کارگردان «او که جان می‌دهد» در گفت‌وگو با پانا مطرح کرد؛
باران‌طلب: تئاتر عروسکی ظرفیت بالایی برای آموزش و پرورش تخیل کودکان دارد
عمر نمایش‌های عروسکی به جشنواره‌ها محدود مانده است/ نمایش عروسکی کم نداریم؛ حمایت کم داریم
تهران (پانا) - کارگردان نمایش عروسکی «او که جان می‌دهد» با تأکید بر اینکه جشنواره‌ها تنها دروازه شروع و تداوم حیات یک اثر نمایشی در کشور هستند، گفت: «تولیدات عروسکی پس از پایان جشنواره‌ها به‌دلیل کمبود حمایت مالی و سازمانی، کمتر به اجرای عمومی می‌رسند و عمرشان محدود می‌ماند.»
تئاتر عروسکی یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال خیال‌انگیزترین گونه‌های هنرهای نمایشی است؛ هنری که با جان‌بخشیدن به اشیا و عروسک‌ها، مرز میان واقعیت و خیال را از میان برمی‌دارد و بستری برای روایت داستان‌ها، انتقال مفاهیم آموزشی و طرح مسائل اجتماعی فراهم می‌کند. این هنر اگرچه در ذهن بسیاری از مخاطبان با دنیای کودکان پیوند خورده است، اما ظرفیت‌های آن به گروه سنی خاصی محدود نمی‌شود و می‌تواند با زبان تصویر، حرکت و تخیل، مخاطبان بزرگسال را نیز با تجربه‌ای متفاوت از تئاتر روبه‌رو کند.
با این حال، چالش حمایت مالی، تولید و تداوم اجرای عمومی آثار عروسکی همچنان از مسائل مهم این حوزه به شمار می‌رود؛ موضوعی که در گفت‌وگو با ابوالفضل باران‌طلب، کارگردان نمایش «او که جان می‌دهد»، به آن پرداخته‌ایم.
ابوالفضل باران‌طلب در گفت‌وگو با پانا، با اشاره به حضور این نمایش در جشنواره تهران‌مبارک، افزود: «بسیاری از گروه‌ها پس از ساخت یک نمایش عروسکی نگران‌اند که اثرشان فراتر از جشنواره ادامه پیدا نکند. ظرفیت نمایشگران عروسکی در ایران کم نیست، اما سرمایه‌گذاری و توجه لازم برای اجرای عمومی این آثار دیده نمی‌شود.»
حیات آثار عروسکی پس از جشنواره
وی با بیان اینکه عمر بسیاری از نمایش‌های عروسکی به همان جشنواره‌ای محدود می‌شود که برای آن تولید شده‌اند، گفت: «سرمایه و توجهی که برای اجراهای صحنه‌ای و عمومی لازم است، کمتر دیده می‌شود. جشنواره تهران‌مبارک تلاش کرده برای آثار تولیدی خود اجرای عمومی بگیرد و یکی از آن‌ها با نام «شاسی» هم‌اکنون در سالن‌ها روی صحنه است. کارگردان‌های دیگر هم پیگیر اجرای عمومی آثارشان هستند.»
باران‌طلب با تأکید بر نقش نهادهای حمایتی پیشنهاد کرد: «اگر مرکز هنرهای نمایشی یا نهادهایی مانند آموزش و پرورش برای این حوزه سرمایه‌گذاری کنند، تولیدات عروسکی افزایش خواهد یافت.»
جشنواره؛ اعتبار می‌دهد، اقتصاد نمی‌سازد
این کارگردان درباره نقش جشنواره‌ها در اقتصاد تئاتر گفت: «جشنواره‌ها کمک خاصی به اقتصاد تئاتر نمی‌کنند، چون بودجه آن‌ها برای تولید یک اثر نمایشی رقم ناچیزی است.» او توضیح داد: «یک گروه تئاتر باید ماه‌ها کار کند تا به اجرایی قابل‌قبول برسد. این بودجه حتی هزینه‌های ساده زندگی اعضای گروه را در این مدت تأمین نمی‌کند، به همین دلیل نگاه شغلی به ساخت نمایش برای جشنواره بسیار دشوار است.»
به گفته باران‌طلب، با وجود این، تنها مسیر شروع و ادامه کار نمایشی در کشور عبور از درگاه جشنواره‌هاست. او گفت: «داوری و تقدیر اساتید برای اثر اعتبار ایجاد می‌کند. اگر کار در مراحل اداری متوقف نشود و مسائل اقتصادی مانع نشود، این اعتبار اجرای عمومی را پررونق‌تر می‌کند و فعالیت‌های خبری جشنواره هم نام اثر را به گوش مخاطب عام می‌رساند.»
چرا عروسک؟
باران‌طلب درباره ویژگی منحصربه‌فرد تئاتر عروسکی گفت: «قابلیت عروسک محدود به مخاطب کودک نیست. این هنر تخیل مخاطب را روشن می‌کند، پذیرش و باورپذیری را بالا می‌برد و فضای اجرا را برای بزرگسالان هم تخیل‌پذیرتر می‌کند.» او درباره کودکان افزود: «وجه سرگرم‌کننده و تخیلی عروسک می‌تواند تأثیر مثبت‌تری بر پذیرش آموزش و توجه به محتوای آموزشی داشته باشد.»
وی همچنین به کم‌توجهی به تئاتر عروسکی بزرگسال اشاره کرد و گفت: «در تولید نمایش‌های بزرگسال، چه از نظر حمایت مالی و چه از نظر اشتیاق گروه‌ها، توجه کمی به تئاتر عروسکی شده است.»
طراحی عروسک بر اساس گروه سنی
این کارگردان درباره نقش ویژگی‌های مخاطب در طراحی عروسک گفت: «گروه سنی مخاطب بر نحوه طراحی عروسک بسیار اثرگذار است. برای کودکان از شخصیت‌های آشناتر مانند حیوانات و رنگ‌هایی متناسب با درک و شناخت آن‌ها استفاده می‌کنیم، اما در آثار بزرگسال دست طراح بازتر است و می‌توان با ساده‌ترین مواد به یک عروسک نمایشی رسید.»
باران‌طلب به نمایش «او که جان می‌دهد» اشاره کرد و گفت: «در این اثر، تکه‌ای کاغذ بریده می‌شود و عروسکی کاغذی شکل می‌گیرد که شروع به کشف جهان می‌کند. این تصویر برای مخاطب بزرگسال و نوجوان قابل درک است، اما برای کودک سؤال‌برانگیز می‌شود.» او افزود که گروه این اثر را در برابر مخاطب کودک هم آزمایش کرده و تأکید کرد: «هرچه آثار تمثیلی‌تر و مفهومی‌تر شوند، برای بزرگسالان قابل‌فهم‌تر می‌شوند، در حالی که آثار قصه‌گو و آموزشی برای کودکان بهتر کار می‌کنند.»
جادوی تجربه زنده
کارگردان «او که جان می‌دهد» درباره ارزش تماشای تئاتر عروسکی در برابر گزینه‌های ارزان‌تر سرگرمی گفت: «تئاتر با وجود ظهور سینما و حتی هوش مصنوعی که در کسری از ثانیه تصویر خلق می‌کند، قرن‌هاست ادامه حیات داده است.» او دلیل این ماندگاری را حضور هم‌زمان مخاطب و اثر دانست و توضیح داد: «گروه نمایشی که به عروسک جان می‌بخشد در یک محیط نفس می‌کشد و فضایی می‌سازد که مخاطب هم در همان سالن نفس می‌کشد. این جادو را نه در سینما، نه در انیمیشن و نه در هیچ شکل دیگری از هنر نمی‌توان یافت.»
تفاوت با تجربه‌های جهانی
باران‌طلب در پایان درباره تفاوت تئاتر عروسکی ایران با نمونه‌های موفق جهانی گفت: «در سال‌های اخیر، تئاتر عروسکی و تئاتر کودک و نوجوان در دنیا به سمت آثار تجربی‌تر رفته که بر تجربه کارگردان، نویسنده و مخاطب در لحظه اجرا استوار است. اما در ایران هنوز بیشتر با تئاتر قصه‌گو و روایتگر مواجهیم، چه در آثار تعلیمی و چه در نمایش‌های بزرگسال که نمایشنامه‌ای داستان‌محور را دنبال می‌کنند.»
وی در جمع‌بندی گفت: «در دنیا مسئله دیگر فقط قصه‌گویی و روایت خطی نیست؛ تصاویر و حسی که در لحظه در سالن ساخته می‌شود، محور اصلی پروژه‌های نمایشی قرار می‌گیرد.»
رها اردشیری
ارسال دیدگاه