرح واقف هستند، نگرانی اصلی، اجرای شتابزده و بدون توجه به شرایط و زیرساختهای لازم است.»
به گفته وی، پزشک خانواده و نظام ارجاع در صورت اجرای درست میتواند بسیاری از مشکلات نظام سلامت را برطرف کند، اما لازم است نقاط قوت و ضعف اجرای این برنامه در مناطقی که اکنون در حال اجراست، بهدقت بررسی شود.
جمالیان خواستار استفاده بیشتر دولت از ظرفیت کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، کارشناسان، اعضای هیئت علمی و نخبگان شد تا این طرح که سالها در قوانین و برنامههای کشور مورد توجه قرار گرفته است، با بهترین شیوه ممکن اجرا شود.
اجرای موفق این برنامه میتواند مسیر مراجعه بیماران را ساماندهی کند، خدمات اولیه را تقویت کند و از مراجعههای غیرضروری به سطوح تخصصی جلوگیری کند؛ اما تحقق این اهداف نیازمند طراحی دقیق و اجرای مرحلهای است.
کمیسیون بهداشت؛ از نظارت بر بازار دارو تا حمایت از اورژانس و هلال احمر
منصور علیمردانی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز با اشاره به عملکرد کمیسیون در یک سال گذشته، حفظ منابع بخش بهداشت و درمان و دارو را از جمله اقدامات مهم دانست.
وی گفت: «تلاش شد منابع مربوط به دارو، تجهیزات مصرفی، شیر خشک و مواد اولیه دارویی حفظ شود و در فرآیندهای بودجهای نیز توجه لازم به این حوزه وجود داشته باشد.»
علیمردانی با اشاره به شرایط خاص بازار دارو در دوران جنگ، نظارتهای میدانی کمیسیون را مؤثر دانست و گفت این نظارتها برای جلوگیری از کمبود اقلام دارویی، احتکار و سوءمدیریت انجام شد.
وی همچنین از رایزنیهای مکرر با وزارتخانهها و دستگاههای مرتبط برای تأمین منابع مالی مورد نیاز اورژانس و جمعیت هلال احمر سخن گفت و تأکید کرد: «تقویت توان امدادی این مجموعهها در شرایط بحران اهمیت ویژهای دارد.»
به گفته این عضو کمیسیون، در کنار رسیدگی به نیازهای ناشی از بحران، تلاش شد خدمات روزمره مراکز بهداشتی و درمانی نیز حفظ شود و مردم در شرایط عادی از دریافت خدمات ضروری محروم نمانند.
علیمردانی همچنین با اشاره به افزایش هزینههای درمان، تأکید کرد: «عوامل مختلفی از جمله مشکلات حملونقل، شرایط بینالمللی و تحریمها در افزایش هزینهها مؤثر بودهاند، اما هدف اصلی باید حفظ دسترسی مردم به دارو و درمان باشد.»
مصرف منطقی؛ نسخهای برای کاهش هزینههای پنهان درمان
عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در پاسخ به پرسش پانا که نظام سلامت باید تا هفته دولت سال آینده بر چه موضوعی تمرکز بیشتری داشته باشد، بر ضرورت تجویز و مصرف منطقی دارو و خدمات تشخیصی تأکید کرد.
به گفته علیمردانی، تجویز منطقی دارو، آزمایش و رادیولوژی و همچنین جلوگیری از مصرف خودسرانه دارو، باید به یکی از محورهای جدی سیاستگذاری سلامت تبدیل شود.
وی با اشاره به انجام برخی آزمایشهای غیرضروری و تکراری، گفت: «بخش مهمی از هزینههای نظام سلامت میتواند با مدیریت صحیح درخواستها و مراجعهها کاهش پیدا کند.مصرف غیرضروری دارو و انجام خدمات تشخیصی بدون نیاز واقعی، تنها هزینه مالی ایجاد نمیکند؛ بلکه بخشی از منابع محدود نظام سلامت را نیز مصرف میکند. از این رو، اصلاح الگوی تجویز و مصرف، نیازمند همکاری پزشکان، مراکز درمانی، بیمهها، داروسازان و مردم است.»
به گفته علیمردانی، کاهش مصرف خودسرانه دارو و پرهیز از انجام آزمایشهای غیرضروری میتواند در کنار سایر اصلاحات، به کنترل هزینهها و استفاده بهتر از منابع حوزه سلامت کمک کند.
کارنامهای میان موفقیت و مطالبه
مرور دیدگاههای اعضای کمیسیون بهداشت و درمان مجلس از عملکرد یکساله این حوزه، تصویری چندبعدی از نظام سلامت ارائه میدهد.
در یک سو، کادر درمانی قرار دارد که در روزهای بحران و جنگ، حتی در شرایط تهدید و آسیب به زیرساختها، خدمترسانی را متوقف نکرد. بیمارستانها و مراکز درمانی تلاش کردند هم به نیازهای ناشی از بحران پاسخ دهند و هم خدمات عادی مردم را حفظ کنند. واکسیناسیون ادامه یافت، درمان بیماران متوقف نشد و زنجیره تأمین دارو و تجهیزات با وجود دشواریهای فراوان فعال ماند.
در سوی دیگر، مطالبات مردم قرار دارد؛ مطالباتی که در مراجعه به داروخانه، بیمارستان و مراکز درمانی خود را نشان میدهد. برای بسیاری از خانوادهها، مهمترین پرسش این است که هزینه درمان تا چه اندازه با توان مالی آنها تناسب دارد و آیا بیمه میتواند در زمان بیماری، نقش واقعی خود را در حمایت از بیمار ایفا کند یا خیر.
کمبود پزشک متخصص در مناطق کمبرخوردار، دسترسی نابرابر به خدمات، کمبود برخی امکانات امدادی و درمانی و افزایش هزینه دارو و خدمات پزشکی نیز از دیگر موضوعاتی است که نشان میدهد نظام سلامت، در کنار نقاط قوت خود، همچنان با چالشهای مهمی مواجه است.
مسیر سال آینده؛ سلامت باید برای مردم ملموستر شود
اگر قرار باشد در هفته دولت سال آینده، عملکرد نظام سلامت با معیارهای روشنتری ارزیابی شود، شاید مهمترین شاخص، تجربه واقعی مردم از دریافت خدمات باشد.
تقویت بیمهها و کاهش پرداخت از جیب مردم، افزایش سهم سلامت از منابع اقتصادی کشور، اجرای دقیق و بدون شتابزدگی پزشک خانواده و نظام ارجاع، توسعه بهداشت و پیشگیری، حمایت از نیروی انسانی، رفع کمبود پزشکان متخصص در مناطق کمبرخوردار، حفظ توان تولید دارو و تجهیزات پزشکی و اصلاح الگوی مصرف و تجویز دارو، مجموعهای از محورهایی است که میتواند مسیر آینده این حوزه را مشخص کند.
نظام سلامت در یک سال گذشته نشان داد که در شرایط بحران میتواند چرخه خدمترسانی را حفظ کند؛ اکنون مطالبه اصلی این است که این توان در شرایط عادی نیز به بهبود ملموس زندگی مردم تبدیل شود.
مردم انتظار دارند زمانی که بیمار میشوند، دغدغه دسترسی به پزشک، دارو و خدمات درمانی نداشته باشند و هزینه بیماری، خود به بحرانی تازه برای خانواده تبدیل نشود. شاید مهمترین مأموریت دولت در سال پیشرو همین باشد؛ اینکه میان ظرفیتهای علمی و درمانی کشور و تجربه روزمره مردم از نظام سلامت، فاصله کمتری ایجاد کند.
کارنامه یکساله حوزه سلامت، کارنامه ایستادگی در روزهای سخت است؛ اما فصل بعدی این کارنامه باید با کاهش هزینهها، تقویت بیمهها، دسترسی عادلانهتر مردم به خدمات و تبدیل رضایتمندی در روزهای بحران به رضایتمندی پایدار در زندگی روزمره نوشته شود.
ریحانه خوافی
ارسال دیدگاه