تغذیه رایگان مدارس از مهرماه اجرا می‌شود/ توزیع شیر و اقلام غذایی سالم در مدارس ابتدایی دولتی/ ۲۵ درصد دانش‌آموزان اضافه‌وزن یا چاقی دارند/ اجرای غربالگری در ۴ پایه تحصیلی

به گزارش پانا، امروز یکشنبه ٢٩ شهریور نشست خبری مشترک قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر و احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت به مناسبت بازگشایی مدارس با حضور اصحاب رسانه برگزار شد.

در این نشست، احمد اسماعیل‌زاده، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به برنامه‌های اساسی این وزارتخانه در آستانه سال تحصیلی جدید اظهار کرد: برنامه شیر مدارس امسال نیز هم‌زمان با شروع سال تحصیلی اجرا خواهد شد. طی دو سال گذشته این طرح اجرا شد که در یک سال به شکل کامل و در سال دیگر متناسب با شرایط، به‌صورت نیمه‌کاره انجام گرفت؛ اما خوشبختانه امسال با پیگیری وزارت بهداشت، آموزش و پرورش و دبیرخانه شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، اعتبار ویژه‌ای بالغ بر ۱۵ هزار میلیارد تومان (۱۵ همت) به این بخش اختصاص یافته است که بیش از ۲.۵ برابر اعتبار سال‌های گذشته محسوب می‌شود.

تغییر نام برنامه به «تغذیه رایگان مدارس» و توزیع در مدارس ابتدایی دولتی

وی افزود: بر اساس ارزشیابی‌های مستمر سالانه از اثربخشی برنامه و سنجش رضایت دانش‌آموزان، سازمان برنامه و بودجه نسبت به افزایش اعتبار اقناع شد. اتفاق مهم امسال این است که عنوان طرح از «شیر مدرسه» به «برنامه تغذیه رایگان مدارس» ارتقا یافته است. بر همین اساس، مقرر شده علاوه بر شیر، سایر اقلام غذایی تاییدشده توسط دفتر بهبود تغذیه نیز در قالب تغذیه کمکی در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرد و اکنون وزارت آموزش و پرورش در حال انعقاد قرارداد با شرکت‌های مربوطه است.

اسماعیل‌زاده با اشاره به جامعه هدف این طرح تصریح کرد: اگرچه ایده‌آل ما پوشش تمامی دانش‌آموزان کشور است، اما با توجه به افزایش قیمت‌ها و محدودیت اعتبارات، این برنامه اکنون مختص دانش‌آموزان مقطع ابتدایی مدارس دولتی خواهد بود تا گامی موثر در تامین ریزمغذی‌ها و فرهنگ‌سازی مصرف لبنیات برداشته شود.

توزیع متمرکز مکمل‌های آهن و ویتامین D از طریق بیمه سلامت

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت به برنامه مکمل‌یاری دانش‌آموزان اشاره کرد و گفت: برنامه توزیع مکمل آهن به‌صورت هفتگی (یک عدد به مدت ۱۶ هفته) برای دختران و توزیع ماهانه مکمل ویتامین D برای تمامی دانش‌آموزان دختر و پسر بالای ۱۲ سال با قوت در سراسر کشور اجرا می‌شود.

فعالیت ۲ هزار کارشناس تغذیه و نظارت بر بوفه‌های مدارس

اسماعیل‌زاده با اشاره به لزوم ارتقای سواد تغذیه‌ای در جامعه گفت: حدود ۲ هزار کارشناس تغذیه در سراسر کشور موظف شده‌اند ماهانه حداقل یک جلسه آموزشی برای دانش‌آموزان، کادر مدارس، معلمان و اولیا (از طریق انجمن اولیا و مربیان یا حضور در کلاس‌ها و صفوف مدارس) برگزار کنند.

وی درباره ساماندهی پایگاه‌های تغذیه سالم (بوفه مدارس) بیان کرد: دستورالعمل اقلام غذایی مجاز و غیرمجاز هر ساله بر اساس محصولات جدید صنعتی بازنگری شده و با امضای معاونت بهداشت وزارت بهداشت و معاونت مربوطه در وزارت آموزش و پرورش ابلاغ می‌شود. کارشناسان بهداشت محیط ناظر بر این بخش هستند، اما با توجه به گستردگی مدارس و کمبود نیروی بازرسی، از مدیران مدارس و خانواده‌ها تقاضا داریم در نظارت بر عرضه اقلام مجاز خوراکی مشارکت جدی داشته باشند.

غربالگری چاقی دانش‌آموزان در ۴ پایه تحصیلی

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت از اجرای طرح غربالگری چاقی خبر داد و گفت: با آغاز سال تحصیلی، طرح غربالگری اضافه وزن و چاقی در ۴ پایه تحصیلی شامل پایه‌های اول، چهارم، هفتم و دهم اجرا می‌شود و دانش‌آموزان دارای مشکل به کارشناسان تغذیه در مراکز بهداشتی ارجاع داده خواهند شد. متأسفانه شیوع اضافه‌وزن و چاقی در میان دانش‌آموزان حدود ۲۴ تا ۲۵ درصد است؛ یعنی از هر ۴ دانش‌آموز، یک نفر با این معضل مواجه است که هدف ما توقف این روند افزایشی و کنترل آن است.

پیگیری وعده غذای گرم در مهدکودک‌های روستایی

وی با اشاره به الحاق مهدهای کودک و کودکستان‌ها به آموزش و پرورش خاطرنشان کرد: جلساتی با سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک برگزار شده و دستورالعمل تغذیه مناسب این گروه سنی ابلاغ شده است. همچنین در تلاش هستیم تا در صورت تامین اعتبار از سوی سازمان برنامه و بودجه، توزیع یک وعده غذای گرم در روستامهدها و مناطق محروم را برای سال آینده احیا کنیم.

اسماعیل‌زاده به طرح مشترک با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای حمایت از کودکان دچار سوءتغذیه اشاره کرد و گفت: در قالب این طرح، کودکان زیر ۵ سال دچار سوءتغذیه توسط بهورزان و مراقبان سلامت شناسایی و کدملی آنها به وزارت رفاه ارسال می‌شود تا بن‌کارت‌های خرید مواد غذایی آنها به طور مرتب شارژ و اقلام مورد نیاز رشدشان پیگیری شود. اعتبار این طرح امسال به بیش از ۸ تا ۸.۵ همت رسیده و بیش از ۲۶۰ هزار کودک تحت پوشش قرار دارند که نشان‌دهنده رشد ۲.۵ برابری جمعیت تحت پوشش و افزایش ۶ برابری اعتبار نسبت به دو سال گذشته است.

احمد اسماعیل‌زاده در نشست خبری و در پاسخ به پرسش‌های خبرنگاران درباره وضعیت تغذیه کودکان و دانش‌آموزان اظهار کرد: براساس آخرین پایش ملی، میانگین شیوع کوتاه‌قدی در کودکان زیر پنج سال کشور حدود پنج درصد است؛ البته این شاخص در استان‌های مختلف یکسان نیست و در بعضی استان‌ها به حدود دو تا سه درصد می‌رسد، در حالی که در استان‌های کم‌برخوردار میزان بیشتری گزارش می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه کوتاه‌قدی فقط ناشی از تغذیه نامناسب نیست، افزود: عوامل متعددی از جمله ژنتیک، تغذیه، میزان و کیفیت خواب، فعالیت بدنی و بلوغ زودرس می‌توانند در کوتاه‌قدی کودکان مؤثر باشند. برنامه حمایت غذایی از کودکان نیز با هدف تأمین مواد مغذی مورد نیاز برای رشد مناسب آنان در حال اجراست.

خلأ مکمل‌یاری برای کودکان ۲ تا ۱۲ سال

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به برنامه‌های مکمل‌یاری در کشور گفت: اکنون مکمل ویتامین D برای گروه‌های سنی بالاتر از ۱۲ سال توزیع می‌شود، اما یکی از خلأهای موجود در برنامه مکمل‌یاری کشور، گروه سنی دو تا ۱۲ سال است. برای این گروه سنی که در یکی از مهم‌ترین دوره‌های رشد قرار دارند، برنامه مکمل‌یاری کشوری مشخصی وجود ندارد. یکی از پیشنهادهای استادان دانشگاه، افزودن مکمل «روی» یا زینک به برنامه مکمل‌یاری این گروه سنی است. اقدامات مقدماتی این طرح انجام شده و قرار است اثربخشی آن در دو استان کم‌برخوردار و میان جمعی از دانش‌آموزان دوره ابتدایی بررسی شود.

وی افزود: کمبود روی یکی از کمبودهای شایع مواد مغذی در کشور محسوب می‌شود و ایران نیز از نخستین کشورهایی بوده که کمبود این ماده مغذی در آن گزارش شده است. این کمبود عمدتاً گروه‌های سنی در حال رشد را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت تصریح کرد: مطالعه مربوط به مکمل‌یاری روی هنوز به مرحله اجرا نرسیده و بنابراین نتایجی نیز از آن منتشر نشده است. پس از اجرای پایلوت طرح در دو استان محروم، در صورت اثبات اثرب اثبات اثربخشی، می‌توان مکمل روی را دست‌کم دربرخوردار به برنامه مکمل‌یاری کشور اضافه کرد.

وی افزود: آخرین آمار مبتنی بر پایش ملی کشور به سال ۱۳۹۶ بازمی‌گردد. براساس این آمار، شیوع کم‌وزنی در کودکان حدود ۴.۸ تا پنج درصد و شیوع کوتاه‌قدی نیز حدود پنج درصد بوده است. اکنون آمار ملی جدیدی در این زمینه در دست نداریم.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره آمار ثبت‌شده در سامانه «سیب» توضیح داد: اطلاعات مربوط به افرادی که به مراکز بهداشتی مراجعه می‌کنند، سالانه در سامانه سیب ثبت می‌شود و سال گذشته نیز نقشه شاخص‌های تغذیه کشور بر پایه اطلاعات این سامانه منتشر شد؛ اما آمار این سامانه نمی‌تواند نمایانگر تمام جمعیت کشور باشد، زیرا فقط وضعیت افرادی را نشان می‌دهد که به مراکز بهداشتی مراجعه کرده‌اند.

وی ادامه داد: مراجعه‌کنندگان به مراکز بهداشتی عمدتاً در دهک‌های اقتصادی پایین‌تر قرار دارند؛ بنابراین طبیعی است که میزان سوءتغذیه در اطلاعات سامانه سیب کمی بیشتر از میانگین ملی باشد. براساس داده‌های موجود در این سامانه، میزان برخی شاخص‌های سوءتغذیه حدود هشت تا ۱۰ درصد است، اما این آمار را نمی‌توان به کل جمعیت کشور تعمیم داد.

 

پوشش بیش از ۲۶۰ هزار کودک در طرح امنیت غذایی

اسماعیل‌زاده درباره طرح حمایت تغذیه‌ای و امنیت غذایی کودکان زیر پنج سال اظهار کرد: این طرح از سال ۱۴۰۲ برای کودکان شش‌ماهه تا پنج‌ساله اجرا شده است. کودکانی که به مراکز بهداشتی مراجعه می‌کنند، در صورت تشخیص سوءتغذیه از سوی مراقبان سلامت و کارشناسان تغذیه، در سامانه ثبت می‌شوند. کد ملی این کودکان از طریق تبادل اطلاعات سامانه‌ای در اختیار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی قرار می‌گیرد. پس از ارزیابی وضعیت اقتصادی خانواده، کودکانی که در هفت دهک نخست درآمدی قرار دارند، مشمول برنامه حمایت تغذیه‌ای می‌شوند.

به گفته وی، در سال جاری برای کودکان حاضر در پنج دهک نخست، ماهانه حدود دو میلیون تومان و برای کودکان دهک‌های ششم و هفتم، ماهانه حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان به کارت والدین آنان واریز می‌شود. خانواده‌ها می‌توانند با این اعتبار، اقلام غذایی تعیین‌شده را برای بهبود وضعیت تغذیه و رشد کودک خریداری کنند.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت تأکید کرد: کودکان مشمول این طرح به حال خود رها نمی‌شوند و به‌طور مستمر از سوی بهورزان، مراقبان سلامت و کارشناسان تغذیه فراخوان و پیگیری می‌شوند. وضعیت رشد آنان در طول سال مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و آموزش‌های مورد نیاز نیز به خانواده‌ها ارائه می‌شود.

وی با اشاره به افزایش پوشش این طرح گفت: تعداد کودکان تحت پوشش از حدود ۱۳۰ هزار نفر در سال نخست، اکنون به بیش از ۲۶۰ هزار نفر رسیده و تقریباً دو برابر شده است. بودجه این برنامه نیز به بیش از هشت هزار میلیارد تومان افزایش یافته است؛ بااین‌حال، با توجه به افزایش قیمت اقلام غذایی، در سال جاری امکان افزایش بیشتر تعداد مشمولان وجود نداشته است.

بهبود وضعیت یک‌سوم کودکان مشمول حمایت تغذیه‌ای

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با بیان اینکه طرح حمایت تغذیه‌ای کودکان هرسال مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، گفت: در پایان هر سال، وضعیت حدود ۱۰ درصد کودکان تحت پوشش ارزیابی می‌شود تا مشخص شود این حمایت‌ها تا چه اندازه بر بهبود رشد آنان مؤثر بوده است. آخرین ارزیابی انجام‌شده در سال ۱۴۰۳ نشان داد وضعیت بیش از ۳۳ درصد کودکانی که تحت پوشش این طرح قرار داشتند، بهبود یافته است؛ به این معنا که سوءتغذیه آنان به‌طور کامل برطرف شده یا روند بهبود را طی کرده است.

نظارت بر بوفه مدارس با وضعیت مطلوب فاصله دارد

وی درباره وضعیت بوفه‌های مدارس نیز گفت: برنامه «پایگاه تغذیه سالم مدارس» از برنامه‌های قدیمی وزارت بهداشت است. دستورالعمل این برنامه در دفتر بهبود تغذیه جامعه تدوین، بازنگری و ابلاغ می‌شود و مسئولیت نظارت بر اجرای آن بر عهده مرکز سلامت محیط و کار است.

اسماعیل‌زاده با اشاره به کمبود نیروی انسانی برای نظارت بر همه مدارس اظهار کرد: تعداد نیروهای بهداشتی کشور متناسب با تعداد مدارس نیست؛ بنابراین امکان نظارت کامل بر تمامی مدارس وجود ندارد. بخش خصوصی و مراکز خدمات جامع سلامت نیز در این زمینه کمک می‌کنند، اما نظارت‌ها همچنان با شرایط مطلوب و ایده‌آل فاصله دارد.

مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، مشکل اصلی بوفه‌های مدارس را فراتر از ضعف نظارت دانست و گفت: در بسیاری از موارد، عرضه اقلام غذایی ناسالم در بوفه مدارس به مشکلات مالی مدارس بازمی‌گردد. بعضی مدارس فضای بوفه را به اشخاص واگذار می‌کنند و از درآمد آن برای پرداخت قبوض یا تأمین سایر هزینه‌های خود بهره می‌برند. در صورت مشاهده اقلام غذایی غیرمجاز، در مراحل نخست تذکر داده می‌شود و در مراحل بعدی، موضوع می‌تواند به مراجع قضایی ارجاع و حتی به پلمب بوفه منجر شود؛ اما رسیدن به این مرحله ممکن است اعتراض والدین، دانش‌آموزان و مسئولان مدرسه را به دنبال داشته باشد و منابع مالی مدرسه را نیز محدودتر کند.

وی تصریح کرد: وزارت بهداشت وظیفه تدوین دستورالعمل‌ها را انجام می‌دهد، اما اجرای کامل برنامه بوفه سالم با مشکلاتی روبه‌روست و تمامی دستگاه‌های مسئول باید برای رفع این موانع با یکدیگر همکاری کنند.

وی از وزارت آموزش‌وپرورش خواست با بررسی الگوهای آموزشی رایج در جهان، روش‌هایی را انتخاب کند که در کنار پرورش دانش‌آموزان باسواد و خلاق، موجب تشدید کم‌تحرکی، اضافه‌وزن و چاقی آنان نشود.

شیر و اقلام غذایی جایگزین در برنامه تغذیه رایگان مدارس

اسماعیل‌زاده درباره برنامه شیر مدارس نیز گفت: امسال قرار است این برنامه با جدیت بیشتری از مهرماه آغاز شود و آموزش‌وپرورش در حال انجام اقدامات لازم برای انعقاد قرارداد با کارخانه‌های لبنی است. عنوان این طرح به «برنامه تغذیه رایگان مدارس» تغییر یافته است؛ بنابراین در برخی مناطق کشور ممکن است افزون بر شیر، اقلامی مانند بیسکویت سبوس‌دار و نان‌های مغزدار نیز در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرد.

وی خاطرنشان کرد: در برخی مناطق صعب‌العبور، انتقال و توزیع شیر به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. اعتبار در نظر گرفته‌شده برای تغذیه دانش‌آموزان، حق آنان است و اگر به دلیل مشکلات حمل‌ونقل امکان توزیع شیر وجود نداشته باشد، باید از این اعتبار برای تهیه اقلام غذایی سالمی استفاده شود که بخشی از انرژی، پروتئین و مواد مغذی مورد نیاز دانش‌آموزان را تأمین کند.