تحول تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در تولید هم‌زمان پساب و انرژی / گذار از تصفیه‌خانه به «تأسیسات بازیابی منابع»

احمد سلامت، مدیرعامل شرکت فاضلاب تهران، با اشاره به ضرورت تحول بنیادین در رویکردهای مدیریت منابع آب شهری، از تغییر نگاه از «دفع فاضلاب» به «بازیابی منابع» خبر داد.

سلامت گفت: تصفیه‌خانه‌های فاضلاب در شرایط کنونی، صرفاً به عنوان مراکز تصفیه بهداشتی پساب شناخته نمی‌شوند، بلکه در حال تغییر ماهیت به سوی «تأسیسات بازیابی منابع» و «واحدهای فرآوری تولید آب، انرژی و محصولات جانبی ارزشمند» هستند. تحقق این رویکرد در کلان‌شهر تهران، نه یک گزینه انتخابی، بلکه یک الزام راهبردی و حیاتی است.

وی افزود: تغییر نگاه از «دفع فاضلاب» به «بازیابی منابع» می‌تواند معادلات اقتصادی و زیست‌محیطی مدیریت آب شهری را دگرگون کند. امروزه در ادبیات تخصصی بین‌المللی، عبارت «تأسیسات بازیابی منابع» جایگزین عنوان سنتی «تصفیه‌خانه فاضلاب» شده است، چرا که فاضلاب، جریانی حاملِ آب، انرژی، کربن و سایر مواد مغذی است که باید به چرخه مصرف بازگردد.

مدیرعامل شرکت فاضلاب تهران، پساب تصفیه‌شده را مهم‌ترین محصول این زنجیره ارزش دانست و تصریح کرد: پساب، دیگر یک آب درجه‌دو نیست، بلکه منبعی استراتژیک برای مصارف صنعتی، کشاورزی و آبیاری فضای سبز شهری است. در شرایط محدودیت منابع آبی تهران، جایگزینی پساب با منابع آب متعارف در بخش‌های صنعت و فضای سبز، نقشی تعیین‌کننده در کاهش هزینه‌ها و پایداری منابع طبیعی دارد.

سلامت در ادامه به بهره‌برداری از لجن فاضلاب اشاره کرد و گفت: در فرآیند هضم بی‌هوازی، گاز متان تولید می‌شود که آن را با استفاده از واحدهای تولید هم‌زمان برق و حرارت (CHP) به انرژی تبدیل می‌کنیم. این فرآیند، تصفیه‌خانه را از یک مصرف‌کننده صرف، به یک تولیدکننده انرژی تبدیل می‌کند که بخشی از نیازهای عملیاتی خود را تأمین کرده و امکان تزریق مازاد انرژی به شبکه سراسری را فراهم ساخته است.

وی با اشاره به فناوری‌های نوین حرارتی نظیر «پیرولیز» تصریح کرد: تبدیل لجن فاضلاب به محصولات ارزشمندی همچون «بیوچار» (به‌عنوان اصلاح‌کننده خاک و ابزاری برای مدیریت کربن) و «بایواویل» (سوخت زیستی برای صنایع)، گامی بلند در مسیر اقتصاد چرخشی است. علاوه بر این، بازیافت مواد مغذی مانند نیتروژن و فسفر در قالب «جامدات زیستی» طبق استانداردهای زیست‌محیطی، می‌تواند نیاز خاک به کودهای شیمیایی را کاهش دهد.

مدیرعامل شرکت فاضلاب تهران در پایان خاطرنشان کرد: هدف عملیاتی ما، گذار به مدلی است که در آن تصفیه‌خانه‌ها به‌عنوان واحدهای تولیدی زیرساختی، تضمین‌کننده امنیت آبی و پایداری زیست‌محیطی پایتخت باشند. توسعه سبد محصولات حاصل از بازیابی منابع شامل آب، انرژی و کودهای آلی، نه تنها هزینه‌های بهره‌برداری را بهینه می‌سازد، بلکه با استقرار الگوی موفق اقتصاد چرخشی، ثمرات ملموس آن به زندگی شهروندان و توسعه پایدار تهران بازخواهد گشت.