مسعود طاهری در گفت و گو با پانا:
جامعهای که کتاب نمیخواند، کمتر مستند میبیند
اکران آنلاین؛ گرهای که برای سینمای مستند باز نمیشود
تهران (پانا) - مسعود طاهری، کارگردان مستند، با انتقاد از وضعیت اکران آنلاین مستند در ایران، میگوید مشکلات این حوزه تنها به پلتفرمهای نمایش محدود نمیشود، بلکه شرایط اقتصادی جامعه، نگاه حاکم بر تولید و عرضه آثار مستند و نبود حمایتهای مؤثر، آینده این گونه سینمایی را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
مسعود طاهری، کارگردان مستند در گفتوگو با پانا درباره تجربه اکران آنلاین آثار خود گفت: «سال گذشته چهار فیلم آخرم در پلتفرم «هاشور» منتشر شده، اما وضعیت اکران آنلاین مستند در ایران همچنان رضایتبخش نیست. سینمای مستند سالهاست با کمبود مخاطب روبهروست و این مسئله بیش از هر چیز به شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه بازمیگردد.
کارگردان مستند «اصحابالخیر» با بیان اینکه کاهش سرانه مطالعه بر وضعیت سینمای مستند هم تأثیر گذاشته است، افزود:»جامعهای که کتاب نمیخواند، طبیعتاً کمتر به تماشای مستند هم علاقه نشان میدهد. همین مسئله باعث شده مستندسازی در ایران از نظر اقتصادی حرفهای دشوار باشد و امکان ادامه فعالیت برای بسیاری از مستندسازان با مشکلات جدی همراه شود.»
کارگردان مستند «الکافی» همچنین از بیمیلی پلتفرمهای نمایش آنلاین نسبت به اکران آثار مستند انتقاد کرد و گفت: »بسیاری از سامانههای نمایش خانگی، مستند را به عنوان یک ژانر جدی نمیبینند و تمایل چندانی به نمایش این آثار ندارند؛ در نتیجه مستندسازان برای رساندن فیلمهای خود به مخاطب با محدودیتهای فراوانی روبهرو هستند.»
این کارگردان درباره دلایل استقبال کم مخاطبان از مستند هم گفت: »یکی از مهمترین عوامل، شرایط اقتصادی جامعه است. بخش بزرگی از مردم پس از ساعتها کار و فشارهای معیشتی، ترجیح میدهند اوقات فراغت خود را با آثار سرگرمکننده و فیلمهای کمدی سپری کنند و کمتر حوصله تماشای مستندهایی را دارند که نیازمند تمرکز و تأمل است.»
کارگردان مستند «مستشرق» در بخش دیگری از سخنان خود، نگاه حاکم بر تولید و نمایش مستند را هم یکی از عوامل اصلی این وضعیت دانست و بیان کرد: »در سالهای گذشته، بخش مهمی از تولیدات مستند تنها زمانی مورد حمایت قرار گرفتهاند که با نگاه و سیاستهای نهادهای رسمی همسو بودهاند. به اعتقاد او، این رویکرد باعث شده بخشی از مخاطبان نسبت به سینمای مستند بیاعتماد شوند و تصور کنند مستند قرار است تنها روایت رسمی از واقعیت را ارائه دهد.»
کارگردان مستند «شرقی» با اشاره به عملکرد صداوسیما گفت: »بسیاری از فیلمهایی که با نگاه مستقل ساخته میشوند، حتی اگر از کیفیت بالایی برخوردار باشند، امکان پخش پیدا نمیکنند و همین مسئله، ارتباط مستندسازان با مخاطبان را دشوارتر کرده است.»
طاهری در ادامه درباره نقش مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی توضیح داد: »با وجود همه ضعفها و محدودیتهای مالی، یکی از مهمترین ویژگیهای مرکز، احترام به نگاه فیلمساز است؛ رویکردی که با استانداردهای جهانی هم همخوانی دارد. مستندسازان خود حساسترین ناظران مسائل اجتماعی هستند و میتوانند دغدغههای جامعه را به تصویر بکشند، بنابراین نباید موضوعات از بیرون به آنها دیکته شود.»
وی افزود: »گاهی نهادهای بالادستی، موضوعات مشخصی را برای تولید آثار تعیین میکنند و این مسئله دست فیلمساز را برای پرداختن به مسائل واقعی جامعه میبندد. چنین رویکردی نه تنها به رشد سینمای مستند کمک نمیکند، بلکه استقلال فیلمساز را هم تحت تأثیر قرار میدهد.»
این مستندساز در عین حال بزرگترین ضعف امروز مرکز گسترش را حوزه عرضه آثار دانست و گفت: »مرکز هنوز پلتفرم مستقل و قدرتمندی برای نمایش تولیدات خود ندارد. او معتقد است تولیدات مرکز از نظر تنوع موضوعی و کیفیت حرفهای ظرفیت بالایی دارند، اما نبود یک بستر مناسب برای عرضه باعث شده بخش زیادی از این آثار به مخاطبان گسترده دست پیدا نکنند.»
طاهری درباره نقش اکران آنلاین در اقتصاد سینمای مستند هم با انتقاد از وضعیت موجود گفت: «تجربه شخصی من نشان میدهد این شیوه هنوز نتوانسته به درآمدزایی مستندسازان کمک کند. چهار فیلم قبل من که برای تولید هر یک هزینه قابل توجهی صرف شده، پس از گذشت حدود یک سال تنها هشت میلیون تومان درآمد داشتهاند؛ رقمی که نشان میدهد اکران آنلاین در شکل فعلی، هیچ کمکی به اقتصاد مستندسازان نمیکند.»
وی ادامه داد: «یکی از مشکلات جدی این است که بخش بزرگی از مخاطبان ایرانی تصور میکنند مستند باید به صورت رایگان در اختیارشان قرار بگیرد و حاضر نیستند برای تماشای آن هزینهای پرداخت کنند، در حالی که برای آثار داستانی یا دیگر محصولات فرهنگی بدون تردید پول پرداخت میکنند. این نگاه باعث شده چرخه اقتصادی سینمای مستند عملاً شکل نگیرد.»
طاهری همچنین از تفاوت حمایتها میان سینمای داستانی و مستند انتقاد کرد و گفت: «در دوران کرونا، وزارت فرهنگ و ارشاد و سازمان سینمایی، برای جبران خسارت سینمای داستانی حمایتهای مختلفی در نظر گرفتند، اما مستندسازانی که سالها با مشکل فروش آثار خود روبهرو بودهاند، از چنین حمایتهایی بیبهره ماندند. این موضوع نوعی تبعیض میان سینمای داستانی و مستند است.»
کارگردان مستند «حرفهای» در ادامه به تجربه تعامل مستندسازان با صداوسیما اشاره کرد و گفت: «حتی در مواردی که فیلمها مجوز رسمی نمایش از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را دریافت کردهاند، باز هم امکان پخش آنها از تلویزیون فراهم نشده است. این روند موجب شده بسیاری از مستندسازان انگیزه خود را برای عرضه آثارشان از دست بدهند.»
طاهری در پایان، آینده اکران آنلاین مستند در ایران را چندان روشن ارزیابی نکرد و گفت: «تا زمانی که فرهنگ پرداخت برای تماشای مستند در جامعه شکل نگیرد، بسترهای حرفهای و مستقل برای نمایش آثار ایجاد نشود و سیاستهای حمایتی هم تغییر نکند، اکران آنلاین نمیتواند راهحلی برای مشکلات سینمای مستند باشد. مستندسازان بیش از هر چیز به سازوکاری عادلانه برای عرضه آثار و حمایت مستمر از تولیدات خود نیاز دارند.»
ارسال دیدگاه