ستاد ملی راهبری حفظ قرآن از برگزاری دو نوبت آزمون تخصصی در سال خبر داد

دبیر ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم؛ محمدمهدی بحرالعلوم  با تشریح عملکرد یک‌ساله این ستاد، از برنامه‌ریزی برای برگزاری دو نوبت آزمون اعطای مدرک تخصصی حفظ قرآن کریم در سال خبر داد و گفت: در تلاش هستیم با تسهیل شرایط، زمینه دریافت مدرک برای حافظان بیشتری فراهم شود.

بحرالعلوم در نشست خبری ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم با اشاره به روند اعطای مدارک تخصصی حفظ قرآن، اظهار کرد: مدارک تخصصی حفظ قرآن در سه سطح ارائه می‌شود و مدرک درجه یک به عنوان عالی‌ترین سطح، برای حافظانی است که علاوه بر برخورداری از شرایط درجات پایین‌تر، حداقل ۱۰ سال سابقه تخصصی تدریس حفظ قرآن داشته و بر معارف، تفسیر و علوم قرآنی نیز تسلط داشته باشند.

وی افزود: از میان حدود ۱۴۰ هزار نفری که طی ۲۱ دوره در آزمون‌های اعطای مدرک تخصصی حفظ قرآن ثبت‌نام کرده‌اند، به طور میانگین حدود ۱۵ درصد موفق به دریافت مدرک شده‌اند. البته دوره بیست‌ویکم هنوز به پایان نرسیده و مراحل آن در حال انجام است.

بحرالعلوم ادامه داد: با وجود تخصصی بودن این مدرک و قابل قبول بودن این میزان قبولی، شورای ارزیابی حافظان در حال بررسی راهکارهایی برای تسهیل شرایط دریافت مدرک است. یکی از برنامه‌های در دست بررسی، برگزاری دو دوره آزمون اعطای مدرک تخصصی در هر سال است که قرار است امسال به صورت آزمایشی اجرا شود.

وی همچنین از راه‌اندازی سامانه ویژه حفظ تخصصی قرآن کریم خبر داد و گفت: از ابتدای دوره بیست‌ویکم، سامانه ویژه حفظ تخصصی راه‌اندازی شده و اطلاعات و آمار مربوط به حافظان در آن ثبت می‌شود. در ادامه نیز اطلاعات حافظان دوره‌های گذشته وارد این سامانه خواهد شد تا این سامانه به مرجع اطلاعات حفظ تخصصی کشور تبدیل شود.

ثبت‌نام ۱۹۵ هزار نفر در آزمون‌های حفظ عمومی

دبیر ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم درباره آزمون‌های حفظ عمومی نیز گفت: از سال ۱۴۰۱ که سامانه آزمون‌های حفظ عمومی به صورت رسمی راه‌اندازی شد تا تیرماه ۱۴۰۵، حدود ۱۹۵ هزار نفر در سطوح مختلف ثبت‌نام کرده‌اند که حدود ۱۳۰ هزار نفر موفق به دریافت مدرک حفظ عمومی قرآن کریم شده‌اند.

وی افزود: میزان قبولی در آزمون‌های حفظ عمومی حدود ۷۰ درصد بوده و هدف از طراحی این بخش آن است که افرادی که توانایی لازم برای ورود به آزمون‌های تخصصی را ندارند نیز بتوانند متناسب با میزان محفوظات خود مدرک دریافت کنند و این موضوع برای آنان انگیزه‌ای برای ادامه مسیر حفظ قرآن باشد.

بحرالعلوم ادامه داد: برخلاف آزمون‌های تخصصی که به شکل متمرکز یا نیمه‌متمرکز برگزار می‌شود، آزمون‌های حفظ عمومی توسط مؤسسات مردمی برگزار می‌شود و سازمان دارالقرآن و سایر دستگاه‌های مرتبط، نقش نظارتی، حمایتی و هدایت‌کننده دارند.

وی بیان کرد: در حال حاضر حدود دو هزار و ۷۰۰ مرکز مجاز برای برگزاری آزمون‌های حفظ عمومی وجود دارد که نزدیک به هزار و ۷۰۰ مرکز از آنها فعال هستند.

بحرالعلوم همچنین از تدوین آیین‌نامه حفظ موضوعی قرآن کریم خبر داد و گفت: پس از حدود دو سال کار کارشناسی و استفاده از نظرات متخصصان این حوزه، آیین‌نامه حفظ موضوعی در ستاد راهبری بررسی و با اصلاحاتی تصویب شده است. تعیین ضوابط آزمون حفظ موضوعی، رصد و معرفی منابع موجود و ایجاد سامانه مربوط به حفظ موضوعی از جمله اقداماتی است که در این زمینه در حال انجام است.

وی افزود: تلاش داریم زیرساخت‌های لازم فراهم شود تا آزمون‌های حفظ موضوعی در فصل زمستان امسال به صورت رسمی آغاز شود.

آموزش و پرورش؛ یکی از محورهای اصلی توسعه حفظ قرآن

در ادامه، باقری، مدیرکل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش، با اشاره به ظرفیت گسترده دانش‌آموزان برای توسعه فرهنگ حفظ قرآن کریم گفت: حفظ قرآن مقوله‌ای خاص است که به علاقه، استعداد، همراهی خانواده و مربی متخصص نیاز دارد و نمی‌توان انتظار داشت همه افراد با یک الگوی واحد وارد این مسیر شوند.

وی افزود: آموزش و پرورش هم در حوزه حفظ ترتیبی و هم در حوزه حفظ موضوعی فعالیت‌هایی را آغاز کرده است و در سال گذشته حدود یک میلیون نفر از دانش‌آموزان در برنامه‌های مرتبط با حفظ موضوعی و طرح «زندگی با آیه‌ها» مشارکت داشته‌اند.

باقری ادامه داد: این آمار با توجه به جمعیت حدود ۱۶ تا ۱۷ میلیون نفری دانش‌آموزان، همچنان فاصله زیادی با وضعیت مطلوب دارد، اما نسبت به گذشته رشد قابل توجهی داشته است.

وی با اشاره به نقش رسانه و هنر در جذب کودکان و نوجوانان به فعالیت‌های قرآنی گفت: برنامه‌های رسانه‌ای مانند «محفل» توانسته‌اند با استفاده از طراحی مناسب و ایجاد جذابیت، توجه بیشتری به موضوع حفظ قرآن جلب کنند و آموزش و پرورش نیز در این زمینه در حال همکاری و ورود جدی‌تر است.

مدیرکل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش همچنین از بازطراحی کتاب‌های درسی قرآن خبر داد و گفت: بازنگری کتاب‌های قرآن از سال گذشته آغاز شده و کتاب قرآن پایه اول به صورت آزمایشی در تعدادی از مدارس تهران اجرا شده است. بازخوردهای این طرح نیز در حال بررسی است و بازطراحی کتاب پایه دوم و سایر پایه‌ها نیز در ادامه دنبال خواهد شد.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۴۰ میلیارد تومان برای حفظ قرآن اختصاص داد

خدمتکار، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، آموزش و توسعه مشارکت‌های مردمی مرکز عالی قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز با تشریح اقدامات این وزارتخانه در حوزه حفظ قرآن گفت: در سال گذشته حدود ۴۰ میلیارد تومان از منابع مربوط به اجرای تکالیف برنامه هفتم در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قرار گرفت که تمام این اعتبار میان حافظان قرآن و مؤسسات قرآنی توزیع شد.

وی افزود: حدود ۲۶ میلیارد تومان از این اعتبار در قالب جایزه و مشوق‌های مالی میان حافظان قرآن توزیع شد و نزدیک به ۱۰ هزار نفر از حافظان از این حمایت‌ها بهره‌مند شدند.

خدمتکار ادامه داد: بیش از ۱۶ میلیارد تومان نیز میان مؤسسات قرآنی کشور توزیع شد و حدود ۵۳۰ مؤسسه قرآنی از این حمایت‌ها برای فعالیت در حوزه تربیت حافظان قرآن بهره‌مند شدند.

وی با اشاره به فعالیت اپلیکیشن «حافظ شو» گفت: این بستر در ماه‌های پایانی سال ۱۴۰۴ با استقبال خوبی مواجه شد و در سال ۱۴۰۵ با توافق ستاد راهبری حفظ قرآن، فعالیت آن به سمت برگزاری رویدادهای مناسبتی و سوره‌محور حرکت کرده است.

خدمتکار افزود: در حال حاضر پویش حفظ سوره مبارکه فتح در این بستر در حال برگزاری است و برنامه‌های آموزشی، رقابتی و مسابقه‌ای مختلفی برای آن پیش‌بینی شده است.

وی همچنین از طراحی «جایزه ملی شهید سلامی» خبر داد و گفت: جلسات کارشناسی و شورای سیاست‌گذاری این جایزه آغاز شده و هدف آن معرفی قله‌ها و برترین‌های حوزه حفظ قرآن و ایجاد انگیزه بیشتر در دستگاه‌های دولتی و مجموعه‌های مردمی برای توسعه این حوزه است.

تحقق حدود ۴۰۰ هزار نفرجز از هدف‌گذاری برنامه هفتم

فدوی، مسئول کارگروه طرح و برنامه ستاد راهبری حفظ قرآن، نیز گفت: در سال گذشته حدود ۳۶۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان برای اجرای تکلیف برنامه هفتم در زمینه تربیت حافظان قرآن به هفت دستگاه اختصاص یافت.

وی افزود: از این میزان، ۱۰۰ میلیارد تومان به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۹۵ میلیارد تومان به سازمان تبلیغات اسلامی، ۵۰ میلیارد تومان به حوزه علمیه قم، ۳۸ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان به حوزه علمیه خراسان، ۲۸ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان به حوزه علمیه خواهران، ۲۵ میلیارد تومان به سازمان بسیج مستضعفین و ۲۵ میلیارد تومان به وزارت آموزش و پرورش اختصاص پیدا کرد.

فدوی ادامه داد: هدف‌گذاری برنامه هفتم برای سال ۱۴۰۴، تربیت دو میلیون نفرجز بود که بر اساس اطلاعات احراز شده، حدود ۴۰۰ هزار نفرجز از این هدف محقق شده است.

وی با اشاره به عملکرد دستگاه‌های مختلف گفت: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۶۲ هزار و ۷۳۷ نفرجز را در قالب حفظ عمومی، حفظ تخصصی و طرح حافظ شو احراز کرده است. همچنین در آموزش و پرورش ۴۵ هزار نفرجز قبولی در آزمون‌های سال گذشته گزارش شده و در حوزه دانشگاه‌ها نیز سه هزار و ۶۵۴ نفرجز به ثبت رسیده است.

فدوی افزود: آمارهای ثبت‌شده از آزمون‌های مسابقات قرآن نیز در محاسبات لحاظ شده، اما صرف برگزاری مسابقه یا آزمون به عنوان عملکرد دستگاه برگزارکننده محسوب نمی‌شود و تلاش ستاد این است که عملکرد واقعی دستگاه‌ها در زمینه تربیت حافظان احراز شود.

تاکید بر استفاده از ظرفیت مساجد برای توسعه حفظ قرآن

بحرالعلوم در پاسخ به انتقادها درباره فاصله فعالیت‌های حفظ قرآن با بدنه عمومی جامعه گفت: یکی از چالش‌های اصلی این است که حفظ قرآن به معنای حفظ چند جزء، ۱۰ جزء یا کل قرآن هنوز در فرهنگ عمومی جامعه به یک ذائقه فراگیر تبدیل نشده است.

وی افزود: برای ایجاد این ذائقه باید مردم ابتدا با لذت و آثار ارتباط با قرآن آشنا شوند. طرح «زندگی با آیه‌ها» یکی از برنامه‌هایی است که تلاش می‌کند ارتباط مردم با قرآن را از یک آیه آغاز کند و زمینه فهم، حفظ و عمل به آن را فراهم کند.

بحرالعلوم ادامه داد: طرح حفظ سوره فتح نیز با همین نگاه دنبال شده تا افرادی که در سال‌های اخیر با این سوره مأنوس شده‌اند، به حفظ آن ترغیب شوند و از این مسیر قدم بعدی را برای حفظ قرآن بردارند.

وی با اشاره به ظرفیت مساجد گفت: استفاده از ظرفیت مساجد برای توسعه حفظ قرآن موضوع مهمی است و در حال بررسی اطلاعات مربوط به جلسات حفظ قرآن در مساجد هستیم تا مشخص شود در چه تعداد از مساجد کشور کلاس حفظ فعال است و چه مربیانی در این حوزه فعالیت می‌کنند.

بحرالعلوم همچنین درباره ایجاد سامانه جامع اطلاعات حافظان گفت: مشکل اصلی در حال حاضر پراکندگی و همپوشانی اطلاعات است. اطلاعات مربوط به حافظان در سامانه‌های مختلف ثبت شده، اما هنوز یک سامانه جامع و یکپارچه برای احصای حافظان کشور وجود ندارد.

وی افزود: مذاکراتی برای استفاده از ظرفیت سامانه رصد فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام شده و امیدواریم تا پایان سال بتوانیم به یک سازوکار مشخص برای تجمیع و رصد اطلاعات حافظان قرآن برسیم.

 هدف ۱۰ میلیون حافظ قرآن همچنان دنبال می‌شود

دبیر ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم درباره هدف تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن نیز گفت: هدف ۱۰ میلیون حافظ قرآن همچنان جهت کلی حرکت ماست، اما برای رسیدن به آن باید مقتضیات فرهنگی و اجتماعی لازم در کشور ایجاد شود.

وی افزود: هدف‌گذاری دو میلیون نفرجز در برنامه هفتم تنها بخشی از این مسیر است و نمی‌توان آن را معادل هدف ۱۰ میلیون حافظ دانست.

بحرالعلوم ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ رشد قابل توجهی در تربیت حافظان اتفاق افتاده است و اگر مقدمات و اعتبارات مورد نیاز در سال جاری فراهم شود، می‌توان انتظار رشد بیشتری داشت.

وی تأکید کرد: ستاد راهبری حفظ قرآن تلاش می‌کند با وجود محدودیت‌های موجود، مسیر توسعه حفظ را ادامه دهد و با همکاری دستگاه‌های مختلف، ظرفیت‌های مردمی را نیز بیش از گذشته وارد این عرصه کند.

برنامه حفظ قرآن در دانشگاه‌ها

افتخاریان، مدیر امور قرآنی نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‌ها، نیز با اشاره به فعالیت قرارگاه حفظ قرآن دانشگاهیان گفت: فعالیت‌های این حوزه در پنج محور دنبال می‌شود که آموزش متمرکز حافظان دانشگاهی یکی از مهم‌ترین آنهاست.

وی افزود: از سال ۱۴۰۱ آموزش مجازی، مشاوره و آموزش‌های جانبی در حوزه حفظ، تجوید و تفسیر قرآن به دانشجویان ارائه شده و این طرح تاکنون حدود ۱۵ هزار مخاطب داشته است.

افتخاریان ادامه داد: در حال حاضر نزدیک به ۱۴۰ کلاس آنلاین توسط حدود ۹۰ استاد برای دانشجویان سراسر کشور برگزار می‌شود.

وی همچنین از حضور حدود ۱۰ هزار حافظ در جشنواره ملی قرآن و عترت دانشگاه‌ها در سال گذشته خبر داد و گفت: برگزاری کلاس‌های حضوری، حمایت از کانون‌های قرآن و عترت، برگزاری آزمون‌های ویژه حفظ دانشگاهیان و توسعه حفظ موضوعی از دیگر برنامه‌های این قرارگاه است.

افتخاریان افزود: برای توسعه فعالیت‌های حفظ در دانشگاه‌ها، تفاهم‌نامه‌هایی میان ستاد راهبری حفظ، نهاد نمایندگی و دستگاه‌های دانشگاهی در حال تدوین است و دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه پیش‌قدم شده است.

پویش حفظ سوره فتح با مشارکت بیش از ۱۴ هزار نفر

مقنی، مسئول کارگروه محتوایی و آموزش ستاد راهبری حفظ قرآن، نیز درباره پویش ملی حفظ سوره فتح گفت: این پویش با هدف تکریم حافظان سوره فتح و ایجاد انگیزه برای افرادی که طی سال‌های اخیر با این سوره مأنوس شده‌اند، طراحی شده است.

وی افزود: تاکنون بیش از ۱۴ هزار نفر در این پویش ثبت‌نام کرده‌اند و این استقبال در شرایطی صورت گرفته که تبلیغات گسترده‌ای برای پویش انجام نشده است.

مقنی ادامه داد: این پویش تا پایان شهریور ادامه خواهد داشت و تلاش می‌شود با استفاده بیشتر از ظرفیت رسانه‌ها، شبکه قرآن، آموزش و پرورش و مجموعه‌های قرآنی، دامنه مشارکت در آن افزایش پیدا کند.

وی گفت: در ادامه نیز برای مناسبت‌های مختلف، برنامه‌های سوره‌محور در قالب پویش «حافظ شو» برگزار خواهد شد.جمع‌بندی

نشست یک‌ساله ستاد ملی راهبری حفظ قرآن کریم در حالی برگزار شد که مسئولان با ارائه آمارهایی از رشد فعالیت‌های قرآنی، از برنامه‌ریزی برای توسعه حفظ عمومی و تخصصی، راه‌اندازی سامانه‌های اطلاعاتی، گسترش حفظ موضوعی و افزایش حمایت‌های مالی از حافظان و مؤسسات خبر دادند. با این حال، بخش مهمی از پرسش‌های خبرنگاران به فاصله میان این آمارها و وضعیت واقعی حفظ قرآن در جامعه اختصاص داشت.

در این میان، توسعه فعالیت‌های حفظ در آموزش و پرورش و استفاده از ظرفیت فرهنگ و هنر و رسانه برای جذب کودکان و نوجوانان از موضوعات مهم مطرح‌شده بود. بازطراحی کتاب‌های قرآن، توسعه طرح‌های حفظ موضوعی و استفاده از برنامه‌های رسانه‌ای برای ایجاد جذابیت بیشتر از جمله اقداماتی است که مسئولان آموزش و پرورش به آن اشاره کردند.

از سوی دیگر، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از اختصاص حدود ۴۰ میلیارد تومان اعتبار برای حمایت از حافظان و مؤسسات قرآنی و بهره‌مندی حدود ۱۰ هزار حافظ از مشوق‌های مالی خبر داد. با این حال، خود مسئولان ستاد نیز تأکید کردند که تعداد حافظان ثبت‌شده با تعداد واقعی حافظان کشور فاصله دارد و هنوز سامانه‌ای جامع برای شناسایی و تجمیع اطلاعات همه حافظان وجود ندارد.

در مجموع، آنچه از این نشست به دست آمد، تلاش برای عبور از برنامه‌های صرفاً دستگاه‌محور و حرکت به سمت مردمی‌سازی حفظ قرآن بود؛ موضوعی که البته هنوز با چالش‌هایی مانند ضعف ارتباط با مساجد، کمبود مربی متخصص، نبود جذابیت کافی برای نسل کودک و نوجوان، پراکندگی آمار و محدودیت منابع مالی مواجه است. مسئولان ستاد ملی راهبری حفظ قرآن تأکید کردند که رسیدن به هدف ۱۰ میلیون حافظ قرآن نیازمند مشارکت جدی‌تر دستگاه‌های دولتی، نهادهای مردمی، آموزش و پرورش، رسانه و به‌ویژه خانواده‌هاست و این هدف با تداوم روند فعلی به تنهایی محقق نخواهد شد.

رها اردشیری