در گفتوگو با پانا
مسعود دهنوی: جشنوارهها نباید برای فیلمسازان فیلم بسازند؛ سینمای کوتاه را از انحصار روشنفکری خارج کنیم
تهران (پانا) - مسعود دهنوی، کارگردان سینما، با تأکید بر اینکه جشنوارههای فیلم کوتاه گاهی با تحمیل سیاستها و سلیقههای خود به فیلمسازان، مسیر خلاقیت و استقلال آنان را محدود میکنند، معتقد است سینمای کوتاه ایران باید از انحصار نگاه روشنفکری خارج شود و بستری برای حضور همه جریانهای فکری و سلیقههای مختلف باشد.
مسعود دهنوی در گفتوگو با پانا، درباره جایگاه فیلم کوتاه در مسیر فیلمسازی و نسبت آن با سینمای بلند، اظهار کرد: «برخی معتقدند فیلم کوتاه میتواند پلهای برای ورود به سینمای بلند باشد و گروهی دیگر برای آن هویتی مستقل قائل هستند. من با هر دو دیدگاه موافقم و به همین دلیل فیلم کوتاه را در هر دو جایگاه، بستری مهم و اثرگذار میدانم.»
وی با بیان اینکه ساخت فیلم بلند به تجربه و آمادگی قبلی نیاز دارد، افزود: «این تجربه میتواند بهخودیخود یک تجربه هنری مستقل و دارای هویت باشد یا زمینهای برای آمادگی فیلمساز جهت ساخت اثر بلند فراهم کند. در فضای امروز فیلم کوتاه ایران نیز هر دو رویکرد وجود دارد. برخی فیلمسازان با هدف تمرین و آمادگی برای ساخت فیلم بلند به سراغ این قالب میروند و برخی دیگر سالهاست بهصورت مستقل در این حوزه فعالیت میکنند و از طریق جشنوارهها، آثار و دیدگاههای خود را به مخاطبان منتقل میکنند.»
تفاوت اصلی کارگردانی فیلم کوتاه و بلند در میزان تجربه و گستره روایت است
این کارگردان درباره تفاوتهای کارگردانی فیلم کوتاه و فیلم بلند توضیح داد: «به اعتقاد من، تفاوت بنیادینی میان کارگردانی فیلم کوتاه و بلند وجود ندارد. تفاوت اصلی به میزان تجربه فیلمساز و نوع همکاری او با عوامل حرفهای سینما بازمیگردد. در برخی فیلمهای کوتاه، عوامل نیز مانند کارگردان در ابتدای مسیر حرفهای خود قرار دارند، اما در ساخت فیلم بلند، معمولاً انتظار میرود کارگردان تجربه و آمادگی بیشتری داشته باشد.»
دهنوی ادامه داد: «نکته دیگر، محدودیت زمانی و مکانی در فیلم کوتاه است. در فیلم بلند به بستر روایی گستردهتری نیاز داریم و زمان میتواند قصه، فرم و ریتم اثر را تغییر دهد. مدیریت این عناصر در یک فیلم بلند به مراتب دشوارتر است.»
فیلم کوتاه؛ فرصتی برای تجربههایی که سینمای بلند بهسختی میپذیرد
وی با اشاره به ظرفیتهای تجربی فیلم کوتاه بیان کرد: «در فیلم کوتاه میتوان تجربههایی انجام داد که از نظر اقتصادی هزینه چندانی برای تهیهکننده و سرمایهگذار نداشته باشند؛ تجربههایی که شاید امکان اجرای آنها در سینمای بلند وجود نداشته باشد. فیلمساز میتواند یک فرم خاص، بازیگران کمتر شناختهشده، قصههای متفاوت یا حتی موضوعاتی را که در بدنه سینما چندان مخاطبپسند به نظر نمیرسند، در این قالب تجربه کند و در صورت موفقیت، آنها را گسترش دهد.»
این کارگردان برای توضیح این ظرفیت به تجربه برادران ارک اشاره کرد و گفت: «فیلم کوتاه «حیوان» از جمله نمونههایی بود که در ژانر وحشت تجربه موفقی به شمار میرفت. پیش از آن، کمتر در حوزه فیلم کوتاه ایران به این ژانر پرداخته میشد، اما موفقیت این اثر زمینهای شد تا برادران ارک همین تجربه را در قالب فیلم بلند «پوست» ادامه دهند. به نظرم این اتفاق نمونه خوبی از ظرفیت فیلم کوتاه برای آزمودن ایدهها و گسترش آنها در سینمای بلند است.»
فیلم کوتاه، مهمترین بستر کشف استعدادهای تازه
دهنوی با اشاره به نقش فیلم کوتاه در شناسایی و پرورش استعدادهای جدید سینما تصریح کرد: «مهمترین نقش فیلم کوتاه، کشف و پرورش استعدادهای تازه است. ساخت فیلم هزینههای زیادی دارد و فیلم کوتاه این امکان را فراهم میکند که افراد مستعد با هزینهای به مراتب کمتر از تولید یک فیلم بلند، توانایی و ایدههای خود را به نمایش بگذارند. در همین فضا استعدادهای درخشانی کشف شدهاند که امروز در بدنه سینمای ایران فعالیت میکنند.»
جشنوارهها گاهی فیلمساز را به سمت سلیقه داوران سوق میدهند
وی در ارزیابی تأثیر جشنوارههای فیلم کوتاه بر مسیر فعالیت فیلمسازان، با اشاره به برخی پیامدهای منفی این رویدادها گفت: «جشنوارههای فیلم کوتاه در بسیاری از مواقع میتوانند تأثیر منفی بر فیلمساز داشته باشند؛ چراکه معمولاً از استراتژی و سیاست مشخصی پیروی میکنند و هیات انتخاب و داوری آنها نیز براساس همان رویکرد شکل میگیرد. در نتیجه، ارزیابی آثار متناسب با سلیقه و سیاست آن جشنواره انجام میشود.»
دهنوی افزود: «این مسئله برای فیلمساز خطرناک است؛ زیرا ممکن است او برای جلب توجه هیات انتخاب و داوران، بهجای دنبال کردن ایده و نگاه مستقل خود، تحت تأثیر سیاستهای جشنواره قرار بگیرد و اثری مطابق با سلیقه آن تولید کند. فیلمساز باید مستقلتر از این باشد و آنچه را در ذهن دارد، پرورش دهد و بسازد. چنین شرایطی میتواند دستوپای او را بهشدت ببندد.»
محدودیتها میتوانند خلاقیت ایجاد کنند، اما امکانات اولیه ضروری است
این کارگردان درباره محدودیتهای تولید فیلم کوتاه نیز اظهار کرد: «محدودیتهای فیلم کوتاه به نظرم بیش از آنکه مانع باشند، میتوانند به ایجاد خلاقیت کمک کنند و من این موضوع را مثبت میدانم. با این حال، فراهم کردن امکانات و فضای حداقلی برای فیلمساز، ضرورتی انکارناپذیر است.»
حضور بینالمللی فیلم کوتاه ایران در سالهای اخیر پررنگتر شده است
دهنوی در ادامه با ابراز امیدواری نسبت به آینده فیلم کوتاه ایران گفت: «آینده فیلم کوتاه در ایران را بسیار موفق میبینم. در ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر، آثار ایرانی حضور پررنگتری در جشنوارههای بینالمللی داشتهاند؛ حضوری که پیش از آن بسیار کمرنگ و محدود بود. به نظرم این مسیر به واسطه ارتقای کیفیت آثار و توجه برخی نهادها به فیلم کوتاه که در گذشته کمتر وجود داشت، روندی رو به رشد پیدا کرده است.»
وی همچنین درباره اهمیت حضور در جشنوارهها برای فیلمسازان جوان بیان کرد: «من خودم را در جایگاهی نمیبینم که بخواهم به کارگردانان جوان توصیه کنم، اما حضور در جشنوارهها بهویژه برای فیلم کوتاه اهمیت زیادی دارد. جشنوارهها بستر اصلی نمایش و دیده شدن این آثار هستند؛ چراکه تلویزیون و سینما محل اصلی نمایش فیلم کوتاه محسوب نمیشوند.»
این کارگردان ادامه داد: «حضور در جشنوارهها از جنبههای مختلف برای فیلمساز مفید است. از یک سو، اثر او ارزیابی میشود و میتواند نقاط ضعف و مشکلات کارش را بشناسد و از سوی دیگر، فیلمش فرصت دیده شدن پیدا میکند. همچنین اعتبار و رزومهای که از این حضور به دست میآورد، میتواند در مسیر تولید آثار بعدی برای او مؤثر باشد.»
آزادی مطلق، لزوماً مسیر فیلمسازی مرا تغییر نمیدهد
دهنوی در پاسخ به پرسشی درباره اینکه در صورت برخورداری از آزادی مطلق چه نوع فیلمی میساخت، گفت: «این سؤال بسیار سختی است، اما آثاری که همین حالا میسازم، چندان با آنچه دوست دارم متفاوت نیستند. بخشی از محدودیتهایی که در فیلمسازی ایران وجود دارد، محدودیتهایی هستند که خودم نیز آنها را پذیرفتهام و با در نظر گرفتنشان فیلم میسازم. بنابراین اگر آزادی مطلق هم داشته باشم، قرار نیست اثری کاملاً عجیب و متفاوت از آنچه امروز میسازم خلق کنم، هرچند ممکن است برخی اتفاقات در آثارم متفاوتتر باشند.»
سینمای کوتاه ایران نباید صرفاً سینمای روشنفکری باشد
وی در پایان با اشاره به یکی از کمبودهای جریان فیلم کوتاه ایران، بر ضرورت گسترش فضای فکری و سلیقهای این حوزه تأکید کرد و گفت: «دوست دارم سینمای کوتاه ایران صرفاً سینمای روشنفکری نباشد و این عنوان از فضای فیلم کوتاه ما برداشته شود. باید فیلم کوتاه را متعلق به همه بدانیم و برای تمام طرز تفکرها فرصت حضور فراهم کنیم.»
دهنوی افزود: «سالها این فضا به سینمایی محدود شده بود که برخی افراد با عقاید متفاوت را نمیپذیرفت. خود من هم زمانی در همین دسته قرار میگرفتم. در حالی که فیلم کوتاه بستر بیان موضوعات مختلف است و باید امکان پرداختن به همه موضوعات و حضور دیدگاههای گوناگون در آن وجود داشته باشد.»
این کارگردان در پایان تأکید کرد: «زمانی موفقتر خواهیم بود که این فضا را برای همه فراهم کنیم تا بتوانند در سینمای کوتاه حضور داشته باشند و تنها ملاک ارزیابی آثار، کیفیت آنها باشد.»
ارسال دیدگاه