پانا گزارش می دهد؛
بررسی الگوهای جهانی توسعه حمل و نقل عمومی
شهرها در طول تاریخ با رشد، توسعه و تحول همراه بودهاند. گرچه این رشد و توسعه، باعث افزایش سطح رفاه و بهبود بسیاری از شاخصها از جمله سلامت، بهداشت، خدمات و .. شده اما مدیران شهری را با چالش هایی نیز مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار اجتماعی پانا،شهرها در درازنای تاریخ با رشد، توسعه و تحول همراه بودهاند. گرچه این رشد و توسعه، باعث افزایش سطح رفاه و بهبود بسیاری از شاخصها از جمله سلامت، بهداشت، خدمات و .. شده اما مدیران شهری را با چالش هایی نیز مواجه کرده است. با افزایش جمعیت و رشد شهرنشینی موضوع تردد در شهرها به یکی از کارکردهای اصلی مدیریت شهری تبدیل شد و حمل و نقل عمومی مورد توجه کارشناسان و متولیان امور شهری قرار گرفت تا جایی که بر اساس نظریه توسعه پایدار شهری، یکی از شاخصهای اصلی برای رسیدن به توسعه پایدار کارآمدترکردن حمل و نقل عمومی در شهرها اعلام شده است. حمل و نقل عمومی در کلانشهرها رابطه مستقیمی با دیگر چالشهای شهری از جمله ترافیک و آلودگی هوا دارد و از این رو اغراق نیست اگر بگوییم مهم ترین رسالت مدیریت شهری در کلانشهرها بهبود وضعیت حمل و نقل عمومی میباشد.
اگر کشورهای پیشرفته رشد شهرنشینی و توسعه کلانشهرها را چند دهه زودتر از مشرقزمین تجربه کردند، در ارائه راهکار نیز در این زمینه پیشی گرفتند. تجارب موفق بسیاری از شهرهای پیشرفته دنیا در چند دهه اخیر ثابت کرده است به رغم توسعه کمی و کیفی شهرها و محدودیتهای جغرافیایی، اعتباری، انسانی، فرهنگی و ... هنوز هم میتوان به بهبود وضعیت حمل و نقل عمومی با استفاده از مطالعات عمیق کارشناسی و راهکارهای نوین و علمی امیدوار بود. با نگاهی به تجارب کشورها در برخورد با این معضل مهم میتوان به چند اصل کلی و اساسی دست یافت که الگوبرداری و بومی سازی آنها میتواند امیدبخش فردای روشنتری در حمل و نقل عمومی شهرهای کشور باشد.
سئول، پایتخت کره جنوبی با مساحتی بالغ بر ۶۰۵ کیلومتر ( ۱۲۵ کیلومتر کمتر از مساحت تهران) جمعیتی قریب به ۱۰ میلیون نفر را در خود جای داده است. سئول و تهران به لحاظ مساحت، جمعیت و تراکم انسانی وضعیت نسبتا مشابهی دارند و استفاده از تجربیات سئول میتواند برای تهران مفید باشد.
سئولیها در دهه ۸۰ برای بهبود حمل و نقل عمومی به سمت توسعه تراموا و اتوبوسها رفتند؛ بررسی کارشناسان نشان داد به دلیل عدم وجود رقابت در مسیرهای مختلف سطح خدمات کیفی و کمی رضایت بخش نبود. آنها در فاصله سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۷ به سمت اصلاح سیستم اتوبوسرانی رفتند و با تلفیق ظرفیتهای موجود در بخش دولتی و استفاده از شرکتهای خصوصی باعث ارتقای سیستمهای اتوبوسرانی شدند. آنها همچنین استفاده از سوخت های پاک و تولید سوخت با کیفیت بالاتر برای حمل و نقل عمومی را در پیش گرفتند. با وجود اصلاح برخی زیرساخت ها، تمایل شدید شهروندان سئول برای استفاده از اتومبیل شخصی شرایط جدیدی را پیش روی مدیریت شهری نهاد. همزمان با رشد استفاده از ماشین شخصی ، شهرداری نیز تلاش میکرد با رفع زیرساخت های موردنیاز نسبت به توسعه بزرگراهها، جاده ها، پلها و مواصلات شهری اقدام کند و در کوتاه مدت ثابت شد وسعه بزرگراه و جاده نمیتواند جوابگوی حجم فزاینده استفاده از وسیله نقلیه شخصی باشد. مدیریت شهری سیاست مدیریت تقاضای سفر را اتخاذ کرد، بر این اساس به موازات توسعه حمل و نقل عمومی سیاستهای بازدارندهای چون طرح روز بدون اتومبیل، عوارض جاده ای، عوارض پارکینگ و دیگر محدودیتها به اجرا درآمد که سهم مهمی در کاهش حجم ترافیک داشت.
استراتژی اصلی مدیریت شهری سئول برای مدیریت ترافیک مبتنی بر توسعه روشهای تشویقی با تاکید بر بهبود کیفی و کمی خدمات ارائه شده توسط حمل و نقل عمومی بنیان نهاده شد. همچنین تلاش شد در این مسیر از حمل و نقل سبز و پاک به صورت جدی و موثر استفاده شود. گام مهم دیگر در این مسیر استفاده از سیستم ITS برای مدیریت ترافیک و توزیع متعادل ترافیک در سطح شهر و ارائه خدمات موردنیاز بر اساس مقتضیات زمانی و مکانی بود. ساده ترین روش در این سیستم استفاده از بلیط مشترک اتوبوس و مترو به صورت الکترونیکی بود که تاثیر زیادی بر صرفه جویی وقت و مدیریت زمان سیستم های حمل و نقل عمومی داشت.
در ادامه این سیاستها، پژوهشهای میدانی مدیریت شهری نشان میداد کمبود پارکینگها و مشکلات ناشی از آن نقش بسزایی در ترافیک خیابانها و تراکم خودروها در سطح خیابان دارند. آنها برای رفع این مشکل به اجرای سیاستهای ایجاد پارکینگ روی آوردند. آنها بررسی کردند که کدام مناطق در چه محدوده زمانی به چه تعداد پارکینگ نیازمند هستند؟ با تنظیم و بازنگری وضعیت پارکینگها، راهکارهایی چون محدودکردن اجازه پارک در مناطق پرتراکم، ممنوعیت پارک در موقعیتهای مشخص در ساعات معین بویژه مناطق تجاری و طراحی پارکینگهای جدید باعث شد سرگردانی رانندگان در خیابانها برای یافتن محل پارک کاهش و متعاقب آن تسهیل رفت و آمد خودروها میسر شود.
مدیران شهری سئول دریافتند که عرضه حمل و نقل و توسعه بزرگراه ها به تنهایی پاسخگوی نیاز شهروندان نیست؛ از این رو تغییراتی جدی در نگرش مسئولین شهری نسبت به مقوله حمل و نقل عمومی حاصل شد. با توسعه ناوگان ریلی، مترو، اتوبوس و طراحی سیستم های مکانیزه برای نظارت و کنترل، توسعه و گسترش مسیرهای پیاده روی و دوچرخه سواری نیز در دستور کار قرار گرفت. تبدیل بزرگراه ساختهشده بر روی رودخانه « چه اونگی چه اون» به یک پیاده راه بزرگ تفریحی و گردشگری اتفاق مهمی در این عرصه بود. در این فرآیند روز بروز از سهم اتوبوسها در حمل و نقل عمومی کاسته و توسعه شبکه ریلی به ویژه مترو رونق بیشتری گرفت. مطالعات آماری نشان میداد برای موفقیتآمیز بودن توسعه مترو، سیاستهای مدیریت شهری باید به سمتی پیش می رفت که تمایل شهروندان از مناطق مرکزی و پرازدحام به سمت مناطق حاشیهای معطوف میشد تا سرعت و گنجایش مترو متناسب با تراکم جمعیت باشد و امکان ارائه خدمات مطلوب در مناطق پرجمعیت مهیا شود.
در کنار این راهکارها، افزایش قیمت بنزین تصمیم دیگری بود که باعث شد شهروندان این واقعیت را تجربه کنند که استفاده از خودروهای شخصی با توجه به قیمت بالا و از سوی دیگر ارائه خدمات مطلوب در سیستم حمل و نقل عمومی میسر نیست و سیستم حمل و نقل عمومی نوین شهر سئول میتواند جایگزین خوبی برای تردد در شهر باشد.
هرچند سردرگمی شهروندان برای یافتن مسیر و عدم اطلاع از مسیرهای مناسب و بهتر سهم چندانی در ترافیک شهرها ندارد، اما مدیران شهری سئول برای همین دغدغه کوچک شهروندان نیز اهمیت دادند و با طراحی یک ربات راهنما، این امکان را در اختیار مسافران و شهروندان قرار دادند تا با راهنمایی این رباتها در مسیرهای مختلف، از ترددهای تکراری و غیرضروری پرهیز کنند.
علاوه بر این، بررسی تجارب سایر شهرهای موفق در توسعه حمل و نقل عمومی نیز نتایج قابل تاملی دارد. در کپنهاک پایتخت دانمارک توسعه مترو در کنار استفاده از سیستم قطارهای اتوماتیک در کنار راهاندازی سیستم دوچرخه سواری در کلیه معابر عمومی ضریب اعتماد به حمل و نقل عمومی را افزایش داد.
برلینیها در آلمان شبکه ارتباطی زیرزمینی به نام یوباهن را به طول ۱۳۲ کیلومتر ایجاد و با اتصال آن به سیستم روی زمین به دستاوردهای مطلوبی برای کنترل ترافیک رسیدند. نظم و انظباط حرکت قطارها در برلین به فاصله ۲ تا ۵ دقیقه نکته مهم در موفقیت برلییها به شمار می رود.
متروی نیویورک با قدمتی ۱۰۰ ساله با ارائه سرویس به صورت شبانه روزی و بدون تعطیلی الگویی نو در ارائه خدمات ریلی بود. در نیویورک در تمام ساعات شبانه روز سیستم حمل و نقل عمومی فعال است و شهروندان برنامه یکساله حرکت قطارها را در اختیار دارند که امکان برنامه ریزی بهتر را برای انها فراهم میکند.
شهر تایپه در تایوان نیز تجربه مهمی در سیستم مترو دارد؛ سیستم متروی تایپه که به آن ام آر تی می گویند دارای ایر کاندیشن در تمامی ایستگاه هاست، قطارها کاملا سروقت می آیند و ایستگاه ها و قطارها به شدت تمیزند، چراکه خوردن و آشامیدن و سیگار کشیدن و حتی جویدن آدامس در تمام مسیر ممنوع است. ضمن اینکه استفاده از بهترین سیستمهای امنیتی باعث شده استفاده از مترو با توجه به امنیت و رفاه آن مورد استقبال شهروندان قرار گیرد. نکته مهم و قابل توجه در همه این سیستمهای مترو این است که شهروندان در هر نقطه از شهر در کوتاهترین زمان ممکن به یک ایستگاه مترو دسترسی دارند و پراکندگی و تعداد بالای ایستگاههای مترو باعث شده، مترو نسبت به سایر گزینهها از مطلوبیت بیشتری برخوردار باشد.
بررسی تجارب جهانی توسعه حمل و نقل عمومی نشان میدهد کلانشهرهای مختلف از تقلید محض برای توسعه حمل و نقل عمومی اجتناب میورزند. آنها ابتدا ظرفیت ها و پتانسیلهای داخلی خود را مورد سنجش و ارزیابی قرار میدهد، به بهبود ساختارهای فرهنگی شهروندان میپردازند و با توجه به متغیرهایی چون موقعیت جغرافیایی، عوامل انسانی، تجهیزات الکترونیکی، نیازهای شهری و ... سیستمهای متنوعی را طراحی میکنند. از سویی آنها توسعه یک بعدی را راهگشا نمیدانند، در کنار توسعه شبکه ریلی، باید به نوسازی و ساماندهی سیستم اتوبوسها نیز پرداخت، در ادامه پیاده راهها و مسیرهای دوچرخه سواری ایمن و مطمئن به تکمیل ساختار یاری می رساند. در کنار همه این زیرساخت ها توجه به مسائل فرهنگی از طریق آموزش نیز نقشی مهم دارد. توسعه ساختار و بهبود فرهنگ استفاده از حمل و نقل عمومی لازم و ملزوم همدیگر به شمار میآیند. بدون طراحی زیرساخت های لازم برای ترغیب شهروندان به استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی، این پروژه موثر واقع نخواهد شد و بهبود شرایط فرهنگی بدون توجه به زیرساخت ها و تهیه مقدمات لازم اثرگذار نخواهد بود.
استفاده از تجارب ارزشمند و الگوبرداری از سایر شهرهای دنیا در توسعه حمل و نقل عمومی و حل مشکل ترافیک و آلودگی هوا نه تنها مذموم نیست، بلکه باعث جلوگیری از اتلاف وقت، انرژی و سرمایه ملی شهروندان و کشور خواهد بود. تاکید برخی دیدگاهها بر پیشبرد مدیریت آزمون و خطا و استفاده صرف از توانمندی داخلی بدون توجه به تجربه سایر کشورها برای حل این چالش مهم و اساسی نه تنها کارگشا نخواهد بود، بلکه شهروندان را با پیامدهای ناگوار بهداشتی و روانی مواجه خواهد کرد. تغییر این رویکرد و نگرش خود میتواند آغاز راهی جدید در این مسیر باشد.
عباس توتونچی
ارسال دیدگاه